Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Sarıçay, Çanakkale il sınırları içinde, Biga Yarımadası'nda yer alan akarsu. Kaz Dağları'ndan doğar ve Çanakkale şehir merkezinden geçerek Çanakkale Boğazı'na dökülür. Yaklaşık 40 km uzunluğa ve 393,78 km²'lik bir drenaj havzasına sahip olan ırmak, tarih boyunca Çanakkale şehrinin gelişiminde ve coğrafi karakterinde belirleyici bir rol oynamıştır. Özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda yol açtığı yıkıcı taşkınlarla kentin toplumsal hafızasında derin izler bırakan Sarıçay, 1975 yılında üzerine inşa edilen Atikhisar Barajı ile büyük ölçüde kontrol altına alınmıştır. Akarsu havzasındaki yoğun tarımsal faaliyetler, kentleşme ve özellikle arıtılmamış evsel atıkların deşarjı nedeniyle, ağza yakın kısımlarında ciddi bir kültürel ötrofikasyon (insan kaynaklı besin zenginleşmesi) sorunu ile karşı karşıyadır.
| Sarıçay | |
|---|---|
 Sarıçay ve Çanakkale Şehri | |
| Konum | |
| İl(ler) | Çanakkale |
| Genel bilgiler | |
| Kaynak | Kaz Dağları |
| Uzunluk | 40 km |
| Havza alanı | 393.78 km² |
| Debi | 0 - 11.9 m³/sn |
Coğrafi Konum ve Havza Özellikleri
Sarıçay, kaynağını Kaz Dağları'ndan alır ve Biga Yarımadası'nın batısında, genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanan kabaca üçgen şeklinde bir havza oluşturur. Yaklaşık 40 km'lik bir yatak boyunca aktıktan sonra, Çanakkale şehir merkezinin güneyinde oluşturduğu delta ovası üzerinden Çanakkale Boğazı'na ulaşır. Akarsuyun bölgenin iklim özelliklerini yansıtan hidrolojik rejimi, kış ve ilkbahar mevsimlerindeki aşırı yağışlar ve dağlardaki karların erimesiyle debiyi önemli ölçüde yükseltir. Bu dönemlerde tarihsel olarak büyük taşkınlar yaşanmıştır. Yaz aylarında ise yağışların azalmasıyla birlikte ırmağın suyu çekilir ve akışı oldukça zayıflar. Yapılan ölçümlerde Sarıçay'ın maksimum debisinin saniyede 11,90 m³'e ulaştığı, minimum debisinin ise sıfıra yaklaştığı kaydedilmiştir. Toplam 393,78 km²'lik bir alanı drene eden Sarıçay havzası, Sarıçay ve kolları tarafından oldukça derin bir şekilde parçalanmış, arızalı bir plato görünümündedir. Havzanın genel yükseltisi orta kademede olup, en yüksek noktalar su bölümü hattı üzerindeki Dede Tepe (833 m) ve Ağı Dağı (934 m) gibi zirvelerdir. Sarıçay, en önemli kollarını genellikle havzanın doğu ve güney kesimlerinden alır. Güneydeki yüksek kesimlerden kaynaklanarak Atikhisar Barajı'na bağlanan Değirmen Dere ve Kestane Dere ile doğudaki platolardan doğan ve havzanın en büyük kolunu oluşturan Nurkaya Dere, drenaj ağının ana damarlarını oluşturur. Havzanın kuzey kesiminde ise drenaj daha zayıf gelişmiş olup, tek önemli kol Atikhisar Barajı civarında Sarıçay'a katılan Çile Dere'dir.
