Vikipedi özgür ansiklopedi Buhara DevrimiRus iç SavaşıTarih1917 1925BölgeBuhara Buhara Emirliği günümüzde özbekistan Son

Vikipedi ozgur ansiklopedi Buhara DevrimiRus Ic SavasiTarih1917 1925BolgeBuhara Buhara Emirligi gunumuzde Ozbekistan SonucKizil Ordu zaferiCografi Degisiklikler1920 de Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti nin kurulmasi Taraflar Rusya SFSC Genc BuharalilarBuhara EmirligiKomutanlar ve liderlerMihail FrunzeEmir Muhammed Alim HangtdBasmaci HareketiBuhara Devrimi Hive Devrimi Kolesov un Seferi Buhara Operasyonu 1920 Hive Kusatmasi 1920 Enver in Isyani Yurci Muharebesi 1 Dusanbe 2 Dusanbe Cegen Tepesi Semerkant Buhara Hive Buhara Devrimi 1917 1925 yillari arasindaki olaylari kapsar bu surec 1920 de Buhara Emirligi nin ortadan kaldirilmasina Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti nin kurulmasina Kizil Ordu mudahalesine halkin kitlesel silahli direnisine bkz Basmaci Hareketi ve bu direnisin bastirilmasina yol acmistir Surec cumhuriyetin 27 Ekim 1924 te ayri bir bilidsik cumhuriyet olarak Sovyetler Birligi ne katilmasiyla devam etmis nihayetinde 1924 yilinda Milli Sinirlandirma neticesinde yeni kurulan cumhuriyetin tasfiyesiyle Ozbekistan SSC Turkmenistan SSC ve Tacikistan OSSC nin 1929 dan itibaren Tacikistan SSC tesekkulu ile sonuclanmistir NEP Doneminde Buhara span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz 1917 Devrimi Sirasinda Buhara span Buhara ve Rus Gecici Hukumeti span Rusya da otokrasinin devrilmesi Buhara Emirligi nin toplumsal hayatinda ani bir canlanmaya sebebiyet verdi Buharali muhalifler Emir rejiminin liberallesmesi hususunda yeni Rusya nin yardimina bel bagladilar Buna karsilik Emir Seyyid Alim Han reform vaat eden bir manifesto yayimladi Lakin Feyzullah Hocayev Gecici Hukumet mukiminin ve yakin cevresinin otokrasi donemine kiyasla degismedigine isaret ederek gerici girisimlerinde Emir e buyuk destek sagladiklarini belirtmistir 1917 de Gecici Hukumet Buhara Emirligi nin bagimsizligini yeniden teyit etmistir Genc Buharalilar span Genc Buhara hareketi Cedidcilik akimindan neset etmis olsa da zamanla siyasi bir mahiyet kesbetmistir Hareket kendisini ilk kez Nisan 1917 de hissettirmistir Emir in uzun zamandir beklenen islahatlari mujdeleyen beyannamesini yayimlamasinin hemen akabinde Genc Buharalilar yaklasik 5 ila 7 bin kisinin istirak ettigi bir numayis tertip etmislerdir Buna mukabil Emir in sarayinin onundeki meydanda sayilari 7 8 bini bulan karsit bir grup toplanmis ve bolgeye askeri birlikler sevk edilmistir Kan dokulmesinden endise eden numayis liderleri halki evlerine donmeye ikna etmislerdir Ayni gun baskilar ve takibatlar baslamistir Gosteriye katilan pek cok Ceditci yakalanmis bir kismi degnekle darp edilerek cezalandirilmis digerleri ise o donemki adiyla Yeni Buhara olan Kagan a kacmislardir Lakin Gecici Hukumet in tepkisinden cekinen Emir kisa sure sonra tutuklulari serbest birakmistir Sag kanadin yardimiyla Genc Buhara Merkez Komitesi yeniden teskil edilmistir Ceditciligi destekleyen ve Turkistan a goc etmek mecburiyetinde kalan nufuzlu Buharali milyoner Muhittin Mansurov baskanliga getirilmistir Yeni Merkez Komitesi nin diger azalari ise