![]() Depremden sonra Gürcistan Krallığı tarafından ele geçirilmiş Gence'nin kale kapıları | |
| |
| Yerel tarih | 30 Eylül 1139) |
|---|---|
| Yerel saat | Gece yarısı |
| Büyüklük | 7.3 Mw |
| Merkez üs | Gence, Büyük Selçuklu İmparatorluğu (günümüzde Azerbaycan) 40°18′K 46°18′D / 40.300°K 46.300°D |
| Kayıplar | 230.000 - 300.000 |
1139 Gence depremi, 30 Eylül 1139 tarihinde Gence şehri yakınlarında meydana gelen bir deprem. Depremin merkezi Gence'nin yaklaşık 50 km güneyinde yer almıştır. 9 şiddetinde gerçekleşen bu sarsıntı sonucunda çökerek 'nın önünü kesmiş ve doğal baraj oluşumu neticesinde başta Göygöl, , , , , Ağgöl, ve oluşmuştur. Bazı kaynaklara göre 230.000, bazılarına göre ise 300.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Depremin ardından Gence şehri, eski konumunun biraz doğusunda yeniden inşa edilmiştir.
Tarihçe
| ]Gence depremi, Selçuklu hakimiyeti döneminde, 30 Eylül 1139 tarihinde meydana gelmiştir. Depremin görgü tanığı olan Genceli bölge sakini, tarihçi ve hukukçu Mhit'ar Goş, yaşananları şu şekilde tasvir etmektedir: "Areg ayının 18. günü, Cuma gününden Cumartesiye geçen gece (30 Eylül 1139, Cumartesi günü) Tanrı'nın şiddetli gazabı dünyaya boşaldı. Yerin hiddeti ve kuvvetli sarsıntı, dehşetli bir öfkeyle Alban topraklarına ulaştı. Bunun sonucunda başkent Gence de sakinlerini yutarak cehenneme atıldı."
Gence'de deprem sırasında ölenlerin sayısı kesin olarak bilinmemektedir. İbnü'l-Esir'e göre ölenlerin sayısı 230 bin kişi,'ye göre ise 300 bin kişidir. Doğal afetten yararlanarak Kral Demetre ve başkomutan İvane Mhargrdzeli liderliğindeki Gürcü birlikleri şehre saldırdılar. Mhit'ar Goş bu konuda şöyle yazmaktadır: "Acımasızca ve kaba bir şekilde davranıyor, hayatta kalanların üzerine saldırıyor ve onları ya kılıçtan geçiriyor ya da kendilerine köle yapıyorlardı (satıyorlardı). Onlar bu önemli şehrin aniden cehenneme dönüşmesini, yığınla altın ve insan cesedi yığınının birbirine karışmasını görseler de şehre karşı merhametli olmayı düşünmediler; altın ve gümüş hazinelerini kazıp götürdüler, saldırıları ve işkenceleriyle (halka) depremin kendisinden daha fazla acı verdiler". Kaynakların verdiği bilgilere göre Gürcüler, yanlarında Gence'nin şehir kapılarını da götürdüler.
Selçuklu sultanının valisi , kendi birlikleriyle Gence'ye hareket etmiş ve Gence yakınlarındaki savaşta Gürcüleri mağlup ederek şehirden uzaklaştırmıştır. Ayrıca Kara Sungur'un liderliğinde şehrin yeniden inşasına başlanmıştır.
Nizami Gencevi, söz konusu deprem hakkında "İskendername" adlı eserinde bilgi vermiştir:
Orijinal metin (Azerice)
Qopdu bir zəlzələ, göyü oynatdı,
Şəhərlər dağılıb yerlərə batdı.
Dağ-daş sarsılaraq qopub uçanda
Fələk toz altında qaldı bir anda...
Fələk zəncirinin həlqələritək
Yerin də bəndləri ayrıldı tək-tək.
Azdı yollarını gur axan sular,
Dağlar çırpışmaqdan bitab oldular.
Heç bir göz səlamət qalmadı inan
Matəm sürməsinə qərq oldu cahan
O qədər xəzinə batdı o gecə,
O şənbə gecəsi yox oldu Gəncə..
Günümüz Türkçesi
Koptu bir deprem, göğü oynattı,
Şehirler dağılıp yerlere battı.
Dağ taş sarsılarak kopup uçanda,
Felek toz altında kaldı bir anda...
Felek zincirinin halkaları gibi,
Yerin de bağları ayrıldı tek tek.
Yolunu şaşırdı gür akan sular,
Dağlar çarpışmaktan bitap düştüler.
Hiçbir göz selamet kalmadı inan,
Matem sürmesine gark oldu cihan.
O kadar hazine battı o gece,
O Cumartesi gecesi yok oldu Gence..
Deprem sonucunda Kapaz Dağı çökerek 'nın önünü kesmiş ve Göygöl, , , , , Ağgöl ve oluşmuştur. Bu konuda Genceli Kirakos şöyle yazıyordu: "Dağı ve düzlüğü duman ve bulutlar bürüdü, dehşetli bir deprem meydana geldi. Gence dağıldı. Sonuçta Kapaz Dağı uçtu ve tepelerden akan küçük çayların önünü keserek göller meydana getirdi".