Tarihçe
Osmanlı dönemi kayıtlarında Sarıçay, bulunduğu coğrafyaya ve idari merkezlere göre farklı isimlerle anılmıştır. Bu isimler arasında "Rodesi Nehri", "Sarıçay Nehri", "Çanakkale Çayı" ve idari merkez olan Kal'a-i Sultaniye'ye (Çanakkale) atfen "Kal'a-i Sultaniye Çayı" bulunmaktadır. Irmak, şehrin kurulduğu Fatih Sultan Mehmed döneminden itibaren hem bir yaşam kaynağı hem de bir tehdit unsuru olarak görülmüştür. Stratejik öneme sahip Çanakkale Kalesi'ni ve etrafında gelişen şehri ırmağın yıkıcı taşkınlarından korumak amacıyla, erken dönemlerden itibaren ırmak kenarına kargir (taş) setler inşa edilmiştir. Bu setler, Osmanlı idaresinin taşkın kontrolüne yönelik ilk müdahaleleri olarak kabul edilebilir. 1861-1901 yılları arasında büyük ve yıkıcı taşkınlar meydana gelmiş, yüzlerce ev ve dükkân sular altında kalmış, tarım arazileri ve bahçeler yok olmuş, ırmak üzerindeki ahşap ve kargir köprüler defalarca yıkılarak şehrin iki yakası arasındaki ulaşım kesilmiştir. Tekrar eden taşkınları önlemek amacıyla 1901 yılında bir ıslah projesi planlanmış fakat bütçe sıkıntısı sebebi ile uygulanamamıştır. Bu sebeple kronik taşkın sorunu 1975 yılında Atikhisar barajı yapılana kadar devam etmiştir.
Kaynakça
- ^ a b c d e f g Öztürk, B., & Erginal, A. (2014). Sarıçay havzasının jeomorfolojisi. Türk Coğrafya Dergisi(36), 49-86. https://doi.org/10.17211/tcd.88600
- ^ a b c d e KOÇUM, E. (2019). Akarsu Ekosistemlerinin Ötrofikasyon Oluşumuna Karşı Hassasiyeti: Sarıçay ve Karamenderes Örnekleri. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 3(1), 31–37. Geliş tarihi gönderen https://bibad.gen.tr/index.php/bibad/article/view/67
- ^ a b c d e f Korkmaz, Ş. (2024). Sarıçay Taşkınları ve Çanakkale Şehri (1869-1901). ASSOS İnsan Ve Toplum Bilimlerinde Araştırmalar Dergisi, 1(2), 1-15.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bu sayfanin herhangi bir incelenmis surumu bulunmuyor bu yuzden standartlara uygunluk acisindan kontrol edilmemis olabilir Saricay Canakkale il sinirlari icinde Biga Yarimadasi nda yer alan akarsu Kaz Daglari ndan dogar ve Canakkale sehir merkezinden gecerek Canakkale Bogazi na dokulur Yaklasik 40 km uzunluga ve 393 78 km lik bir drenaj havzasina sahip olan irmak tarih boyunca Canakkale sehrinin gelisiminde ve cografi karakterinde belirleyici bir rol oynamistir Ozellikle 19 ve 20 yuzyillarda yol actigi yikici taskinlarla kentin toplumsal hafizasinda derin izler birakan Saricay 1975 yilinda uzerine insa edilen Atikhisar Baraji ile buyuk olcude kontrol altina alinmistir Akarsu havzasindaki yogun tarimsal faaliyetler kentlesme ve ozellikle aritilmamis evsel atiklarin desarji nedeniyle agza yakin kisimlarinda ciddi bir kulturel otrofikasyon insan kaynakli besin zenginlesmesi sorunu ile karsi karsiyadir SaricaySaricay ve Canakkale SehriKonumIl ler CanakkaleGenel bilgilerKaynak Kaz DaglariUzunluk 40 kmHavza alani 393 78 km Debi 0 11 9 m snCografi Konum ve Havza OzellikleriSaricay a Demirleyen Kayiklar Saricay kaynagini Kaz Daglari ndan alir ve Biga Yarimadasi nin batisinda genel olarak dogu bati dogrultusunda uzanan kabaca ucgen