Vikipedi özgür ansiklopedi iznikli Sporus Grekçe Σπόρος yaklaşık Mö 240 300 muhtemelen günümüz Türkiye sinde Bursa ilini

Vikipedi ozgur ansiklopedi Iznikli Sporus Grekce Sporos yaklasik MO 240 300 muhtemelen gunumuz Turkiye sinde Bursa ilinin antik Bithynia gunumuz Iznik bolgesi Nicaea dan gelen bir Yunan matematikci ve astronom Sporus daireyi kareyle cevreleme ve kupu iki katina cikarma gibi klasik problemler uzerinde calisan bir Yunan matematikciydi Hayati ve calismalari span Sporus Gadarali Philon un ogrencisiydi Sporus da Iskenderiyeli Pappus un ogretmeniydi ya da belki Pappus ile ayni zamanda daha yasli bir ogrenciydi Onu Pappus un ve Eutocius un yazilari araciligiyla biliyoruz Sporus esas olarak daireyi karelestirme ve kupu iki katina cikarma gibi klasik problemler uzerinde calisti Kupu iki katina cikarma problemine cozumu Diocles inkine benzer ve aslinda Pappus da benzer bir yapi izlemistir Bununla birlikte sissoid kullanmaktan kacinirlar bunun yerine belirli kesismeler esit olana kadar bir cetveli bir nokta etrafinda dondururler Sporus integralin erken ornekleri olan yaklasimlari da kullandi Sporus sadece daireyi karelestirme ve kupu iki katina cikarma icin calismakla kalmadi ayni zamanda digerlerinin bu alanlarda calismalarini yapici bir sekilde elestirdi Pappus tarafindan anlatilan katkilarindan biri Hippias in kuadratriksini kullanarak daireyi karelestirme yontemini elestirmekti Hippias in yapisini kullanarak kuadratrisi cizebilmek icin bir dairenin yaricapinin cevresine oraninin bilinmesi gerektigi ve bu orani insa edebilmenin daireyi karelestirmeye esdeger oldugu gercegine dayanan bir arguman kullanir Sporus un elestirisinin gecerli olduguna dair cok az suphe var gibi gorunmektedir Sporus ayrica Arsimet i daha dogru bir p yaklasimi uretmedigi icin elestirdi Bununla birlikte Eutocius Arsimet i destekler Heath in cevirisinde bu konu asagidaki gibi gecer Arsimetin bu kitaptaki amaci gunluk yasamda kullanima uygun yaklasik bir p yaklasimi bulmakti Bu nedenle Arsimet i cemberin cevresine esit olan duz cizginin uzunlugunu dogrulukla belirleyememekle suclayan Iznikli Sporus un Keria sindaki pasajinda yargilamak icin suclamasini uygun gormeyiz Sporus kendi hocasinin yani Gadarali Philon un konuyu Arsimet ten daha dogru sayisal ifadeye indirgedigini gozlemliyor Sporus ayrica Gunes in buyuklugu ve kuyruklu yildizlar hakkinda da yazdi Sporus un yazilari ve ogretileri kendisini yuksek bir une sahip olarak tanimlayan Pappus uzerinde acikca buyuk bir etkiye sahipti Matematige katkilari span Antik Yunan matematigindeki unlu kupu ikiye katlama problemi nin geometrik bir cozumu Sporus un matematiksel calismalari ozellikle cemberin karelestirilmesi ve kupun iki katina cikarilmasi gibi antik Yunan matematiginin en onemli problemleri etrafinda yogunlasmistir Bu calismalar hem kendi cozum onerileri hem de mevcut yontemlere yaptigi elestirilerle dikkat cekmistir Cemberin karelestirilmesi span Bu problem bir cemberle ayni alana sahip bir kare insa etmeyi amaclar Ancak sadece cetvel ve pergelle bu problemi cozmenin mumkun olmadigi 19 yuzyilda kanitlanmistir Sporus bu problem uzerine calisan antik matematikcilerden biri olarak su katkilarda bulunmustur Hippias in kuadratriksi uzerine elestirisi Sporus cemberin karelestirilmesi icin kullanilan Hippias in kuadratriksi yontemini elestirmistir Ona gore bu yontem problemi cozmek icin zaten cozumun bir kismini bilmek gerektiginden kusurluydu Kuadratriks bir cemberin yaricapi ile cevresi arasindaki orani gerektiriyordu ve bu oran cemberin karelenmesi probleminin temelini olusturuyordu Sporus un elestirileri problemle ilgili daha metodolojik bir yaklasim gelistirilmesine katkida bulundu Kupun iki katina cikarilmasi span Bu problem verilen bir kupun hacmini iki katina cikaracak bir baska kupun kenar uzunlugunu bulmayi icerir Bu Delos Problemi olarak da bilinir Sporus un bu problemdeki calismalari Pappus ile benzer yontemler Sporus kupun iki katina cikarilmasi problemine iliskin bir cozum gelistirmistir ve bu cozum Pappus un yontemine oldukca benzerlik gosterir Bu yontemde oranlar ve geometrik cizimler kullanilarak cozum bulunmaya calisilir Geometrik araclarin elestirisi Sporus sisoid ve benzeri egrilerle problemi cozmeye calisan matematikcileri elestirmistir Kendi yontemi cetvel ve pergelle yapilabilecek islemleri one cikarmaya calisiyordu Archimedes e yonelik elestirileri span Sporus donemin onde gelen matematikcilerinden biri olan Archimedes i p yi daha dogru bir sekilde hesaplamadigi icin elestirmistir Archimedes p yi 317 displaystyle 3 frac 