Şah Abbas Məscidi | |
![]() 2016'daki görüntüsü | |
![]() | |
| Diğer ad(lar) | Gence Cuma Camii |
|---|---|
| Genel bilgiler | |
| Durum | Etkin |
| Mezhep | Şiilik |
| Mimari tarz | İran mimarisi Safevi mimarisi |
| Konum | Gence, Azerbaycan |
| Koordinatlar | 40°40′39″K 46°21′32″D / 40.67750°K 46.35889°D |
| Tamamlanma | 1606 |
| Teknik ayrıntılar | |
| Malzeme | Kırmızı tuğla |
| Minare sayısı | 2 |
Şah Abbas Camii ya da Şah Abbas Mescidi (Azerice: Şah Abbas Məscidi), diğer adıyla Gence Cuma Camii (Azerice: Cümə məscidi),Azerbaycan'ın Gence şehrinde bulunan bir Şii İslam camisidir. 1606 yılında Safevî hükümdarı Şah Abbas'ın emriyle yaptırılan cami, Şeyh Bahaüddin Amilî'nin projesine göre inşa edildi. Caminin genel mimari kompozisyonu, plan düzeni ile yapım ve sanatsal-dekoratif özellikleri bakımından Orta Çağ Azerbaycan mimarisinde gelişen portal-kubbe geleneğinin devamı niteliğindedir.
Genel bakış
| ]1776 yılında camiye iki minare eklenmiştir. Cami, Gence'de geleneksel olan kırmızı tuğladan inşa edildi. Camide uzun süre medrese olarak hizmet verdi ve bu dönemde Azerbaycan'ın ünlü şair ve bilim adamı Mirza Şefi Vâzıh burada ders verdi. 2008 yılında cami binası tamamen yeniden inşa edildi. Yeniden inşa çalışmaları sırasında bir zarfın içinde eski Rus tahvilleri bulundu. Bu buluntu, son inşaat çalışmalarının 18. yüzyılın sonunda, Cevad Han'ın hükümdarlığı döneminde değil, 1910 yılında yapıldığı sonucuna varılmasına yardımcı oldu.
Tarihi
| ]Gence kentinin yerleşim alanından taşınmasının ardından yeni şehrin planlı biçimde imar edilmesine önem verildi. Bu süreçte anıtsal yapılarla birlikte altyapı sistemleri de inşa edildi. Dönemin şehircilik anlayışını yansıtan kanalizasyon sistemi birkaç kilometre uzunluğa ulaştı, tuğladan örülen ana hatlar caminin yanından ve meydanın altından geçerek Genceçay'a bağlandı. Bu sistemin bazı bölümleri günümüzde de kullanılmaktadır. Şehrin su ihtiyacı ise kâriz sistemi aracılığıyla karşılanmıştır.
Şehir merkezinin çekirdeğini, Şah Abbas Camii çevresinde gelişen bir külliye oluşturdu. Külliye, anıtsal cami binasının yanı sıra caminin kuzeyinde yer alan ve iki yandan çift minarelerle çevrili bağımsız bir giriş portalını ve cami çevresinde konumlanan Gence Medresesi'ni kapsamaktadır. Külliyenin ana yapısı olan caminin inşası genel olarak 1606 yılına tarihlendirilmektedir. C. Aleksandroviç'e göre cami kapısı üzerindeki kitabede yer alan "Kilidi-Şamahi" ifadesi, ebced hesabına göre hicrî 1015 yılına, yani miladî 1606 yılına karşılık gelmektedir.
Bununla birlikte bazı kaynaklarda caminin inşa tarihi 1620 olarak verilmektedir. Gence Tarih ve Etnografya Müzesi'nde korunan bir kitabede bu tarih yer almakta olup, M. Aliyev 1606 tarihinin daha güvenilir olduğunu belirtmektedir. Cami ve külliyenin, Doğu dünyasında tanınmış bir âlim ve mimar olan Şeyh Bahaeddin tarafından inşa edildiği kabul edilmektedir. Şeyh Bahaeddin, caminin yakınında bulunan Şah Abbas Kervansarayı ile Çökek Hamamı'nın da mimarı olarak anılmaktadır. 1885 tarihli Kafkas Takvimi'nde ise Gence Cuma Camii külliyesinin hicrî 1209 yılında Karabağ Hanı'nın ordusu tarafından yağmalandığı ve tahrip edildiği, ardından onarım çalışmalarının başlatıldığı belirtilmektedir.
