Vikipedi özgür ansiklopedi MadyesIskit KralıHüküm süresiMö 658 9 Mö 625önce gelenBartatuaSonra gelen ölümMö 625HanedanBa

Vikipedi ozgur ansiklopedi MadyesIskit KraliHukum suresiMO 658 9 MO 625Once gelenBartatuaSonra gelen OlumMO 625HanedanBartatua HanedaniBabasiBartatuaAnnesiDiniIskit Dini Madyes MO 659 625 yillari arasinda hukum suren bir Iskit krali Madyes Iskit krali Bartatua ve Asur prensesi Seruʾa eṭirat in oglu ve dayisi kral Asurbanipal Yeni Asur Imparatorlugu nun kralidir Doneminde Iskit gucunu zirveye cikardi ve buyuk Iskit Iskuza istilasi goruldu Yeni Asur Imparatorlugu dagilmaya basladiktan sonra Madyes Iskitleri Bati Asya dan kovan Med krali Siyaksares tarafindan olduruldu Adi span Iranologlar baslangicta Madyes in adinin orijinal biciminin bal icin bir terim olan Madava madu dan turetilen bal likoru anlamina gelen Iskit dilindeki Madava oldugunu one surmustu Bununla birlikte Iran dilindeki d sesi Proto Iskitcede d ye evrildi ve daha sonra Iskitcede l ye donustu bu nedenle Proto Iranca madu terimi Iskitcede malu haline geldi bu nedenle bilim adami ru Latince Madyes turetilmesi olarak kabul edildi madu dan pek olasi degil ve Madyes adinin Pers kaynaklari araciligiyla onu kaydeden Yunan yazarlara aktarildigini belirterek Grekce Madyhs adinin bu oldugunu one surdu bunun yerine Med anlamina gelen Bati Iranli bir Madava biciminden kaynaklanmistir Tarihsel Arka Plan span Bati Asya daki Iskit kralligi Madyes in hukumdarligi sirasinda maksimum boyutuna ulasti Yasam ve saltanat span Arka plan span Madyes onceki Iskit krali Bartatua nin oglu ve Ispakaya nin torunudur Ispakaya o zamanlar Bati Asya daki super guc olan Yeni Asur Imparatorlugu nun dusmaniydi ve Asur krali Esarhaddon a karsi savasta olduruldu ardindan Bartatua Iskitlerin krali oldu ve bunun yerine Asurlularla ittifak kurmaya calisti Madyes in annesinin adi kaydedilmemistir ancak Bartatua Esarhaddon un kizi ve halefleri Asurbanipal ve Shamash shum ukin in kiz kardesi olan Asur prensesi Seruʾa eṭirat ile evlenmek istediginden ve orada Bartatua ve Madyes in hukumdarligi altinda Iskitler ve Asur arasinda yakin bir ittifak bu Asur rahiplerinin Asur tarihinde daha once hic gerceklesmemis olan bir Asur kralinin kizi ile gocebe bir lord arasindaki bu evliligi onayladigini gosteriyor Iskitler boylece Asur ile evlilik ittifakina getirildi ve Seruʾa eṭirat muhtemelen Bartatua nin oglu Madyes in annesidir Iskit krali ile Asur yonetici hanedani arasindaki evlilik ittifaki ve Iskitlerin Manna ve Urartu ile yakinligi Iskitleri Asur kulturunun guclu etkisi altina soktu Bartatua nin olumunden sonra yerine Madyes gecti Med Fethi span MO 650 lerde bir Asur gerileme doneminin ardindan Esarhaddon un Babil krali olarak onun yerine gecen diger oglu Shamash shum ukin MO 652 de kardesi Asurbanipal e karsi ayaklandiginda Medler onu destekledi ve Madyes Asurbanipal in Medleri isgal ederek isyani disaridan bastirmasina yardim etti Med krali Fraortis Madyes in kendisi tarafindan olduruldu Madyes daha sonra Asurlular adina Medler uzerinde yirmi sekiz yil boyunca Iskit hegemonyasi kurdu ve boylece Yunan yazarlarinin Asya uzerinde Iskit egemenligi olarak adlandirdiklari bir donem basladi Kimmer atli savascilarini tasvir eden bir Asur kabartmasi Likyali arabaci savascilar Trakyali atli bir savasci ardindan yayan bir savasci Madyes kisa sure sonra Iskit hegemonyasini Urartu eyaletine de genisletti ve Medya Manna ve Urartu nun tumu Iskit hukumdarligi altinda kralliklar olarak var olmaya devam etti Kimmerlere Yenilgi span MO 7 yuzyilda Kimmerlerin buyuk bir kismi MO 669 dan beri Madyes in dayisi yani Esarhaddon