Tuba Şahi məscidi | |
![]() 2024'teki görüntüsü | |
![]() | |
| Genel bilgiler | |
|---|---|
| Durum | Etkin |
| Mimari tarz | İslam mimarisi Azerbaycan mimarisi |
| Konum | Mardakan, Hazar Rayonu, Bakü, Azerbaycan |
| Koordinatlar | 40°29′31″K 50°08′27″D / 40.49194°K 50.14083°D |
| Yaptıran | Tuba Şahi Hatun |
| Tamamlanma | 1482 |
| Yenileme | 1720-1721 |
| Teknik ayrıntılar | |
| Yapı sistemi | Kâgir yapı |
| Malzeme | Kesme taş |
| Kubbe sayısı | 1 |
Tuba Şahi Camii ya da Tuba Şahi Mescidi (Azerice: Tuba Şahi məscidi, Farsça: مسجد طوبا شاه),Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Hazar Rayonu'na bağlı Mardakan semtinde bulunan tarihî bir camidir. 1482 yılında tamamlanan yapı, Şirvanşahlar dönemine ait Dörtgen Mardakan Kalesi'nin yakınında inşa edildi. Cami, adını inşasını sipariş eden Tuba Şahi Hatun'dan alır. Yapı üzerindeki kitabeye göre inşa tarihi 1481-1482 yıllarıdır.
Cami, paralelkenar planlı ve belirgin bir kütle düzenine sahiptir. Merkezde yer alan ibadet salonu, köşelerdeki taşıyıcı unsurlara oturan bir kubbe ile örtülüdür. Bu ana mekâna dört yönden dikdörtgen planlı yan odalar bitişiktir. 1720-1721 yıllarında Bakü hükümdarı Muhammed Han'ın emriyle yapıda onarım çalışmaları gerçekleştirildi. Yapı, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan yerel öneme sahip tarihî ve mimarî anıtlar listesinde yer almaktadır.
Tarihi
| ]Cami, yapının inşasını yaptıran Tuba Şahi Hatun'un adını taşımaktadır. Yapıda bulunan kitabe, caminin hicrî takvimle 886 (1481/1482) yılında inşa edildiğini göstermektedir. Bir diğer kitabe ise çatıya çıkan dar spiral merdivenin girişinde yer almakta olup, semtte daha önce var olan eski bir camiye aittir. Bu kitabede, söz konusu yapının hicrî takvimle 774 yılı Muharrem ayında (1372/1373) inşa edildiği belirtilmektedir. Kitabede banî olarak Mahmud Abayil'in oğlu Hoca Nureddin'in oğlu Sadr Hacı Bahaeddin'in adı kaydedildi.
Abşeron bölgesini betimleyen İlya Berezin, Mardakan'ı özellikle vurgular. Berezin'e göre, Abşeron'daki yerleşimler arasında Mardakan en güzel semtlerden biridir. Nüfusu az olan bu semtte, hicrî takvimle 886 yılında inşa edilmiş zarif bir cami bulunmaktadır. Şirvanşahlar dönemine ait olan bu yapı, hicrî takvimle 1113 yılında (1720/1721) Bakü hükümdarlarından Muhammed Han tarafından onarıldı. Bu bilgi, cami ve kale üzerindeki kitabelerde yer almaktadır. M. A. Şihaliyev ile A. U. Yuzbaşov'a göre, cami ve kale geçmişte, tek katlı evlerin sıralandığı sokaklarla çevrili semtin başlıca yapılarıydı. Günümüzde cami, ana cephesi dışında iki katlı yapılarla çevrilmiş olsa da, karakteristik kubbesi hâlen belirgin biçimde öne çıkmaktadır.
Mimari yapısı
| ]Cami, kubbe ile örtülü, paralelkenar dörtgen biçiminde açıkça tanımlanmış bir kütleye sahiptir. Yapının planı, yaklaşık 113 m × 129 m (371 ft × 423 ft) ölçüleriyle kareye yakın bir düzen göstermektedir.