Mimari yapısı
| ]
Cami binası, plan şemasında kare forma sahip merkezî bir harim ile bu mekâna bağlanan yan nişlerden oluşmaktadır. Yapının merkezinde yer alan ana salon yaklaşık 25,30×25,28 metre ölçülerindedir. Tüm mimari kompozisyon, 204 m² alana ve 13 metre yüksekliğe sahip bu merkezî mekân etrafında kurgulanmıştır. Dört cephesinde derin nişler bulunan kare planlı harim tipi, XVII. yüzyıl Azerbaycan mimarisinde sıkça kullanılan bir düzenleme olup, yapının ana eksenlerini ve girişlerin konumunu açık biçimde belirlemektedir.
Yapının ana girişi, kuzey cephesinde yer almaktadır. Mihrap ise güney duvarındaki nişin derinliğine yerleştirilmiştir. Doğu ve batı cephelerinde de ana giriş niteliğinde iki kapı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, ana girişlerin her iki yanında yer alan küçük nişlerden geçilen tali kapılar da mevcuttur. Altı adet dış niş, her biri yaklaşık 12 m² alana sahip olup tarikat mensuplarının kullanımı için tasarlanmıştır. Bu nişlere hem avludan doğrudan hem de merkezî salondan açılan kapılarla ulaşılabilmektedir. Ayrıca yapının dört köşesinde, her biri 12 m² alana ve 4,4 metre yüksekliğe sahip küçük odalar bulunmaktadır. Bu odalar avludan erişilebilir durumdadır ve duvar kalınlıkları içinde açılan kapılarla birbirleriyle ve merkezî mekânla bağlantı kurmaktadır.

Yapının çok sayıda girişe sahip olması, iç mekânlar arasında kesintisiz bir dolaşım sağlamaktadır. Giriş açıklıklarının neredeyse duvar yüksekliğine ulaşması, yapının pilonlar ve sütunlar üzerine oturtulmuş izlenimi vermektedir. Bu özellik, Şah Abbas Camii'ni aynı dönemde inşa edilmiş diğer Azerbaycan camilerinden ayırmaktadır. Planlamada simetri temel ilke olarak benimsenmiş, merkezî salon tüm mekânsal düzenin çekirdeği hâline getirilmiştir. Duvar kalınlıkları içinde açılan kapı boşlukları hafif kırımlı bir geometriye sahiptir ve bu durum girişlere özgün bir karakter kazandırmaktadır.
Cami, 20×20×4,5 cm ölçülerinde tuğlalar ve alçı harç kullanılarak inşa edilmiştir. Merkezî salonun duvar kalınlığı bazı bölümlerde 3 metreye kadar ulaşmaktadır. Portal, nişler ve köşe odalarında bu kalınlık 1-1,3 metre arasında değişmektedir. Yapının tüm mekânları tuğladan örülmüş tonoz örtülere sahiptir. Merkezî salonun kubbeli örtüsü bu açıdan istisna oluşturmaktadır. Kapı ve pencere açıklıkları da tuğla kemerlerle çevrelenmiştir. Yapının iç ve dış yüzeylerindeki duvarlar ile kemerler özenle sıvanmıştır.
Ayrıca bakınız
| ]Kaynakça
| ]- ^ "Azerbaycan'daki Camiler". Bi' Dünya Haber. 18 Ocak 2021. Erişim tarihi: 21 Ocak 2026.
- ^ Altınoğlu, Radomir (14 Ağustos 2020). "Şah Abbas Mescidi, Gence". Kültür Envanteri. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ a b "Şah Abbas Camii". TRT Avaz. 10 Şubat 2022. Erişim tarihi: 21 Ocak 2026.
- ^ "Şah Abbas Camii (Cuma Camii)". Eurasia Travel. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ a b c d e f g h Алиев 1954
- ^ ""İslam irsimizi tanıyaq": "Şah Abbas" məscidi (Gəncə)". Medeniyyet (Azerice). 12 Eylül 2021. Erişim tarihi: 21 Ocak 2026.
- ^ "В мечети Шаха Аббаса в Гяндже найдены старые купюры". 1news.az (Rusça). 20 Ağustos 2008. 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ "Gəncə abidələri: Şah Abbas məscidi". www.memim.az. 18 Aralık 2022. Erişim tarihi: 21 Ocak 2026.
- ^ "Memarlığın yüksəlişi Şah Abbas məscidi". Azerbaijan Travel (Azerice). Erişim tarihi: 21 Ocak 2026.
