| Abazaca | |
|---|---|
| Абаза Бызшва | |
| Telaffuz | Abaza Byzšwa |
| Bölge | Kafkasya, Anadolu |
| Etnisite | Abazalar |
| Konuşan sayısı | 47,880 (2010) |
| Dil ailesi | Kuzeybatı Kafkas dilleri
|
| Yazı sistemi | Kiril, Latin, Arap alfabesi |
| Resmî durumu | |
| Resmî dil | |
| Dil kodları | |
| ISO 639-3 | abq |
| ELP | Abaza |
Abazaca (Abazaca: Абаза Бызшва, Abaza Bızşva), Kuzeybatı Kafkas dillerinden biridir. Abazaların konuştuğu bu dil, Abhazca ile yakın akrabadır. Bugün, Kuzey Kafkasya'da 40.000 kişi tarafından konuşulur. Abazaların önemli bölümü (%75) 1864 göçüyle Osmanlı topraklarına sürülmüşlerdir. Büyük sürgünden sonra anayurtlarında (Karaçay-Çerkesya) kalan 10.000 kişi bugün tekrar 40.000 nüfusa ulaşmıştır.

Abazaca, Kuzeybatı Kafkas dillerinin koluna dâhildir. Edebiyat ve yazım dili, çoğunluğun konuşmakta olduğu Aşuva lehçesi üzerine kurulmuştur. ise, Apsnı (Abhazya)’daki Abhaz-Abazalar tarafından kullanılmaktadır. Gerek Abhaz gerekse Abazalarının konuştukları diller, küçük farklılıkların dışında oldukça benzerdir. Her iki taraf da birbirinin konuşmalarını anlayabilmektedir. Özellikle Aşķarava Abazaların lehçeleri, Apsua lehçesi ile çok büyük benzerlik göstermektedir. Aşuva (Tapanta) lehçesi, Khubina-Albırğan ve Guım şeklinde iki ağza ayrılır.
Abazacanın yazılı edebiyat ve gramerinin oluşumu 1932 yılına dayanmaktadır. Bu tarihte oluşturulan Latin esaslı Abaza alfabesi, 1938'e kadar kullanılmıştır. 1938 Kiril esaslı olarak genişletilmiş Rus alfabesiyle değiştirilmiştir. Abazaca, Karaçay-Çerkes bölgesinde 1930'lu yıllardan başlayarak okullarda ders olarak okutulmaya başlanmıştır. Abazaca alanında ilk sistemli çalışmalar yapan kişi, Abazaca'da olduğu kadar Çerkesce'ye de büyük emekleri geçen Tobil Talistan (1879-1956) olmuştur. Jır Hamid başta olmak üzere onu örnek alan sonraki kuşaktaki birçok idealist Abaza aydını, Tolestan’ın açmış olduğu yolda ilerlemişlerdir.
Günümüzde Abazaca alanında çalışmalarda bulunan isimler olarak Çkuđu Mikail, Lağuç Camledin, Đıug Vladimir, Mixts Kerim, Khlıç Rauf, Tobil Melbahue Nuriye, Egdza Nazir ve Meremkul Vladimir’i saymak mümkündür.
Abazaca'ya uyarlanan alfabelerin oluşturulmasından sonra Abazaca gazeteler, edebi eserler ve çeşitli etnografik yayınlar basılmaya başlanmış, bunu takip eden yıllarda ise Karaçay-Çerkes bölge radyosunda Abazaca sesli yayına geçilmiştir. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde "Abazaşta" isimli haftalık Abazaca bir gazete yayınlanmaktadır. Ayrıca, Karaçay-Çerkes yerel televizyon kanalında haftada birkaç saat Abazaca yayın yapılmaktadır.