un oglu ve Seruʾa eṭirat in erkek kardesi Asurbanipal tarafindan yonetilen Asurlara karsi bir tehdit olusturduklari Anadolu da faaliyet gosteriyorlardi MO 657 deki Asur kayitlari Yeni Asur Imparatorlugu nun Suriye deki bati mulklerine yonelik bir tehdide veya bu topraklarin fethine atifta bulunmus olabilir ve bu Kimmer saldirilari Asurbanipal i imparatorlugunun kuzeybati sinirinin guvenligi konusunda endiselendirdi MO 657 de Asur kehanet kayitlari Kimmer krali Tugdammi yi Dugdamme normalde yalnizca Yeni Asur Krali na ait olabilecek sar kissati Evrenin Krali unvaniyla cagiriyordu Boylece Tugdammi nin Asur a karsi basarilari Bu eski Bati Asya da Asurbanipal kadar guclu bir sekilde taninmasi ve hakli olarak Asur kralina ait olan Evren uzerindeki kralligin Kimmerler tarafindan gasp edilmesi ve Asur tarafindan geri kazanilmasi gerektigi anlamina geliyordu Bu durum MO 650 lerin geri kalaninda ve MO 640 larin baslarinda devam etti MO 644 te Tugdammi liderligindeki Kimmerler Lidya kralligina saldirdilar Lidyalilari yendiler ve Lidya nin baskenti Sardis i ele gecirdiler Lidya krali Gigis bu saldiri sirasinda oldu Tugdammi Sardeis i gorevden aldiktan sonra Kimmerleri Anadolu nun bati kiyisindaki Iyonya ve Aiolis sehir devletlerini isgal etmeye yonlendirdi Lidya ve Asya daki Yunan sehirlerine yonelik bu saldiridan sonra MO 640 civarinda Kimmerler Yeni Asur imparatorlugunun kuzeybati sinirindaki Kilikya ya tasindilar burada Tugdammi kendisine karsi bir isyanla karsilastiktan Asur derebeyligini kabul etti ve yemin ettigi Asurbanipal e harac gonderdi Tugdammi kisa sure sonra bu yemini bozdu ve Yeni Asur Imparatorlugu na tekrar saldirdi ancak hastalandi ve MO 640 ta oldu ve yerine oglu Sandaksatru gecti Bir mezardan mermer levha uzerinde atli Lidyali savascilari betimleyen bir kabartma MO 637 de Kōbos ve Sandaksatru nun komutasindaki Kimmerler ve Likyalilar ittifak halinde Trakya Bogazi ni gecerek Anadolu yu isgal eden Trakya Treres kabilesi ile birlikte Gigis in oglu Ardis in saltanatinin yedinci yilinda Lidya ya saldirdi Lidyalilari yenerek baskentleri Sardeis i kalesi haric ele gecirdiler ve Ardis bu saldirida olmus olabilir Ardis in oglu ve halefi Sadyattes de muhtemelen MO 635 te Lidya ya yapilan baska bir Kimmer saldirisinda olmus olabilir MO 635 ten kisa bir sure sonra Asurlularin onayiyla ve Lidyalilarla ittifak halinde Madyes komutasindaki Iskitler Anadolu ya girdiler Treresleri Kucuk Asya dan kovdular ve Kimmerleri yenerek artik bir tehdit olusturmadilar Iskitler hakimiyetlerini Orta Anadolu ya kadar genislettiler Kimmerlerin bu son yenilgisi Strabon un Treresleri ve Kimmerleri Kucuk Asya dan kovduguna inandigi Madyes Sadyattes in oglu olan Giges in ortak kuvvetleri tarafindan gerceklestirildi Herodot ve Polyaenus un iddia ettigi Lidya krali Alyattis sonunda Kimmerleri yendi Polyaenus un Kimmerlerin yenilgisine iliskin hesabinda Alyattis in onlari Kucuk Asya dan kovmak icin savas kopekleri kullandigini iddia etti savas kopekleri terimi Hint Avrupalilari takip eden genc Iskit savascilarinin Yunan folklorik yeniden yorumuydu koryos gecis ayini rituel olarak kurt veya kopek savascilarinin rolunu ustlenirdi Boylece Iskit gucu Madyes doneminde doruga ulasti Iskitler tarafindan yonetilen topraklar batida Anadolu daki Kizilirmak nehrinden doguda Hazar Denizi ne ve Medya nin dogu sinirlarina ve kuzeyde Transkafkasya dan kuzeye kadar uzaniyordu guneyde ise Yeni Asur Imparatorlugu nun kuzey sinirlarina kadardi Madyes in katili Medler uzerindeki Iskit egemenligini deviren Med krali Siyaksares Medlerin Isyani ve olum span MO 620 lerde Yeni Asur