- ^ a b c Л. Бретаницкий, А. Саламзаде 1960
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 40 40 39 K 46 21 32 D 40 67750 K 46 35889 D 40 67750 46 35889 Vikipedi ozgur ansiklopedi Sah Abbas CamiiSah Abbas Mescidi2016 daki goruntusuDiger ad lar Gence Cuma CamiiGenel bilgilerDurumEtkinMezhepSiilikMimari tarzIran mimarisi Safevi mimarisiKonumGence AzerbaycanKoordinatlar40 40 39 K 46 21 32 D 40 67750 K 46 35889 D 40 67750 46 35889Tamamlanma1606Teknik ayrintilarMalzemeKirmizi tuglaMinare sayisi2 Sah Abbas Camii ya da Sah Abbas Mescidi Azerice 160 Sah Abbas Mescidi 91 1 93 diger adiyla Gence Cuma Camii Azerice 160 Cume mescidi 91 2 93 91 3 93 Azerbaycan in Gence sehrinde bulunan bir Sii Islam camisidir 1606 yilinda Safevi hukumdari Sah Abbas in emriyle yaptirilan cami Seyh Bahauddin Amili nin projesine gore insa edildi 91 4 93 Caminin genel mimari kompozisyonu plan duzeni ile yapim ve sanatsal dekoratif ozellikleri bakimindan Orta Cag Azerbaycan mimarisinde gelisen portal kubbe geleneginin devami niteligindedir 91 5 93 Genel bakis degistir kaynagi degistir 1776 yilinda camiye iki minare eklenmistir Cami Gence de geleneksel olan kirmizi tugladan insa edildi 91 3 93 91 6 93 Camide uzun sure medrese olarak hizmet verdi ve bu donemde Azerbaycan in unlu sair ve bilim adami Mirza Sefi Vazih burada ders verdi 2008 yilinda cami binasi tamamen yeniden insa edildi Yeniden insa calismalari sirasinda bir zarfin icinde eski Rus tahvilleri bulundu Bu buluntu son insaat calismalarinin 18 yuzyilin sonunda Cevad Han in hukumdarligi doneminde degil 1910 yilinda yapildigi sonucuna varilmasina yardimci oldu 91 7 93 Tarihi degistir kaynagi degistir Gence kentinin Kadim Gence yerlesim alanindan tasinmasinin ardindan yeni sehrin planli bicimde imar edilmesine onem verildi Bu surecte anitsal yapilarla birlikte altyapi sistemleri de insa edildi Donemin sehircilik anlayisini yansitan kanalizasyon sistemi birkac kilometre uzunluga ulasti tugladan orulen ana hatlar caminin yanindan ve meydanin altindan gecerek Gencecay a baglandi Bu sistemin bazi bolumleri gunumuzde de kullanilmaktadir Sehrin su ihtiyaci ise kariz sistemi araciligiyla karsilanmistir Sehir merkezinin cekirdegini Sah Abbas Camii cevresinde gelisen bir kulliye olusturdu Kulliye anitsal cami binasinin yani sira caminin kuzeyinde yer alan ve iki yandan cift minarelerle cevrili bagimsiz bir giris portalini ve cami cevresinde konumlanan Gence Medresesi ni kapsamaktadir 91 8 93 Kulliyenin ana yapisi olan caminin insasi genel olarak 1606 yilina tarihlendirilmektedir 91 9 93 C Aleksandrovic e gore cami kapisi uzerindeki kitabede yer alan Kilidi Samahi ifadesi ebced hesabina gore hicri 1015 yilina yani miladi 1606 yilina karsilik gelmektedir Bununla birlikte bazi kaynaklarda caminin insa tarihi 1620 olarak verilmektedir Gence Tarih ve Etnografya Muzesi nde korunan bir kitabede bu tarih yer almakta olup M Aliyev 1606 tarihinin daha guvenilir oldugunu belirtmektedir Cami ve kulliyenin Dogu dunyasinda taninmis bir alim ve mimar olan Seyh Bahaeddin tarafindan insa edildigi kabul edilmektedir Seyh Bahaeddin caminin yakininda bulunan Sah Abbas Kervansarayi ile Cokek Hamami nin da mimari olarak anilmaktadir 1885 tarihli Kafkas Takvimi nde ise Gence Cuma Camii kulliyesinin hicri 1209 yilinda Karabag Hani nin ordusu tarafindan yagmalandigi ve tahrip edildigi ardindan onarim calismalarinin baslatildigi belirtilmektedir Mimari yapisi degistir kaynagi degistir Cami binasinin