Ortografi
| ]| А а [a] | Б б [b] | В в [v] | Г г [ɡ] | Гв гв [ɡʷ] | Гъ гъ [ɣ] | Гъв гъв [ɣʷ] | Гъь гъь [ɣʲ] |
| Гь гь [ɡʲ] | ГӀ гӀ [ʕ] | ГӀв гӀв [ʕʷ] | Д д [d] | Дж дж [dʒ] | Джв джв [dʒʷ] | Джь джь [d͡ʑ] | Дз дз [dz] |
| Е е [e] | Ё ё [jo] | Ж ж [ʒ] | Жв жв [ʒʷ] | Жь жь [ʑ] | И и [i] | Й й [j] | К к [k] |
| Кв кв [kʷ] | Къ къ [qʼ] | Къв къв [qʷʼ] | Къь къь [qʼʲ] | Кь кь [kʲ] | КӀ кӀ [kʼ] | КӀв кӀв [kʷʼ] | КӀь кӀь [kʲʼ] |
| Л л [l] | Ль ль [ɮ] | ЛӀ лӀ [ɬʼ] | М м [m] | Н н [n] | О о [o] | П п [p] | ПӀ пӀ [pʼ] |
| Р р [r] | С с [s] | Т т [t] | Тл тл [ɬ] | Тш тш [t͡ʃ] | ТӀ тӀ [tʼ] | У у [u/w] | Ф ф [f] |
| ФӀ фӀ [fʼ] | Х х [x] | Хв хв [xʷ] | Хъ хъ [q] | Хъв хъв [qʷ] | Хь хь [xʲ] | ХӀ хӀ [ħ] | ХӀв хӀв [ħʷ] |
| Ц ц [ts] | ЦӀ цӀ [tsʼ] | Ч ч [t͡ɕ] | Чв чв [tʃʷ] | ЧӀ чӀ [tʃʼ] | ЧӀв чӀв [tʃʷʼ] | Ш ш [ʃ] | Шв шв [ʃʷ] |
| ШӀ шӀ [t͡ʃʼ] | Щ щ [ɕ] | Ъ ъ [ˠ] | Ы ы [ə] | Э э [e] | Ю ю [ju] | Я я [ja] | Ӏ [ʔ] |
Dış bağlantılar
| ]

- Abaza Ethnologue raporu 12 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Abazaca konuşun: Abaza dilinin geçmişi, bugünü ve geleceği - Dünya Abaza Kongresi
Kaynakça
| ]- ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2013.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Abaza dili sayfasindan yonlendirildi Abhazca ile karistirilmamalidir AbazacaAbaza ByzshvaTelaffuzAbaza ByzswaBolgeKafkasya AnadoluEtnisiteAbazalarKonusan sayisi47 880 160 2010 91 1 93 Dil ailesiKuzeybati Kafkas dilleri Abazgi dilleriAbazacaYazi sistemiKiril Latin Arap alfabesiResmi durumuResmi dilKaracay CerkesyaDil kodlariISO 639 3abqELPAbaza Abazaca Abazaca Abaza Byzshva Abaza Bizsva Kuzeybati Kafkas dillerinden biridir Abazalarin konustugu bu dil Abhazca ile yakin akrabadir Bugun Kuzey Kafkasya da 40 000 kisi tarafindan konusulur Abazalarin onemli bolumu 75 1864 gocuyle Osmanli topraklarina surulmuslerdir Buyuk surgunden sonra anayurtlarinda Karacay Cerkesya kalan 10 000 kisi bugun tekrar 40 000 nufusa ulasmistir Abazaca Kuzeybati Kafkas dillerinin Abazgi koluna dahildir Edebiyat ve yazim dili cogunlugun konusmakta oldugu Asuva lehcesi uzerine kurulmustur Apsuva lehcesi ise Apsni Abhazya daki Abhaz Abazalar tarafindan kullanilmaktadir Gerek Abhaz gerekse Abazalarinin konustuklari diller kucuk farkliliklarin disinda oldukca benzerdir Her iki taraf da birbirinin konusmalarini anlayabilmektedir Ozellikle Askarava Abazalarin lehceleri Apsua lehcesi ile cok buyuk benzerlik gostermektedir Asuva Tapanta lehcesi Khubina Albirgan ve Guim seklinde iki agza ayrilir Abazacanin yazili edebiyat ve gramerinin olusumu 1932 yilina dayanmaktadir Bu tarihte olusturulan Latin esasli Abaza alfabesi 1938 e kadar kullanilmistir 1938 Kiril esasli olarak genisletilmis Rus alfabesiyle degistirilmistir Abazaca Karacay Cerkes bolgesinde 1930 lu yillardan baslayarak okul 173 larda ders olarak okutulmaya baslanmistir Abazaca alaninda ilk sistemli calismalar yapan kisi Abazaca da oldugu kadar Cerkesce ye de buyuk emekleri gecen Tobil Talistan 1879 1956 olmustur Jir Hamid basta olmak uzere onu ornek alan sonraki kusaktaki bircok idealist Abaza ay 173 dini Tolestan in acmis oldugu yolda ilerlemislerdir Gunumuzde Abazaca alaninda calismalarda bulunan isimler olarak Ckuđu Mikail Laguc Camledin Điug Vladimir