Namaz salonunun orta bölümü, yelkenler üzerine oturan bir kubbe ile örtülüdür. Kubbenin tabanı, yaklaşık 5 cm (2,0 in) genişliğinde bir raf gibi iç mekâna doğru taşmaktadır. Kubbe, genişliği 1 metreden fazla olan dört masif taş paye tarafından taşınır. Bu payeler, merkezi ibadet alanını köşe odalarından ayırır. Merkezdeki kare mekâna dört yönden, taş tonozlarla örtülü dikdörtgen planlı yan odalar bitişiktir. Köşelerde ise, lancet açıklıklar aracılığıyla ibadet salonuna bağlanan dört küçük dikdörtgen oda yer alır. Girişe bitişik ilk köşe bölümünün örtüsü sivri kemer biçimindedir. İkinci bölüm benzer bir örtü düzenine sahiptir. Üçüncü bölüm, sekizgen bir taban üzerine oturan kubbe ile örtülmüştür. Dördüncü bölümün tavanı ise, duvar sıralarının üst üste bindirilmesiyle oluşturulan yıldız biçimli bir kompozisyona sahiptir.
Caminin doğu cephesinde yer alan portal, derin bir nişle vurgulanan büyük bir çıkıntı biçiminde tasarlandı. Portal nişinin örtüsü, oldukça karmaşık bir bezeme düzenine sahip yıldız biçimli bir kompozisyondan oluşur. Ziyaretçiler, giriş portalından önce bir köşe bölümüne ulaşır, buradan da caminin merkezi mekânına geçer. Yapı, yerel kireçtaşı ve kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Dört cephenin tamamı teska taşıyla kaplıdır. Caminin duvar kalınlığı ortalama 1,9 metre civarındadır.
Anıtın detayları arasında, oldukça karmaşık bir geometrik süsleme olan pencere taş çubukları bulunmaktadır. Tüm açıklıklardan sadece ikisi aynı kafes desenine sahiptir. Bu tür taş ızgaralar, Şirvan-Abşeron mimari okulunun karakteristik özelliğidir ve hem erken dönemlerde hem de 15. yüzyılda Abşeron'daki anıtlarda sıklıkla görülür.
Ayrıca bakınız
| ]Kaynakça
| ]- ^ Atlay, Kaan (13 Haziran 2024). "Tuba Şahi Mescidi". Kültür Envanteri. Erişim tarihi: 1 Ocak 2026.
- ^ a b c d Sayan, Yüksel. "Bakü – Merdakan, Tuba Şah Mescidi" (PDF). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 6 (25)2 Ocak 2026.
- ^ "6 əsrə yaxın tarixi olan Tuba Şah məscidi". azvision.az (Azerice). 30 Ocak 2019. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2022.
- ^ "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF). mct.gov.az (Azerice). 2 Ağustos 2001. 7 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2022.
- ^ a b c d Шихалиев, М.А.; Юзбашев, А. У. (1950). Мечеть в сел. Мардяканы (Rusça). Moscow-Baku: Государственное Архитектурное Издательство.