profil bolumu Cami binasi plan semasinda kare forma sahip merkezi bir harim ile bu mekana baglanan yan nislerden olusmaktadir 91 10 93 Yapinin merkezinde yer alan ana salon yaklasik 25 30 25 28 metre olculerindedir Tum mimari kompozisyon 204 m alana ve 13 metre yukseklige sahip bu merkezi mekan etrafinda kurgulanmistir 91 10 93 Dort cephesinde derin nisler bulunan kare planli harim tipi XVII yuzyil Azerbaycan mimarisinde sikca kullanilan bir duzenleme olup yapinin ana eksenlerini ve girislerin konumunu acik bicimde belirlemektedir 91 5 93 Yapinin ana girisi kuzey cephesinde yer almaktadir Mihrap ise guney duvarindaki nisin derinligine yerlestirilmistir 91 5 93 Dogu ve bati cephelerinde de ana giris niteliginde iki kapi bulunmaktadir Bunun yani sira ana girislerin her iki yaninda yer alan kucuk nislerden gecilen tali kapilar da mevcuttur Alti adet dis nis her biri yaklasik 12 m alana sahip olup tarikat mensuplarinin kullanimi icin tasarlanmistir Bu nislere hem avludan dogrudan hem de merkezi salondan acilan kapilarla ulasilabilmektedir 91 5 93 Ayrica yapinin dort kosesinde her biri 12 m alana ve 4 4 metre yukseklige sahip kucuk odalar bulunmaktadir Bu odalar avludan erisilebilir durumdadir ve duvar kalinliklari icinde acilan kapilarla birbirleriyle ve merkezi mekanla baglanti kurmaktadir 91 5 93 Cami binasinin ana cephesi Yapinin cok sayida girise sahip olmasi ic mekanlar arasinda kesintisiz bir dolasim saglamaktadir Giris acikliklarinin neredeyse duvar yuksekligine ulasmasi yapinin pilonlar ve sutunlar uzerine oturtulmus izlenimi vermektedir Bu ozellik Sah Abbas Camii ni ayni donemde insa edilmis diger Azerbaycan camilerinden ayirmaktadir 91 10 93 Planlamada simetri temel ilke olarak benimsenmis merkezi salon tum mekansal duzenin cekirdegi haline getirilmistir Duvar kalinliklari icinde acilan kapi bosluklari hafif kirimli bir geometriye sahiptir ve bu durum girislere ozgun bir karakter kazandirmaktadir 91 5 93 Cami 20 20 4 5 cm olculerinde tuglalar ve alci harc kullanilarak insa edilmistir Merkezi salonun duvar kalinligi bazi bolumlerde 3 metreye kadar ulasmaktadir Portal nisler ve kose odalarinda bu kalinlik 1 1 3 metre arasinda degismektedir 91 5 93 Yapinin tum mekanlari tugladan orulmus tonoz ortulere sahiptir Merkezi salonun kubbeli ortusu bu acidan istisna olusturmaktadir Kapi ve pencere acikliklari da tugla kemerlerle cevrelenmistir Yapinin ic ve dis yuzeylerindeki duvarlar ile kemerler ozenle sivanmistir 91 5 93 Ayrica bakiniz degistir kaynagi degistir Azerbaycan da Islam Azerbaycan daki camiler listesi Kaynakca degistir kaynagi degistir Azerbaycan daki Camiler Bi Dunya Haber 18 Ocak 2021 Erisim tarihi 21 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Altinoglu Radomir 14 Agustos 2020 Sah Abbas Mescidi Gence Kultur Envanteri Erisim tarihi 3 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b Sah Abbas Camii TRT Avaz 10 Subat 2022 Erisim tarihi 21 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Sah Abbas Camii Cuma Camii Eurasia Travel Erisim tarihi 4 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b c d e f g h Aliev 1954 Islam irsimizi taniyaq Sah Abbas mescidi Gence Medeniyyet Azerice 12 Eylul 2021 Erisim tarihi 21 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link V mecheti Shaha Abbasa v Gyandzhe najdeny starye kupyury 1news az Rusca 20 Agustos 2008 6 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Ocak 2026 160 Gence abideleri Sah Abbas mescidi