1 7 ile 31071 displaystyle 3 frac 10 71 arasinda bir deger olarak hesaplamisti ancak Sporus daha kesin bir yaklasimla bu degerin gelistirilebilecegine inaniyordu Yaklasim ve sinirlama span Sporus un calismalari yalnizca sonuclara ulasmakla kalmamis ayni zamanda matematigin yontemsel gelisimine de katki saglamistir O limit kavramina yakin yaklasimlar gelistirerek sorunlarin cozumunde bu tur bir matematiksel dusuncenin onemini vurgulamistir Bu antik matematikte yaklasik hesaplamalarin gelisimine katki saglamistir Diger matematiksel katkilari span Sporus un diger katkilari Ozel egrilerin kullanimi Cemberin karelestirilmesi ve kupun iki katina cikarilmasi icin kullanilan yontemler arasinda egrilerin ve oranlarin kullanimini detaylandirdi Bu calismalar konik kesitler teorisinin ve oranlar teorisinin gelistirilmesine dolayli olarak katki sagladi Pappus ve sonraki matematikciler uzerindeki etkisi Pappus yazilarinda Sporus un yontemlerini ve elestirilerini siklikla referans gostererek onun matematiksel otoritesini kabul etmistir Notlar span Agarwal R P amp Sen S K 2014 Creators of mathematical and computational sciences Cham Springer T L Heath A History of Greek Mathematics 2 Vols Oxford 1921 Kaynakca span M E Szabo Sporus of Nicaea Encyclopedia com PDF Dictionary of Scientific Biography New York 1970 1990 7 Subat 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF 3 Mart 2021 P Tannery Sur Sporos de Nicee Annales de la Faculte des lettres de Bordeaux 4 1882 257 261 O Connor John J Robertson Edmund F Sporos MacTutor Matematik Tarihi arsivi Allman G J 1885 Greek Geometry from Thales to Euclid Vol 6 University Press Thomas Heath A History of Greek Mathematics 1921 Yunan matematikcilerinin tarihine dair kapsamli bir calisma Sporus un katkilari hakkinda detayli bilgi icerir A History of Greek Mathematics Google Books Link Wilbur Knorr The Ancient Tradition of Geometric Problems 1986 Antik Yunan geometrik problemleri ve Sporus un bu problemler uzerindeki etkisi The Ancient Tradition of Geometric Problems Google Books Link J L Heiberg Archimedis Opera Omnia 1881 1910 Archimedes in eserlerine dair kapsamli bir derleme Sporus un yorumlarina ve elestirilerine yer verir Archimedis Opera Omnia Archive org Link Pappus Mathematical Collection Pappus un Sporus tan alintilar yaptigi ve matematiksel yontemler uzerinde tartismalar yaptigi eseri Mathematical Collection PappusgtdAntik Yunan matematigiMatematikciler Zaman Cizelgesi Anaksagoras Antemios Apollonios Arkhytas Aristaios Aristarkos Arsimet Autolykos Bion Boethius Brison Kallippos Karpos Kleomedes Konon Ktesibios Demokritos Dikaiarkhos Diokles Diophantos Dinostratus Dionisodoros Domninus Eleali Zenon Eratosthenes Eudemos Eudoksos Eutokios Geminus Heliodoros Iskenderiyeli Heron Khrysippos Hipparkhos Hippasos Hippias Hipokrat Hipatia Hipsikles Isidoros Matematikci Leo Leon Marinos Melissa Menaikhmos Menelaos Metrodoros Nikomakhos Nikomedes Nikoteles Oenopides Euklides Pappos Perseus Philolaos Philon Laodikyali Philonides Porphyrios Poseidonios Proklos Batlamyus Pisagor Serenus Simplikios Sosigenes Sporus Thales Theaitetos Theano Teodoros Theodosios Iskenderiyeli Theon Smirnali Theon Timaridas Ksenokrates Sidonlu Zenon ZenodorosYapitlarAlmagest Arithmetika Data Oklid Elemanlar Oklid MerkezlerPlaton Akademisi Kirene Iskenderiye KutuphanesiEtkilendikleriBabil matematigi Eski Misir matematigiEtkiledikleri Orta Cag Islam matematigiProblemler Daireyi karelestirme Kupu iki katina cikarma Kavramlar TanimlarDiyofantus denklemi Cevrel cember Altin oran Yunan rakamlari Tukenme yontemi Platonik katilar Hipokrat ayi Cetvel ve pergelle yapilan cizimler Ucgen merkeziBulgularAciortay teoremi Dis aci teoremi Oklid algoritmasi Oklid teoremi Geometrik ortalama teoremi Mentese teoremi Cevre aci teoremi Kesisme teoremi Pisagor teoremi Thales teoremi Gnomon teoremi Apollonius teoremi Aristarkus esitsizligi Crossbar Pasch teoremi Heron formulu Irrasyonel sayilar Menelaus teoremi Pappus un alan teoremi Batlamyus esitsizligi Batlamyus kirisler tablosu Batlamyus teoremi Theodorus sarmaliAntik Yunan matematikcilerinin zaman cizelgesi Otorite kontroluGND 102406553 NTA 400865327 SUDOC 243233493 VIAF 4359147270649035700008 Kategoriler Antik Yunan matematikcilerAntik Yunan astronomlar240 larda doganlar300 lerde olenlerGizli kategoriler GND tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNTA tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriSUDOC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriVIAF tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri