Vikipedi özgür ansiklopedi Rayba metal işlemede kullanılan döner bir kesici takımdır ölçü vermede kullanılan raybalar da

Vikipedi ozgur ansiklopedi Rayba metal islemede kullanilan doner bir kesici takimdir Olcu vermede kullanilan raybalar daha onceden islenmis olan deliklerin caplarini istenilen olcuye getirmek icin kullanilir Bazi raybalar olcu verme amaci ile kullanilmaz bu tarz raybalarin kullanilma sebebi capak temizleme ve mevcut deliklerde temel genisleme elde etmektir Bir is parcasinda bulunan bir deligin genisletilmesi raybalama olarak adlandirilir Raybalama isleminde kullanilan takimlar el raybalari ve makine raybalari olarak siniflandirilabilir Yapi span Raybalarda kesici kenarlar silindir govdenin etrafinda birbirine paralel ve duz olarak konumlandirilabilecegi gibi helisel yapida da konumlandirilmis olabilir Rayba uzerinde bulunan kesici kenarlar kucuk bir aci ile bilenmistir Raybalarin kesici kenarlari rayba omrunu artirmak amaci ile hem sertlik hem de tokluk ozellikleri yonunden yuksek degerlere sahiptir Raybalar yalnizca kucuk miktarda talas kaldirma islemleri icin kullanilmalidir bu sayede kaliteli bir delik tesfiyesi elde edilecegi gibi ayni zamanda raybanin omru de kisalmamis olur Rayba uzerindeki kesici kenarlarin sarmali helisi raybanin kullanilacagi ise gore saat yonunde ya da saat yonunun tersinde konumlandirilmis olabilir Ornegin saat yonunde helise sahip konik bir el raybasi bir is parcasi uzerinde kullanildiginda kendi kendine parca uzerinde ilerlemeye calisacaktir ve bu da raybanin kirilmasina sebep olabilir Bu yuzden uygulamalarda saat yonunun tersine helise sahip raybalar rayba saat yonunde dondurulecek olsa bile genellikle tercih edilir Makine raybalarinda eger rayba pense baglanacaksa mafsal genellikle duz ve silindirik yapidadir Eger rayba pens harici bir tutucu ile tezgaha baglanacak ise raybanin mafsalinin sonunda duzlenmis bir alan olmalidir bu duzlenmis alan sayesinde set uskur ile rayba tutucuya sikilir El raybalarinda mafsal sonu genellikle kare seklindedir Mafsalin ucunun kare seklinde olmasi raybalarin el kilavuz takimlari ile kullanilabilir olmasini saglar Delmeye kiyasla raybalama span Metal bir is parcasinda helisel bir matkapla acilan deligin olculeri yeterli bir seviyede dogru olmayabilir Ayrica bazi muhendislik uygulamalari icin gereken yuzey kalitesi de matkapla acilan delikte elde edilemeyebilir Matkapla acilan deliklerin olculeri bircok muhendislik uygulamasi icin yeterli dogrulukta olmasina ragmen bazi durumlarda daha kesin olculer arzu edilebilir Bu tarz kesin olculer gerektiren uygulamalarda delik delme islemi iki asamada gerceklestirilir Ilk olarak delik istenen olcunun altinda fakat bu olcuye yakin olacak sekilde matkapla delinir ve sonrasinda ise is parcasi uzerindeki delik rayba ile raybalanir Matkap capi ve rayba capi arasindaki planlanmis fark pay olarak adlandirilir Eger is parcasi yumasak bir malzemeden yapilmis ise pay 0 2 mm nin altindadir Daha sert malzemelerde ise raybalama payi 0 13 mm nin altinda olmalidir Raybalama payinin onerilenden yuksek oldugu durumlarda rayba takimi hasar gorebilir Delme sonrasi yapilan rayba islemleri ile genellikle teorik olarak istenilen olcu kesinligi elde edilir Kesin olculerde delik elde etmenin raybalama harici yontemleri de vardir Borlama ve delik ici taslama bu yontemlere ornek gosterilebilir Rayba Cesitleri span Tutucu Ayna Raybasi span Yuksek Hiz Celiginden yapilmis duz mafsalli Duplex Tutucu Raybasi Tutucu raybalari ya da bir baska deyisle makina raybalari torna tezgahlarinda ve sanayi tipi matkaplarda yaygin olarak kullanilir Bu raybalarin helis yonleri ve mafsal tipleri uygulamalara gore degisiklik gosterebilir Ayarlanabilir el raybasi span Ayarlanabilir el raybasi Ayarlanabilir el raybasi tum delik caplari icin uygun degildir ve kucuk bir olcu araliginda