Imparatorlugu MO 631 de Asurbanipal in olumunden sonra cozulmeye basladi Asur un kendi icindeki ic istikrarsizliga ek olarak Babil MO 626 da Nabopolassar onderliginde Asurlulara karsi ayaklandi MO 625 te Phraortes in oglu ve Med kralliginin halefi olan Siyaksares Iskit yoneticilerini bir ziyafete davet ederek ve ardindan Madyes dahil hepsini sarhos edip oldurerek Medler uzerindeki Iskit boyundurugunu devirdi Firavun Psamtik I Sonrasi span Madyes in kendisinden sonraki Iskit krallariyla olan iliskisi ve halefinin kimligi bilinmiyor ancak oldurulmesinden kisa bir sure sonra MO 623 ile 616 arasinda Iskitler eski krallarinin gucunun parcalanmasinin yarattigi guc boslugundan yararlandilar Asur muttefikleri Levant i istila ettiler ve Filistin e hatta guneye Misir sinirlarina kadar ulastilar burada ilerlemeleri Nil Deltasi nin batakliklari tarafindan durduruldu ardindan I Firavun Psamtik onlarla tanisti ve onlari ikna etti Onlara hediyeler sunarak geri dondu Iskitler Askelon dan buyuk olcude herhangi bir olay olmadan gecerek geri cekildiler ancak bazi basiboslar sehirdeki Astarte tapinagini yagmaladilar ve bu tanricaya ait tum tapinaklarin en eskisi olarak kabul edildi Bu saygisizligin failleri ve onlarin soyundan gelenlerin Astarte tarafindan bir kadin hastaligi ile lanetlendigi ve bu nedenle Anarya Iskit dilinde erkeksi olmayan anlamina gelen adi verilen bir travesti kahinler sinifi haline geldikleri iddia edildi Babil kayitlarina gore MO 615 civarinda Iskitler Asur a karsi savaslarinda Siyaksares ve Medlerin muttefiki olarak hareket ediyorlardi Iskitler nihayet MO 600 lerde Medler tarafindan Bati Asya dan suruldu ve ardindan Hazar Steplerine cekildiler Kaynakca span Tokhtasyev 2005 Schmitt 2018 madu intoxicating drink in Madyes Schmitt 2003 Vitchak 1999 Bukharin 2011 a b c d e f g h i j Sulimirski amp Taylor 1991 Barnett 1991 a b c d e f g Diakonoff 1985 Ivantchik 2018 In approximately 672 BCE the Scythian king Partatua Protothyes of Hdt 1 103 asked for the hand of the daughter of the Assyrian king Esarhaddon promising to conclude a treaty of alliance with Assyria It is probable that this marriage took place and the alliance also came into being SAA IV no 20 Ivantchik 1993 pp 93 94 205 9 Bukharin 2011 S odnoj storony Madij veroyatno poluassiriec dazhe buduchi etnicheskim poluskifom ego predshestvennik i veroyatno otec car skifov Prototij zhenoj kotorogo byla doch assirijskogo carya Assarhaddona On the one hand Madyes is probably a half Assyrian even being an ethnic half Scythian his predecessor and probably father is the king of the Scythians Protothyes whose wife was the daughter of the Assyrian king Essarhaddon a b c d e Phillips 1972 a b c d Ivantchik 1993a Brinkman 1991 a b c Tokhtas ev 1991 a b c d Spalinger 1978a a b Dale 2015 Grousset 1970 A Scythian army acting in conformity with Assyrian policy entered Pontis to crush the last of the Cimmerians Ivantchik 2006 Ivantchik 1993b Vaggione 1973 Diakonoff 1993a a b Ivantchik 2018 Hawkins 1991 Spalinger 1978b gtdMedya ve Ahamenis hukumdarlariAhamenis soy agaciMedya MO 728 550 Deioces Fraortis Madyes Siyaksares AstyagesAhamenis MO 550 330 Ahamenis Ariaramnes Arsames Teispes I Kiros I Kambises II Kiros II Kambises Smerdis Gaumata I Darius I Serhas I Artaserhas II Serhas Sogdianus II Darius II Artaserhas III Artaserhas IV Artaserhas Arses III Darius V Artaserhas BessusEgik yazi dogrudan dogruya taniklik edilmeyen ve bu nedenle muhtemelen efsanevi olan krallari gosterir Kategoriler Medya krallariMedlerMO 7 yuzyilda olenlerGizli kategoriler Dogum tarihi bilinmeyenlerIncelenmemis ceviri iceren sayfalar