Efrâsiyâblar چلاویان Efrâsiyâb Hanedanı | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1349-1504 | |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Başkent | Amul (1349–1359 & 1393-1403) Firuzkuh (?) (1403–1504) | ||||||||||
| Yaygın dil(ler) | Mâzenderanca | ||||||||||
| Resmî din | Şii İslam | ||||||||||
| Hükûmet | Monarşi | ||||||||||
| |||||||||||
| Tarihî dönem | Orta Çağ | ||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
| İran tarihi bir parçası |
|---|
![]() |
| |
Efrâsiyâb veya Chalavi Hanedanı, Taberistan'da (günümüzdeki Mazandaran eyaleti, İran ) nispeten küçük bir İran Şii hanedanıydı ve Geç Orta Çağ'da, Safevî öncesi dönemde gelişti; ayrıca Kia hanedanı olarak da adlandırılır. 1349'da Bâvendîleri fetheden ve kendisini bölgenin kralı ilan eden Kiya Efrâsiyâb tarafından kurulmuştur. 1504'te I. İsmail, Mazandaran'ı işgal ederek Efrâsiyâb'ın bölgedeki yönetimini sona erdirdi.
Tarih
| ]Kiya Efrâsiyâb , Bâvendîlere hizmet eden Mâzenderan'ın önde gelen ailelerinden Çulabi ailesine mensup Hasan Çulabi'nin oğluydu. Efrâsiyâb, Bâvendî hükümdarı II. Hasan'ın (1334-1349) sipehsâlârı ve kayınbiraderiydi.
1349 yılında Bâvendî hükümdarı Hasan, Sari'yi yöneten güçlü Celali ailesinden olan en güçlü yetkililerinden biri Celal ibn Ahmed Celal'in idamını emretti. Bu idam, Mazandaran soylularının isyanına yol açtı. Hasan daha sonra Çulabidlerden destek almaya çalıştı. Ancak Efrâsiyâb'ın iki oğlu, Hasan banyodayken onu öldürdü.
Efrâsiyâb daha sonra Bâvendî topraklarının kontrolünü ele geçirdi ve böylece Bavand hanedanlığının sonu ve Efrâsiyâb hanedanlığının başlangıcı oldu. Hasan'ın bir oğlu Paduspanid hükümdarı II. Eskandar'ın sarayına kaçmayı başardı; II. Eskandar daha sonra Mazandaran'da Bavand yönetimini yeniden kurmaya çalıştı, ancak bunu başaramadı. Efrâsiyâb ayrıca başka bir sorunla da karşı karşıyaydı; Mazandaran soyluları onun yönetimini tanımadı ve bunu gasp olarak gördü.
Efrâsiyâb, kısa bir süre sonra Dabudeştli bir Seyyid dervişi olan Mir-i Buzurg'dan yardım isteyerek istikrar sağlamaya çalıştı. Ancak Mir-i Buzurg'un bazı dervişleri Efrâsiyâb'a düşmanca davrandı ve bu da Efrâsiyâb'ın Mir-i Buzurg'u ve birçok dervişini hapse atmasına neden oldu. Bununla birlikte, Mir-i Buzurg'un destekçileri kısa süre sonra isyan ederek onu hapisten kurtardılar. 1359'da Amul yakınlarında Efrâsiyâb ile Mir-i Buzurg arasında bir savaş yaşandı ve Afrasiyab yenilerek üç oğluyla birlikte öldürüldü.

Mir-i Buzurg kısa süre içinde Efrâsiyâb hanedanının topraklarını fethetti ve Marashi hanedanının temellerini attı. Efrâsiyâb'ın Mazandaran'da Efrâsiyâb otoritesini yeniden kurmaya çalışan birkaç oğlu daha vardı. Oğlu Fakhr al-Din Chulabi, Mir-i Buzurg'un oğullarından birini öldürdü ve bu da Efrâsiyâb ailesinin çoğunun katledilmesine yol açtı. Efrâsiyâb'ın diğer oğlu İskender-i Şeyhi, Timur'un yardımıyla 1393'te Efrâsiyâb otoritesini yeniden kurmayı başardı. İskender daha sonra Timur'a Irak, Şirvan ve Anadolu seferinde yardım etti. Sefer sırasında büyük başarı elde ettikten sonra İskender'in Mazandaran'a dönmesine izin verildi, ancak kısa süre sonra Timur'a karşı isyan etti. 1403'te Timur, isyanı bastırmak için Mazandaran'ı işgal etti. İskender, karısı ve iki çocuğuyla birlikte Amul'dan kaçtı. İskender, kendisini ele verebileceklerinden korkarak onları öldürdü.