sunlardir Abdulkadir Muhittinov Muhittin Refet Abduvahid Burhanov Osman Kocayev Arif Kerimov Mirza Isam Muhittinov Musa Saidcanov Muhtar Saidcanov Feyzullah Hocayev ve daha sonra komite faaliyetlerine istirak etmedikleri icin ihrac edilen iki kisi Onlarin yerini eski Merkez Komitesi azalarindan Fitrat ve Ata Kocayev almistir Fayzullah Hocayev e gore bu yeniden yapilanmanin ozu Muhittin Mansurov ve ogullarinin Merkez Komitesi ne dahil edilmesinden ibarettir Bunu muteakiben Merkez Komitesi nin yeni secilen baskani tarafindan yurutulen ancak basarisizlikla neticelenen bir dizi muzakere tertip edilmistir Genc Buharalilar heyeti gorusmelerden ancak Yeni Buhara daki isci ve asker delegeleri konseyi azalarinin destegi sayesinde donebilmistir Muzakerelerin akim kalmasi inisiyatifin sol kanat tarafindan ele alindigi yeni bir teskilatlanma surecini dogurmustur Bu durum ayni zamanda hareketin sosyal tabaninin degismesi ve kentsel alt tabakalarin harekete dahil olmasiyla da dogrudan baglantilidir Yeni merkez komitesi hareketin birligini muhafaza etme istikametinde hareket etmistir Genc Buharalilarin sol kanadi bizzat Fitrat tarafindan hazirlanan ve tum hareket tarafindan desteklenen en itidalli fikirleri ihtiva eden bir program ortaya koymustur Bu programda agirlikli olarak idare maliye ve egitim alanindaki islahatlar on plana cikarilmistir 1918 de Kizil Ordu nun Mudahale Tesebbusu span Emirligin istiklali Sovyet hukumetinin bir kararnamesi ile teyit edilmisti Bu surecten evvel Genc Buharalilar Bolseviklerin desteginden istifade etmek istemislerdi lakin Feyzullah Hocayev in aktardigina gore Turkistan SSC Halk Komiserleri Kurulu SNK Baskani siyasi mulahazalarla buna yanasmamisti Zira henuz olgunlasma asamasindaki karsi devrimci Hokand muhtariyeti kirilgan Sovyet cumhuriyetini tehdit etmekteydi Buna mukabil Hokand in maglubiyetinin hemen ardindan Buhara Emirligi ne son verilmesi kararlastirildi Ancak Genc Buharalilarin ayaklanma hazirliklarinin zayif olmasi halk nezdinde genis bir taban desteginin bulunmayisi ve bir dizi stratejik hata Mart hadiselerinin basarisizligina Kizil Muhafizlarin Genc Buharalilarin ve Eski Buhara ahalisinin bir kisminin geri cekilmesine sebebiyet verdi Neticede Kolesov bizzat kendisi bu harekati bir basarisizlik olarak tavsif etmistir Milletlerin kendi kaderini tayin hakkini destekleyerek Genc Buharalilarin fikirlerinin Buhara halkinin ekseriyeti tarafindan paylasildigini umit etmistik Mevcut savas hali gostermektedir ki Genc Buharalilari destekleyen hicbir kitle hicbir halk yoktur Askeri harekatin sona erdigini ilan ediyoruz Farhad Kasymov Bakhodir Ergashev Buhara Devrimi Emir i devirmeye yonelik bu basarisiz tesebbusten sonra Rusya ile Buhara arasinda bir baris antlasmasi akdedilmis ve Buhara nin bagimsizligi yeniden teyit edilmistir 1920 de Emirligin Tasfiyesi span Emir in Turkistan daki Basmacilara Yonelik Tutumu span Buhara daki Sovyet mudahalesinin akim kalisindan sonra Rusya SFSC Buhara nin istiklalini tekrar tasdik etti Lakin Sovyet Turkistani Emir in kacan pek cok muhalifi ve neticede Buhara nin iki ana devrimci kuvveti olan Komunist Parti ile devrimci Genc Buharalilarin Turk Burosu Turkburo icin bir