- ^ a b Berezin, İlya (1849). Путешествие по Дагестану и Закавказию (Rusça). Kazan. s. 271.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 40 29 31 K 50 08 27 D 40 49194 K 50 14083 D 40 49194 50 14083 Vikipedi ozgur ansiklopedi Tuba Sahi CamiiTuba Sahi mescidi2024 teki goruntusuGenel bilgilerDurumEtkinMimari tarzIslam mimarisi Azerbaycan mimarisiKonumMardakan Hazar Rayonu Baku AzerbaycanKoordinatlar40 29 31 K 50 08 27 D 40 49194 K 50 14083 D 40 49194 50 14083YaptiranTuba Sahi HatunTamamlanma1482Yenileme1720 1721Teknik ayrintilarYapi sistemiKagir yapiMalzemeKesme tasKubbe sayisi1 Tuba Sahi Camii ya da Tuba Sahi Mescidi Azerice Tuba Sahi mescidi Farsca مسجد طوبا شاه Azerbaycan in baskenti Baku de Hazar Rayonu na bagli Mardakan semtinde bulunan tarihi bir camidir 1482 yilinda tamamlanan yapi Sirvansahlar donemine ait Dortgen Mardakan Kalesi nin yakininda insa edildi Cami adini insasini siparis eden Tuba Sahi Hatun dan alir Yapi uzerindeki kitabeye gore insa tarihi 1481 1482 yillaridir Cami paralelkenar planli ve belirgin bir kutle duzenine sahiptir Merkezde yer alan ibadet salonu koselerdeki tasiyici unsurlara oturan bir kubbe ile ortuludur Bu ana mekana dort yonden dikdortgen planli yan odalar bitisiktir 1720 1721 yillarinda Baku hukumdari Muhammed Han in emriyle yapida onarim calismalari gerceklestirildi Yapi Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu tarafindan onaylanan yerel oneme sahip tarihi ve mimari anitlar listesinde yer almaktadir Tarihi span Cami yapinin insasini yaptiran Tuba Sahi Hatun un adini tasimaktadir Yapida bulunan kitabe caminin hicri takvimle 886 1481 1482 yilinda insa edildigini gostermektedir Bir diger kitabe ise catiya cikan dar spiral merdivenin girisinde yer almakta olup semtte daha once var olan eski bir camiye aittir Bu kitabede soz konusu yapinin hicri takvimle 774 yili Muharrem ayinda 1372 1373 insa edildigi belirtilmektedir Kitabede bani olarak Mahmud Abayil in oglu Hoca Nureddin in oglu Sadr Haci Bahaeddin in adi kaydedildi Abseron bolgesini betimleyen Ilya Berezin Mardakan i ozellikle vurgular Berezin e gore Abseron daki yerlesimler arasinda Mardakan en guzel semtlerden biridir Nufusu az olan bu semtte hicri takvimle 886 yilinda insa edilmis zarif bir cami bulunmaktadir Sirvansahlar donemine ait olan bu yapi hicri takvimle 1113 yilinda 1720 1721 Baku hukumdarlarindan Muhammed Han tarafindan onarildi Bu bilgi cami ve kale uzerindeki kitabelerde yer almaktadir M A Sihaliyev ile A U Yuzbasov a gore cami ve kale gecmiste tek katli evlerin siralandigi sokaklarla cevrili semtin baslica yapilariydi Gunumuzde cami ana cephesi disinda iki katli yapilarla cevrilmis olsa da karakteristik kubbesi halen belirgin bicimde one cikmaktadir Mimari yapisi span Cami kubbe ile ortulu paralelkenar dortgen biciminde acikca tanimlanmis bir kutleye sahiptir Yapinin plani yaklasik 113 m 129 m 371 ft 423 ft olculeriyle kareye yakin bir duzen gostermektedir Namaz salonunun orta bolumu yelkenler uzerine oturan bir kubbe ile ortuludur Kubbenin tabani yaklasik 5 cm 2 0 in genisliginde bir raf gibi ic mekana dogru tasmaktadir Kubbe genisligi 1 metreden fazla olan dort masif tas paye tarafindan tasinir Bu payeler merkezi ibadet alanini kose odalarindan ayirir Merkezdeki kare mekana dort yonden tas tonozlarla ortulu dikdortgen planli yan odalar bitisiktir Koselerde ise lancet acikliklar