İskender, kısa süre sonra Timur'un ordusu tarafından öldürüldü. Timur'un emriyle İskender'in başı, Firuzkuh'ta kendini tahkim etmiş olan oğlu I. Kiya Hüseyin'e gönderildi. Babasının başını gören I. Kiya Hüseyin, Timur'a teslim olmayı kabul etti ve Timur tarafından affedilerek Efrâsiyâb hanedanının hükümdarı olarak tanındı. Daha sonra yerine oğlu Luhrasp geçti ve yaklaşık 1475 civarında hüküm sürdü. Torunu II. Kiya Hüseyin, batı Mazandaran'ın büyük bir bölümünü ve Firuzkuh, Demavend ve Hari-rud bölgelerini yönetti. Akkoyunlu konfederasyonunun dağılması sırasında II. Kiya Hüseyin, yönetimini batıdan orta İran'a doğru genişletti ve burada Rey ve Simnan'ı ele geçirdi. Ayrıca Gürgan'ın Timurlu valisi Muhammed Hüseyin Mirza'yı da mağlup etti.
Daha sonra, İran'daki Şiiler üzerindeki komuta konusunda rakip olarak gördüğü Safevî Şahı I. İsmail'in (h. 1501-1524) düşmanı oldu. 1504'te, II. Kiya Hüseyin'in toprakları I. İsmail tarafından işgal edildi; İsmail, Gol-e Han ve Firuzkuh kalelerini ele geçirdi ve II. Kiya Hüseyin'i Osta'da kuşattı; kısa süre sonra yakalandı. Ancak, ikincisi intihar etti; cesedi İsfahan'da halkının önünde yakıldı, Mazandaran'daki takipçileri ise katledildi.
Kaynakça
| ]- Özel
- Genel
- (1984). "Āl-E Bǎvand (Bavandids)". Encyclopaedia Iranica, vol. I, fasc. 7. London u.a.: Routledge & Kegan Paul. ss. 747-753. ISBN .
- Bosworth, C. E. (1984). "Āl-e Afrāsīāb". Encyclopædia Iranica, online edition, Vol. I, Fasc. 7. New York. ss. 742-743.
- Savory, Roger (1998). "EsmāʿĪl I Ṣafawī". Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 6. ss. 628-636.
Konuyla ilgili yayınlar
| ]- Yavari, Neguin (2015). "Afrāsiyābids"
. Fleet, Kate; ; Matringe, Denis; Nawas, John; (Ed.). Encyclopaedia of Islam, THREE (İngilizce). Brill Online. ISSN 1873-9830.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Efrasiyablarچلاویان Efrasiyab Hanedani1349 1504BaskentAmul 1349 1359 amp 1393 1403 Firuzkuh 1403 1504 Yaygin dil ler MazenderancaResmi dinSii IslamHukumetMonarsi 1349 1359 ilk 1504 son Tarihi donemOrta Cag Kurulusu1349 Safevi fethi1504Onculler ArdillarBavendiler Mar asilerSafevilerIran tarihi dizisinin bir parcasiMitolojik tarihPisdadi Hanedani Keyani HanedaniTarihoncesiMOAntik Cag 4000Karaz kulturu3400 20003200 2700Ciruft kulturuc 3100 c 2200Elam2700 539Akad Imparatorlugu2400 2150Kassitlerc 1500 c 1155Yeni Asur Imparatorlugu911 609Urartular860 590Manna Kralligi850 616Imparatorluklar devriMed ImparatorluguMO 678 550 Iskit Kralligi MO 652 625Yeni Babil ImparatorluguMO 626 539Ahamenis ImparatorluguMO 550 330Ermenistan KralligiMO 331 MS 428AtropatenaMO 320 ler MS 3 yuzyilKapadokya KralligiMO 320 ler MS 17Selefki ImparatorluguMO 312 63Pontus KralligiMO 281 MS 62MO 3 yuzyilMO 3 yuzyil c MS 222Part ImparatorluguMO 247 MS 224ElamaisMO 147 MS 224HarakiniMO 141 MS 222Hint Part kralligi19 240Sasani Imparatorlugu224 6516 yuzyil 785Kariniler550 ler 11 yuzyilOrta CagRasidin Halifeligi632 661Emeviler661 750Abbasiler750 1258Dabuyiler642 