siginak haline geldi Buna karsilik Buhara Hocayev in ifadesiyle Orta Asya daki irtica merkezi huviyetine burundu Beyaz Muhafizlar oraya iltica etti muhaliflere yonelik baskilar artti ve Emir kitalarini hararetle yeniden silahlandirmaya basladi Buhara Komunist Partisi nin Tesekkulu span Mustakil bir Buhara Komunist Partisi BKP kurma fikri Kagan ve Taskent te 17 19 Nisan 1918 bir araya gelen ve bir kismi halihazirda RKP b uyesi olan Buharali muhacirlerin toplantilarinda gundeme gelmistir Bazi tarihciler 1918 yazinda A Yakubov liderligindeki bir grup Genc Buharali nin da ayni yonde karar aldigini kabul eder 25 Eylul 1918 de Taskent te komunistler ile Yakubov grubunun istirak ettigi bir toplanti icra edilmis burada BKP nin kurulusu ilan edilerek partinin Merkez Komitesi secilmistir Baskan A Yakubov Azalar M Kulmuhammedov H M Mirmuhsinov M Parzulla A Yoldasbekov Bununla birlikte diger bazi tarihciler partinin kurulus tarihi olarak bir grup Genc Buharali nin III Kongre de isimlerini Buhara Komunist Partisi olarak degistirmeye karar verdikleri 1919 sonunu esas alirlar 23 Aralik 1918 de BKP Merkez Komitesi Buhara Emirligi nin iktidarini devirmeyi ve Suralar Sovyetler temelinde demokratik bir cumhuriyet tesis etmeyi hedefleyen Gecici Parti Programi ni kabul etmistir 1919 basi itibariyla BKP nin Kagan Semerkant Katta Kurgan Kerki ve Termez gibi sehirlerde subeleri faaliyete gecmistir Buhara Emirligi topraklarinda ise BKP nin yeralti teskilatlari 26 hucre 300 parti azasi mevcuttu BKP Turkistan Komunist Partisi tarafindan desteklenmekteydi 1920 yilina gelindiginde parti Rusya SFSC den aldigi mutemadi destekle onemli olcude guc kazanmisti Baslangicta Ocak 1920 de teskil edilen Feyzullah Hocayev liderligindeki Devrimci Genc Buharalilar Turk Burosu Turkburo ile BKP arasindaki munasebetler gergin hatta zaman zaman dogrudan hasmane bir seyir izlemistir bu durum ekseriyetle munferit Buharali komunistlerin Hocayev e duydugu sahsi husumetten kaynaklanmaktaydi Lakin 16 19 Agustos tarihlerinde da toplanan BKP IV Kongresi ndeki muzakereler sirasinda her iki partinin taktikleri uzerinde mutabakat saglanmis ve Turkburo ile BKP nin birlesmesi karari ileri bir tarihe tehir edilmistir Frunze nin Emir ile Muzakereleri span 1920 yazinda Kizil Ordu Baskomutani Mihail Frunze Buhara Emiri ile muzakere masasina oturma tesebbusunde bulunmustur Frunze nin ileri surdugu sartlar Emir tarafindan kabul edilemez bulunmus ve gorusmeler neticesiz kalmistir Bunun uzerine Kizil Ordu Buhara uzerine yurume hazirliklarina baslarken Emir de mudafaa tertibati almaya koyulmustur Buhara Taarruzu Hazirliklari ve Kusatma span Carcu Kongresi nden sonra hem Komunistler hem de Genc Buharalilar silahli bir ayaklanma icin hararetli bir hazirliga giristiler Ayaklanmanin baslangic noktasi olarak yine Carcu ve havalisi secildi zira devrimciler ciftcilerin Emir idaresi altinda en agir zulmu burada gordugune inanmaktaydilar Devrim 27 Agustos 1920 de patlak veren ayaklanma ile baslamistir 1 Eylul de Eski Carcu mukavemetle karsilasilmadan ele gecirilmistir 2 Eylul de asilerin cagrisi uzerine Kizil Ordu birlikleri bolgeye intikal etmistir Yuksek ve muhkem surlara ayni zamanda hatiri