araciligiyla ibadet salonuna baglanan dort kucuk dikdortgen oda yer alir Girise bitisik ilk kose bolumunun ortusu sivri kemer bicimindedir Ikinci bolum benzer bir ortu duzenine sahiptir Ucuncu bolum sekizgen bir taban uzerine oturan kubbe ile ortulmustur Dorduncu bolumun tavani ise duvar siralarinin ust uste bindirilmesiyle olusturulan yildiz bicimli bir kompozisyona sahiptir Caminin dogu cephesinde yer alan portal derin bir nisle vurgulanan buyuk bir cikinti biciminde tasarlandi Portal nisinin ortusu oldukca karmasik bir bezeme duzenine sahip yildiz bicimli bir kompozisyondan olusur Ziyaretciler giris portalindan once bir kose bolumune ulasir buradan da caminin merkezi mekanina gecer Yapi yerel kirectasi ve kirec harci kullanilarak insa edilmistir Dort cephenin tamami teska tasiyla kaplidir Caminin duvar kalinligi ortalama 1 9 metre civarindadir Anitin detaylari arasinda oldukca karmasik bir geometrik susleme olan pencere tas cubuklari bulunmaktadir Tum acikliklardan sadece ikisi ayni kafes desenine sahiptir Bu tur tas izgaralar Sirvan Abseron mimari okulunun karakteristik ozelligidir ve hem erken donemlerde hem de 15 yuzyilda Abseron daki anitlarda siklikla gorulur Ayrica bakiniz span Sirvansahlar Devleti Azerbaycan da Islam Azerbaycan daki camiler listesiKaynakca span Atlay Kaan 13 Haziran 2024 Tuba Sahi Mescidi Kultur Envanteri Erisim tarihi 1 Ocak 2026 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b c d Sayan Yuksel Baku Merdakan Tuba Sah Mescidi PDF Uluslararasi Sosyal Arastirmalar Dergisi 6 25 2 Ocak 2026 6 esre yaxin tarixi olan Tuba Sah mescidi azvision az Azerice 30 Ocak 2019 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Eylul 2022 Azerbaycan Respublikasi Nazirler Kabinetinin 2001 ci il 2 avqust Tarixli 132 nomreli qerari ile tesdiq edilmisdir PDF mct gov az Azerice 2 Agustos 2001 7 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 23 Eylul 2022 a b c d Shihaliev M A Yuzbashev A U 1950 Mechet v sel Mardyakany Rusca Moscow Baku Gosudarstvennoe Arhitekturnoe Izdatelstvo a b Berezin Ilya 1849 Puteshestvie po Dagestanu i Zakavkaziyu Rusca Kazan s 271 gtdAzerbaycan da camilerAbseronBaku Ulu Camii Beyler Camii Bibiheybet Camii Cin Camii Haci Bani Camii Haydar Camii Muhammed Camii Molla Ahmed Camii Sah Mescidi Taze Pir Camii Buzovna Cuma Camii Nizameddin Camii Ramana Camii Tuba Sahi CamiiAranOzan Sahsevenler Camii Zarrabi CamiiSirvanSirvan SalyanKarabagAsagi Govher Aga Camii Col Kale Camii Haci Yusuflu Camii Kuyuluk Camii Mamay Camii Merdinli Camii Saatli Yukari Govher Aga Camii Hoca Mercanli Camii Agdam Cuma Ibrahim Camii NahcivanAmbaras Camii Cilovhanli Camii VenendKuba Hacmaz Erdebil Haci Cafer Hil Rustov Camii Gilehli Imam Ali Seki Han Omer Efendi Kisa Minareli Seki CumaLenkeran AstaraKucuk Pazar Camii Haci Teymur Camii Otorite kontrolukulturenvanteri com 279070 Kategoriler Baku deki camilerBaku deki anitlarAzerbaycan daki tarihi yerler1482 de tamamlanan yapilar1480 lerde tamamlanan camiler15 yuzyilda tamamlanan camiler15 yuzyilda tamamlanan dini yapilarGizli kategoriler Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddelerVikiveri de OSM iliski kimligi olmayan bilgi kutusu icin harita isaretleyiciTurkce Vikipedi ile Vikiveride ayni resim olan maddelerKulturenvanteri tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriKartographer uzantisini kullanan sayfalar