kullanilabilir Bu tip raybalar bir harf ile siniflandirilir ve bu harfe gore raybanin kullanilabilecegi delik capi anlasilir Ayarlanabilir el raybalarinda keskin yuzeyler konik bir oluk etrafinda kayarlar Iki tarafinda bulunan somunlarin sikilmasi ya da gevsetilmesi ile rayba hedef delik capina gore ayarlanir Kesme kenarlarinda sarmal olmadigi icin bu tip raybalar kullanim esnasinda takirdama egiliminde olurlar Bu da hafif talas kaldirmayi onler Bir baska deyisle raybanin minimum talas kaldiracak sekilde ayarlanmasi zordur Ayarlanabilir raybalarin kullanimi deligin kesintisiz bir geometride devam ettigi uygulamalarla sinirlidir Delige acilan bir set uskur yuvasi ya da baska bir amacla acilmis ayri bir delik varsa raybanin bu kisma degen kesici kenari diger kenarlarin konumunu bozacaktir Boyle bir durumda rayba takirdamaya baslar ve asil amaci olan delik capini istenen olcuye getirme gorevini yerine getiremez El raybasi span El raybalarinin uc kisimlari raybayi delik merkezine rahat bir sekilde oturtabilmek amaci ile konik olarak tasarlanmistir Bu tasarim raybanin hasar gormesini engeller ve raybalama isleminin baslamasini kolaylastirir Raybanin kesme kenarlari duz ya da spiral olabilir Makine raybasi span Spiral kesme kenarli makine raybasi El raybasina oranla makine raybasinin uc kismi cok az koniktir Is parcasi ve rayba raybalama islemi oncesinde makine tarafindan hizalandigi icin raybanin hasar gorme ihtimali dusuktur Spiral kesme kenarlari olan raybalar duz kesme kanarli raybalara gore talasi yuzeyden uzaklastirma becerileri yuksek oldugu icin daha avantajlidir Fakat raybalama isleminde cok fazla talas cikmadigi icin duz kesme kenarli raybalar da yeteri kadar etkilidir Kabuk rayba span Rulman ve benzeri makine elemanlarini raybalamak icin tasarlanmislardir Bu tip raybalarda kesici kenarlar neredeyse raybanin en basindan sonuna kadar uzanir Konik rayba span 4 adet pim deliklerinde kullanilan konik rayba Konik pimlerin takilacagi delikleri istenilen son olcuye getirmek icin kullanilan rayba cesididir Kullanim span Raybalama esnasinda yuksek kesinlikte olculer elde edilmek isteniyorsa raybalama isleminin genel kalitesini etkileyen faktorlerin tumu dikkate alinmalidir Bu faktorler raybanin yapildigi malzeme is parcasinin yapildigi malzeme raybanin yuzey sicakligi raybalama hizi makine ya da operatorun raybalama sirasindaki hareketler ve benzeridir Bu faktorlerin tumu kontrol altinda tutularak raybalama sonucu ulasilmak istenilen olculer elde edilebilir Yuzey kalitesi ve rayba omru span Dogru tasarlanmis bir rayba dogru bir sekilde kullanildiginda 30 000 delige kadar omre sahiptir Uygun bir sekilde kontrol edilen bir raybalama islemi sonucunda raybasi yapilan deligin capi delik boyunca tutarlidir Raybalanan deliklerin yuzey kalitesi 10 ile 25 µin Ra arasindadir Kurulum ve kullanim span Raybalama islemi genellikle sanayi tipi kollu matkaplarla yapilir Fakat bu islem icin torna tezgahlari ya da freze tezgahlari da kullanilabilir Is parcasi bahsi gecen tezgahlara ayna mengene ya da bir aparat vasitasi ile siki bir sekilde sabitlenir Yaglama span Raybalama esnasinda olusan surtunme kuvvetleri raybanin ve is parcasinin isinmasina neden olur Yaglama ile rayba omru arttirilir Ayni zamanda raybalama hizi da yaglama ile arttirilabilir ve bu da uretim suresini kisaltir Yaglamanin bir diger avantaji ise raybalama esnasinda olusan talaslari yuzeyden temizlemesi ve daha kaliteli bir yuzey tesfiyesi sunmasidir Mineral sentetik ya da suda cozunebilen yaglar raybalama sirasinda kullanilabilir Bazi durumlarda hava puskurtme yontemi de yeterli olabilir Hava puskurtmek icin hava jeti ya da spiral hava hortumlari kullanilabilir Kaynakca span Chucking Reamers Gammons Hoaglund gammons com 15 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Temmuz 2020 Kategori Kesici aletler