sayilir bir garnizona sahip olan Eski Buhara 26 saat suren siddetli carpismalarin ardindan zapt edilmistir Emir in ikametgahi olan na yonelik taarruz esnasinda 4 metre kalinligindaki kerpic surlar Kizil Ordu sahra topcusu tarafindan yogun ates altina alinmis ancak bir netice alinamamistir Bunun uzerine ucaklar devreye sokulmus ve sarayin yukaridan atese verilmesiyle kalenin teslim olmasi saglanmistir BHSC nin Teskili span Buhara nin Kizil Ordu ve Buharali devrimci kitalar tarafindan zapt edilmesinin ardindan Buhara Komunist Partisi ve ona iltihak eden Genc Buharalilar iktidari ele almislardir Buhara Halk Sovyet Cumhuriyeti BHSC birkac ay sonra toplanan Buhara Halk Temsilcileri Kurultayi nda resmen ilan edilmistir Ayni zamanda devrimci Buhara ya muhalif olan Basmaci Hareketi tesekkul etmis memleket bir ic savasin pencesine dusmustur Basmacilar span Basmacilarin Teskilatlanmasi ve Ibrahim Bek span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz 1922 de Dusanbe nin Enver Pasa Tarafindan Zapti span Kizil Ordu komutasi Enver Pasa nin kuvvetlerini hafife almis ve Dogu Buhara daki Rus birliklerini geri cekerek yerlerine Buhara birliklerini ikame etme hazirliklarina baslamisti 1921 sonbaharinda Merkezi Yurutme Kurulu MSK Baskani Abdulkadir Muhittinov Dogu Buhara ya gonderildi Osman Koca Rus birliklerinin cekilmesinin hizlandirilmasini talep etmeye basladi ve Dusanbe deki Rusya SFSC temsilcileriyle bir ihtilaf vuku buldu Aralik 1921 de Osman Koca Dusanbe garnizon komutasini ve Rusya SFSC konsolosunu tevkif ederek Dusanbe garnizonunun bir kismini silahsizlandirdi Silahli catisma esnasinda Rus garnizonu tutuklulari serbest birakmayi basardi ve telsiz vasitasiyla Baysun daki Rus birliklerinden yardim istedi Osman Koca nin birlikleri guneye Babat Daglari na dogru cekildi burada Enver Pasa nin Basmacilari ona hucum etti Buharalilarin bir kismi teslim olurken digerleri Dusanbe ye dondu Polat Kocayev ve Ali Riza ise Afganistan a kactilar Neticede vaziyeti kavrayamayan Kizil Ordu kumandanlari Dogu Buhara daki BHSC liderlerini tutuklayarak bolgedeki tum destegi kaybettiler 1922 basi itibariyla Enver Pasa Basmaci birliklerini birlestirmeyi basarmis ve Afganistan dan silah tedarik etmisti Afganistan ve Fergana dan gelen mufrezeler de yardimina yetisti 1921 Aralik sonu itibariyla Enver Pasa Dusanbe yi muhasara altina aldi Sehir garnizonu iki ay suren kusatmaya mukavemet ettiyse de Subat 1922 de Dusanbe den Baysun a yarma harekati icra ederek cikmayi basardi Enver Pasa nin Buhara Harekati span Enver Pasa nin Buhara harekati Nisan ve Mayis 1922 aylarinda Enver Pasa ile Molla Abduk Kahar liderligindeki Basmaci Hareketi ile Sovyet kuvvetleri arasinda cereyan eden bir dizi muharebeyi kapsar Harekat Basmaci Hareketi nin genel galibiyetiyle neticelenmis Enver Pasa Dogu Buhara nin buyuk bir kismi ile Bati Buhara nin muhim bolgelerini zapt etmeyi basarmistir Bu ilerleyis bolgedeki Sovyet kontrolunu muvakkaten sarsmis ve Bolsevik karsiti mukavemeti tahkim etmis olsa da catismalar yilin ilerleyen donemlerinde yenilenen Sovyet taarruzlariyla devam edecektir Dusanbe ve Balcuvan da Kizil Ordu Taarruzu span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Selim