www memim az 18 Aralik 2022 Erisim tarihi 21 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Memarligin yukselisi Sah Abbas mescidi Azerbaijan Travel Azerice Erisim tarihi 21 Ocak 2026 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b c L Bretanickij A Salamzade 1960 gtdAzerbaycan da camilerAbseronAsur Mescidi Baba Kuhi Bakuvi Mescidi Baku Ulu Camii Beyler Camii Bibiheybet Camii Cin Camii Cin Camii Ebubekir Camii Ajdarbey Camii Haci Bani Camii Haci Cevad Camii Haci Heybet Mescidi Haci Kayib Mescidi Haci Sultanali Camii Haydar Camii Hanim Fatima Zahra Camii Hanlar Mescidi Hidir Mescidi Hirdalan Cuma Camii Hz Ali Camii Imam Huseyin Camii Keykubad Camii Medrese Mescidi Muhammed Camii Mesedi Dadas Camii Mirza Ahmed Mescidi Molla Ahmed Camii Sah Mescidi Seyh Ibrahim Mescidi Sehitlik Camii Taze Pir Camii Ahmedli Camii Balakhani Cuma Camii Buzovna Cuma Camii Jorat Cuma Camii Ebubekir Camii Hac Bahsi Camii Hac Sahla Camii Hac Safarali Camii Gulhatun Camii Mesedi Garib Camii Murtuza Muhtarov Camii Nardaran Camii Nizameddin Camii Pirsaid Camii Ramana Camii Sahibez Zaman Camii Resulallah Camii Salim Camii Sumgayit Cuma Camii Sah Abbas Camii Sah Sultan Huseyin Camii Tuba Sahi CamiiAranBagmanlar Hazreti Zeyneb Huseyniyye Camii Kazaklar Camii Mollacelilli Ozan Safarabad Camii Sofulu Camii Sah Abbas Sahsevenler Serefhanli Zarrabi Helfeli Camii Naftalan Cuma Salyan CumaSirvanGoyler Camii Samahi Cuma Camii Haci Badal Camii Seyh Muhammed Camii Bedevi Camii Zavaro Camii Ebu MuslimSirvan SalyanAbulfazlil Abbas Camii Merkez Cuma CamiiKarabagAsagi Govher Aga Camii Culfalar Camii Col Kale Camii Haci Yusuflu Camii Kocerli Camii Kuyuluk Camii Malibeyli Camii Mamay Camii Merdinli Camii Saatli Seyitli Camii Yeni Mahalle Camii Yukari Govher Aga Camii Hoca Mercanli Camii Agdam Cuma Barda Cuma Col Camii Ibrahim Camii Haci Alakbar Camii Kalantarli Camii Papravand Camii Sahbulak Camii Sirvanli Ugurbeyli Camii KargapazarNahcivanAtabeyler Alikhan Camii Haci Rufai Bey Camii Kazim Karabekir Pasa Pirgamis Camii Sehab Camii Nahcivan Cuma Zaviya Camii Ambaras Camii Dilbar Camii Mingis Camii Ordubad Cuma Sarseher Camii Takeshiyi Camii Yukari Anbaras Camii Burchunlu Camii Cilovhanli Camii Daste Meydan Dirnys Camii Haci Huseyinkulu Camii Haci Safi Camii Heydarhanli Camii Kyrna Cuma Eski Kotam Camii Nusnus Meydan Sadarak Camii Sah Abbas Tivi Camii Venend Khanaga Camii Khok CamiiKuba HacmazAlpan Camii Ilk Nugadi Koyu Camii Kuba Cuma Jack koyu Ebu Muslim camii Khinalik koyu Ebu Muslim camisi Griz Koyu Ebu Muslim Camii Erdebil Haci Cafer Hacibaba Akhund Camii Hil Ikinci Nugadi Koyu Camii Sah Abbas Rustov Camii Sekinehanim Camii Uzunmesa Camii Mustafa Kazdal CamiiSeki ZagatalaBalakan Cuma Gebele Cuma Gilehli Ilisu Ulu Imam Ali Hacmaz Cuma Seki Han Omer Efendi Kak Cuma Kakhmugal Kisa Minareli Oguz Cuma Seki CumaLenkeran AstaraBoradigah Cuma Camii Buyuk Pazar Camii Kucuk Pazar Camii Eski Alvadi Camii Masalli Cuma Haci Teymur Camii https tr wikipedia org w index php title Sah Abbas Camii amp oldid 36690628 sayfasindan alinmistir Kategoriler Gence 039 deki yapilarAzerbaycan 039 daki camilerUlu camiler1606 039 da tamamlanan dini yapilar1776 039 da tamamlanan dini yapilar1600 039 lerde tamamlanan camiler1770 039 lerde tamamlanan camilerGizli kategoriler Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddelerVikiveri 039 de OSM iliski kimligi olmayan bilgi kutusu icin harita isaretleyiciKartographer uzantisini kullanan sayfalar