760Bavendiler651 1349651 760Baduspaniler665 1598Custaniler791 11 yuzyilZeydiler864 14 yuzyilTahiriler821 873Samaniler819 999Saffariler861 1003Gurlularpre 879 1215Sacogullari889 929Musafiriler919 1062Ziyariler930 1090932 968Buveyhiler934 1062Gazneliler977 1186Kakuyiler1008 11411029 1236Sabankara1030 1355Buyuk Selcuklu Imparatorlugu1037 1194Harezmsahlar Devleti1077 1231Ildenizliler1135 1225Yezd Atabegleri1141 1319Salgurlular1148 1282Hezaresbiler1155 1424Pistekinliler1155 12311223 13061236 1537Kert Hanedani1244 1396Ilhanlilar1256 1335Cobanogullari1335 1357Muzafferiler1335 1393Celayir Sultanligi1337 1376Serbedariler1337 1376Inculular1335 1357Efrasiyab Hanedani1349 1504Mar asiler1359 1596Timurlular1370 1507Karkiya Hanedani1370 ler 1592Karakoyunlular1406 1468Akkoyunlular1468 1508Erken Modern CagSafeviler1501 1736 Hotakiler 1722 1729Afsar Hanedani1736 1796Talis Hanligi1747 1826Zend Hanedani1751 1794Kacar Hanedani1789 1925Modern CagPehlevi Irani1925 1979Gecici Hukumet1979Iran Islam Cumhuriyeti1979 gunumuzIlgili maddelerAd Hukumdarlargtd Efrasiyab veya Chalavi Hanedani Taberistan da gunumuzdeki Mazandaran eyaleti Iran nispeten kucuk bir Iran Sii hanedaniydi ve Gec Orta Cag da Safevi oncesi donemde gelisti ayrica Kia hanedani olarak da adlandirilir 1349 da Bavendileri fetheden ve kendisini bolgenin krali ilan eden Kiya Efrasiyab tarafindan kurulmustur 1504 te I Ismail Mazandaran i isgal ederek Efrasiyab in bolgedeki yonetimini sona erdirdi Tarih span Kiya Efrasiyab Bavendilere hizmet eden Mazenderan in onde gelen ailelerinden Culabi ailesine mensup Hasan Culabi nin ogluydu Efrasiyab Bavendi hukumdari II Hasan in 1334 1349 sipehsalari ve kayinbiraderiydi 1349 yilinda Bavendi hukumdari Hasan Sari yi yoneten guclu Celali ailesinden olan en guclu yetkililerinden biri Celal ibn Ahmed Celal in idamini emretti Bu idam Mazandaran soylularinin isyanina yol acti Hasan daha sonra Culabidlerden destek almaya calisti Ancak Efrasiyab in iki oglu Hasan banyodayken onu oldurdu Efrasiyab daha sonra Bavendi topraklarinin kontrolunu ele gecirdi ve boylece Bavand hanedanliginin sonu ve Efrasiyab hanedanliginin baslangici oldu Hasan in bir oglu Paduspanid hukumdari II Eskandar in sarayina kacmayi basardi II Eskandar daha sonra Mazandaran da Bavand yonetimini yeniden kurmaya calisti ancak bunu basaramadi Efrasiyab ayrica baska bir sorunla da karsi karsiyaydi Mazandaran soylulari onun yonetimini tanimadi ve bunu gasp olarak gordu Efrasiyab kisa bir sure sonra Dabudestli bir Seyyid dervisi olan Mir i Buzurg dan yardim isteyerek istikrar saglamaya calisti Ancak Mir i Buzurg un bazi dervisleri Efrasiyab a dusmanca davrandi ve bu da Efrasiyab in Mir i Buzurg u ve bircok dervisini hapse atmasina neden oldu Bununla birlikte Mir i Buzurg un destekcileri kisa sure sonra isyan ederek onu hapisten kurtardilar 1359 da Amul yakinlarinda Efrasiyab ile Mir i Buzurg arasinda bir savas yasandi ve Afrasiyab yenilerek uc ogluyla birlikte olduruldu 1504 yilinda Safeviler