seklinde bir havza olusturur Yaklasik 40 km lik bir yatak boyunca aktiktan sonra Canakkale sehir merkezinin guneyinde olusturdugu delta ovasi uzerinden Canakkale Bogazi na ulasir Akarsuyun bolgenin iklim ozelliklerini yansitan hidrolojik rejimi kis ve ilkbahar mevsimlerindeki asiri yagislar ve daglardaki karlarin erimesiyle debiyi onemli olcude yukseltir Bu donemlerde tarihsel olarak buyuk taskinlar yasanmistir Yaz aylarinda ise yagislarin azalmasiyla birlikte irmagin suyu cekilir ve akisi oldukca zayiflar Yapilan olcumlerde Saricay in maksimum debisinin saniyede 11 90 m e ulastigi minimum debisinin ise sifira yaklastigi kaydedilmistir Toplam 393 78 km lik bir alani drene eden Saricay havzasi Saricay ve kollari tarafindan oldukca derin bir sekilde parcalanmis arizali bir plato gorunumundedir Havzanin genel yukseltisi orta kademede olup en yuksek noktalar su bolumu hatti uzerindeki Dede Tepe 833 m ve Agi Dagi 934 m gibi zirvelerdir Saricay en onemli kollarini genellikle havzanin dogu ve guney kesimlerinden alir Guneydeki yuksek kesimlerden kaynaklanarak Atikhisar Baraji na baglanan Degirmen Dere ve Kestane Dere ile dogudaki platolardan dogan ve havzanin en buyuk kolunu olusturan Nurkaya Dere drenaj aginin ana damarlarini olusturur Havzanin kuzey kesiminde ise drenaj daha zayif gelismis olup tek onemli kol Atikhisar Baraji civarinda Saricay a katilan Cile Dere dir TarihceOsmanli donemi kayitlarinda Saricay bulundugu cografyaya ve idari merkezlere gore farkli isimlerle anilmistir Bu isimler arasinda Rodesi Nehri Saricay Nehri Canakkale Cayi ve idari merkez olan Kal a i Sultaniye ye Canakkale atfen Kal a i Sultaniye Cayi bulunmaktadir Irmak sehrin kuruldugu Fatih Sultan Mehmed doneminden itibaren hem bir yasam kaynagi hem de bir tehdit unsuru olarak gorulmustur Stratejik oneme sahip Canakkale Kalesi ni ve etrafinda gelisen sehri irmagin yikici taskinlarindan korumak amaciyla erken donemlerden itibaren irmak kenarina kargir tas setler insa edilmistir Bu setler Osmanli idaresinin taskin kontrolune yonelik ilk mudahaleleri olarak kabul edilebilir 1861 1901 yillari arasinda buyuk ve yikici taskinlar meydana gelmis yuzlerce ev ve dukkan sular altinda kalmis tarim arazileri ve bahceler yok olmus irmak uzerindeki ahsap ve kargir kopruler defalarca yikilarak sehrin iki yakasi arasindaki ulasim kesilmistir Tekrar eden taskinlari onlemek amaciyla 1901 yilinda bir islah projesi planlanmis fakat butce sikintisi sebebi ile uygulanamamistir Bu sebeple kronik taskin sorunu 1975 yilinda Atikhisar baraji yapilana kadar devam etmistir Kaynakca a b c d e f g Ozturk B amp Erginal A 2014 Saricay havzasinin jeomorfolojisi Turk Cografya Dergisi 36 49 86 https doi org 10 17211 tcd 88600 a b c d e KOCUM E 2019 Akarsu Ekosistemlerinin Otrofikasyon Olusumuna Karsi Hassasiyeti Saricay ve Karamenderes Ornekleri Biyoloji Bilimleri Arastirma Dergisi 3 1 31 37 Gelis tarihi gonderen https bibad gen tr index php bibad article view 67 a b c d e f Korkmaz S 2024 Saricay Taskinlari ve Canakkale Sehri 1869 1901 ASSOS Insan Ve Toplum Bilimlerinde Arastirmalar Dergisi 1 2 1 15