Mixts Kerim Khlic Rauf Tobil Melbahue Nuriye Egdza Nazir ve Meremkul Vladimir i saymak mumkundur Abazaca ya uyarlanan alfabelerin olusturulmasindan sonra Aba 173 zaca gazeteler edebi eserler ve cesitli etnografik yayinlar basilmaya bas 173 lanmis bunu takip eden yillarda ise Karacay Cerkes bolge radyosunda Abazaca sesli yayina gecilmistir Karacay Cerkes Cumhuriyeti nde Abazasta isimli haftalik Abazaca bir gazete yayinlanmaktadir Ayrica Karacay Cerkes yerel televizyon kanalinda haftada birkac saat Abazaca yayin yapilmaktadir Ortografi degistir kaynagi degistir A a a B b b V v v G g ɡ Gv gv ɡʷ G g ɣ Gv gv ɣʷ G g ɣʲ G g ɡʲ GӀ gӀ ʕ GӀv gӀv ʕʷ D d d Dzh dzh dʒ Dzhv dzhv dʒʷ Dzh dzh d ʑ Dz dz dz E e e Yo yo jo Zh zh ʒ Zhv zhv ʒʷ Zh zh ʑ I i i J j j K k k Kv kv kʷ K k qʼ Kv kv qʷʼ K k qʼʲ K k kʲ KӀ kӀ kʼ KӀv kӀv kʷʼ KӀ kӀ kʲʼ L l l L l ɮ LӀ lӀ ɬʼ M m m N n n O o o P p p PӀ pӀ pʼ R r r S s s T t t Tl tl ɬ Tsh tsh t ʃ TӀ tӀ tʼ U u u w F f f FӀ fӀ fʼ H h x Hv hv xʷ H h q Hv hv qʷ H h xʲ HӀ hӀ ħ HӀv hӀv ħʷ C c ts CӀ cӀ tsʼ Ch ch t ɕ Chv chv tʃʷ ChӀ chӀ tʃʼ ChӀv chӀv tʃʷʼ Sh sh ʃ Shv shv ʃʷ ShӀ shӀ t ʃʼ Sh sh ɕ ˠ Y y e E e e Yu yu ju Ya ya ja Ӏ ʔ Dis baglantilar degistir kaynagi degistir Wikimedia Incubator Wikimedia Incubator de Abazaca Vikipedi deneme projesi bulunmaktadir Vikikitap Vikikitapta bu konu hakkinda daha fazla bilgi var Abazaca Abaza Ethnologue raporu 12 Kasim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Abazaca konusun Abaza dilinin gecmisi bugunu ve gelecegi Dunya Abaza Kongresi Kaynakca degistir kaynagi degistir Arsivlenmis kopya 12 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Aralik 2013 160 gtdRusya federal birimleri ndeki resmi dillerRusya Federasyonu resmi diliRuscaRusya federal birimlerindeki resmi dillerAbazaca Adigece Agulca Altayca Guney Altayca Avarca Azerice Baskurtca Buryatca Cecence Cirmisce Daglik Marice Ova Marice Cuvasca Dargince Kabardeyce Hakasca Ingusca Kalmukca Karacay Balkarca Kirim Tatarcasi Komice Kumukca Lakca Lezgice Mordvin dilleri Erzyanca Moksanca Nogayca Osetce Rutulca Sahurca Sibirya Yupikcesi Tabasaranca Tatarca Tatca Tuvaca Udmurtca Ukraynaca YakutcaResmi fonksyonu olan dillerCukcice Dolganca Evence Evenkice Fince Hantica Karelce Kazakca Komi Permyakca Mansice Nenetsce Selkupca Vepsce Yukagirca Guney Yukagirce Kuzey YukagirceAlfabelerKiril1 Kiril Braille Latin alfabesi2 Mogol alfabesi21 Rusya da Kiril alfabesi resmi olarak desteklenmektedir 2 Kiril olmayan diger alfabeler icin ayri federal yasalar gereklidir Otorite kontroluGND 4469025 3 LCCN sh85000059 LNB 000306749 NDL 00560038 NKC ph1063454 NLI 987007292831005171 https tr wikipedia org w index php title Abazaca amp oldid 32666452 sayfasindan alinmistir Kategoriler Eklemeli dillerKaracay CerkesyaKuzeybati Kafkas dilleriRusya 039 daki dillerTurkiye 039 deki dillerAbazalarGizli kategoriler Webarsiv sablonu wayback baglantilariGND tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriLCCN tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriLNB tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNDL tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNKC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNLI tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