tarafindan bir kafeste tutulan Huseyin Kiya Culavi nin cesedi Akkoyunlu generali Murad Beg Cihansahlu nun cesedi ise siste kizartilirken Sahname i Ismail MS Elliot 328 Bodleian Kutuphanesi Oxford fol 91a Mir i Buzurg kisa sure icinde Efrasiyab hanedaninin topraklarini fethetti ve Marashi hanedaninin temellerini atti Efrasiyab in Mazandaran da Efrasiyab otoritesini yeniden kurmaya calisan birkac oglu daha vardi Oglu Fakhr al Din Chulabi Mir i Buzurg un ogullarindan birini oldurdu ve bu da Efrasiyab ailesinin cogunun katledilmesine yol acti Efrasiyab in diger oglu Iskender i Seyhi Timur un yardimiyla 1393 te Efrasiyab otoritesini yeniden kurmayi basardi Iskender daha sonra Timur a Irak Sirvan ve Anadolu seferinde yardim etti Sefer sirasinda buyuk basari elde ettikten sonra Iskender in Mazandaran a donmesine izin verildi ancak kisa sure sonra Timur a karsi isyan etti 1403 te Timur isyani bastirmak icin Mazandaran i isgal etti Iskender karisi ve iki cocuguyla birlikte Amul dan kacti Iskender kendisini ele verebileceklerinden korkarak onlari oldurdu Iskender kisa sure sonra Timur un ordusu tarafindan olduruldu Timur un emriyle Iskender in basi Firuzkuh ta kendini tahkim etmis olan oglu I Kiya Huseyin e gonderildi Babasinin basini goren I Kiya Huseyin Timur a teslim olmayi kabul etti ve Timur tarafindan affedilerek Efrasiyab hanedaninin hukumdari olarak tanindi Daha sonra yerine oglu Luhrasp gecti ve yaklasik 1475 civarinda hukum surdu Torunu II Kiya Huseyin bati Mazandaran in buyuk bir bolumunu ve Firuzkuh Demavend ve Hari rud bolgelerini yonetti Akkoyunlu konfederasyonunun dagilmasi sirasinda II Kiya Huseyin yonetimini batidan orta Iran a dogru genisletti ve burada Rey ve Simnan i ele gecirdi Ayrica Gurgan in Timurlu valisi Muhammed Huseyin Mirza yi da maglup etti Daha sonra Iran daki Siiler uzerindeki komuta konusunda rakip olarak gordugu Safevi Sahi I Ismail in h 1501 1524 dusmani oldu 1504 te II Kiya Huseyin in topraklari I Ismail tarafindan isgal edildi Ismail Gol e Han ve Firuzkuh kalelerini ele gecirdi ve II Kiya Huseyin i Osta da kusatti kisa sure sonra yakalandi Ancak ikincisi intihar etti cesedi Isfahan da halkinin onunde yakildi Mazandaran daki takipcileri ise katledildi Kaynakca span Ozel a b c d e Bosworth 1984 ss 742 743 Bashir Shahzad 2006 Shah Ismaʿil and the Qizilbash Cannibalism in the Religious History of Early Safavid Iran History of Religions 45 3 s 242 doi 10 1086 503715 Genel 1984 Al E Bǎvand Bavandids Encyclopaedia Iranica vol I fasc 7 London u a Routledge amp Kegan Paul ss 747 753 ISBN 90 04 08114 3 Bosworth C E 1984 Al e Afrasiab Encyclopaedia Iranica online edition Vol I Fasc 7 New York ss 742 743 Savory Roger 1998 Esmaʿil I Ṣafawi Encyclopaedia Iranica Vol VIII Fasc 6 ss 628 636 Konuyla ilgili yayinlar span Yavari Neguin 2015 Afrasiyabids Fleet Kate Matringe Denis Nawas John Ed Encyclopaedia of Islam THREE Ingilizce Brill Online ISSN 1873 9830 Kategori 1500 lerde varligi sona eren bolgeler ve ulkeler