Pasa ve Basmaci Direnis Tesebbusleri span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Matca nin Kizil Ordu Tarafindan Isgali ve Karategin ile Darvaz a Tedrici Ilerleyis span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Basmacilarin Tasfiyesi span Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Sovyet Iktidarinin Tahkimi ve Buhara Cumhuriyeti nin Tasfiyesi span Sovyet askeri zaferlerine ragmen Basmacilar tamamen imha edilememisti Bu sebeple Buhara Cumhuriyeti Sark ta milli uzlasi politikasinin tatbik edildigi ilk memleket oldu Bu politika Basmacilar yuzunden kacmak mecburiyetinde kalan halka yonelik genel af ilani Basmacilarla munasebetlerde silahli mucadele ve kan dokulmesinden sarfinazar edilmesi ve en muhimi Islam dinine hurmet gosterilmesi seklinde tezahur etti Bu hamleler somut neticeler verdi Subat 1923 itibariyla 300 militan ve 17 elebasi mukavemeti birakarak silahlarini teslim etti Lakin elde edilen basarilara ragmen Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti nin omru kisa oldu Eylul 1924 te BHSC Sura sinin V Tum Buhara Kurultayi su karari aldi Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti olarak ilan edilmistir Buhara halklarinin iradesini tecelli ettirerek Turkistan ve Harezm Ozbekleri ile birlikte Ozbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ni teskil etme hususunda muvafakatimizi beyan ederiz Kurultay Ozbekistan in SSCB ye katilma zaruretini kati surette tesis eder Boylelikle Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti nihayete ermis ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birligi ne ilhak edilmistir bu durum de facto fiili olarak Buhara Devrimi nin Bolsevik hiziplerin zaferiyle neticelendigini tescil etmistir Kaynakca span a b c d e f g Farhad Kasymov Bahodir Ergashev Buharskaya revolyuciya Basmacilar arasinda hukumetin siyasi hatti din karsiti ve ekonomik politikalari hakkinda yaygin olan kanaatler kokten kazinmalidir halkin psikolojisine uymayan hususlar siyasetin devrimci ilkeleri korunarak islah edilmelidir Basmacilarla birlikte kacmak zorunda kalan tum vatandaslara af ilan edilsin ellerinden alinan veya musadere edilen mallari kendilerine iade edilsin a b c d e f g h i j k l m n Feyzullah Hocayev Istoriya revolyucii v Buhare V tekste est citata Alimzhdana Akchurina kotoryj vystupal s dokladom Ob otnosheniyah BKP k drugim revolyucionnym partiyam i byl izbran v CK BKP Fajzulla Hodzhaev takzhe citiruet v svoem tekste opisanie shturma Staroj Buhary Basmacilar Turkistan Milli Mucadele Tarihi Baymirza Hayit s 205 Bulletin periodique de la presse russe France Ministere de la guerre 1791 1936 s 1 Some aspects of the basmachi movement and the role of enver pasha in turkestan Mehmed shahingoz and Amina akhanteva s 31 The revolt of the basmachi according to red army journals 1920 1922 Helene Aymen de Lageard s 8 Buharskaya revolyuciya saint juste narod ru Erisim tarihi 2024 06 14 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Kategoriler Buhara EmirligiBasmaci HareketiGizli kategoriler Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddelerBilgi eksigi olan maddelerBazi basliklari gelistirilmeye ihtiyac duyulan maddeler