Kaynakça
| ]- ^ Fuad Sultanov, Z. Sultanova. Zəlzələlər, Bakü, Azərnəşr, 1958, s. 21.
- ^ a b fhn.gov.az. "Tarihte Yaşanmış Kaza ve Felaketler" (Azerice). Azerbaycan Olağanüstü Haller Bakanlığı. 13 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.
- ^ a b c Ziya Bünyadov (2007). Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər) (PDF) (Azerice). Bakü: Şərq-Qərb. ss. 168-169. 6 Mart 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.
- ^ . Tarih-ül Kamil. Gürcüler üzerine Sultan Mahmud'un zaferi hakkında. P. K. Juse çevirisi. "İbnü'l-Esir'in El-Kamil fi't-Tarih (Tam Tarih Külliyatı) eserinden Azerbaycan tarihine dair materyaller" baskısından yeniden üretilmiştir. Bakü. AzFan. 1940.
- ^ Kirakos Gandzaketsi. Ağvank Ülkesi Tarihinin Kısa Özeti (çev. L. A. Hanlaryan). Metin şu yayından alınmıştır: Kirakos Gandzaketsi. Ermenistan Tarihi. Moskova. Nauka. 1976.
- ^ president.az (21 Ocak 2014). "İlham Aliyev, Gence Kale Kapıları – Arkeoloji ve Etnografya Müzesi Anıt Kompleksi ile tanıştı" (Azerice). 25 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.
- ^ Bayram Apoyev (2012). Nizami Gəncəvi irsindən pedaqoji prosesdə istifadə işinin sistemi (Dərs vəsaiti) (PDF) (Azerice). Bakü: "Mütərcim". s. 51. 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Mart 2020.
- ^ kepeztv.az. "Gence" (Azerice). 10 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2020.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 40 18 K 46 18 D 40 300 K 46 300 D 40 300 46 300 Vikipedi ozgur ansiklopedi 1139 Gence DepremiDepremden sonra Gurcistan Kralligi tarafindan ele gecirilmis Gence nin kale kapilariYerel tarih30 Eylul 1139 886 yil once 1139 09 30 Yerel saatGece yarisiBuyukluk7 3 MwMerkez usGence Buyuk Selcuklu Imparatorlugu gunumuzde Azerbaycan 40 18 K 46 18 D 40 300 K 46 300 D 40 300 46 300Kayiplar230 000 300 000 1139 Gence depremi 30 Eylul 1139 tarihinde Gence sehri yakinlarinda meydana gelen bir deprem Depremin merkezi Gence nin yaklasik 50 km guneyinde yer almistir 9 siddetinde gerceklesen bu sarsinti sonucunda cokerek nin onunu kesmis ve dogal baraj olusumu neticesinde basta Goygol Aggol ve olusmustur Bazi kaynaklara gore 230 000 bazilarina gore ise 300 000 kisi hayatini kaybetmistir Depremin ardindan Gence sehri eski konumunun biraz dogusunda yeniden insa edilmistir Tarihce span Gence depremi Selcuklu hakimiyeti doneminde 30 Eylul 1139 tarihinde meydana gelmistir Depremin gorgu tanigi olan Genceli bolge sakini tarihci ve hukukcu Mhit ar Gos yasananlari su sekilde tasvir etmektedir Areg ayinin 18 gunu Cuma gununden Cumartesiye gecen gece 30 Eylul 1139 Cumartesi gunu Tanri nin siddetli gazabi dunyaya bosaldi Yerin hiddeti ve kuvvetli sarsinti dehsetli bir ofkeyle Alban topraklarina ulasti Bunun sonucunda baskent Gence de sakinlerini yutarak cehenneme atildi Gence de deprem sirasinda olenlerin sayisi kesin olarak bilinmemektedir Ibnu l Esir e gore olenlerin sayisi 230 bin kisi ye gore ise 300 bin kisidir Dogal afetten yararlanarak Kral Demetre ve baskomutan Ivane Mhargrdzeli liderligindeki Gurcu birlikleri sehre saldirdilar Mhit ar Gos bu konuda soyle yazmaktadir Acimasizca ve kaba bir sekilde davraniyor hayatta kalanlarin uzerine saldiriyor ve onlari ya kilictan geciriyor ya da kendilerine kole yapiyorlardi satiyorlardi Onlar bu onemli sehrin aniden cehenneme donusmesini yiginla altin ve insan cesedi yigininin birbirine karismasini gorseler de sehre karsi merhametli olmayi dusunmediler altin ve gumus hazinelerini kazip goturduler saldirilari ve iskenceleriyle halka depremin kendisinden daha fazla aci verdiler Kaynaklarin verdigi bilgilere gore Gurculer yanlarinda Gence nin sehir kapilarini da goturduler Selcuklu sultaninin valisi kendi birlikleriyle Gence ye hareket etmis ve Gence yakinlarindaki savasta Gurculeri maglup ederek sehirden uzaklastirmistir Ayrica Kara Sungur un liderliginde sehrin yeniden insasina baslanmistir Nizami Gencevi soz konusu deprem hakkinda Iskendername adli eserinde bilgi vermistir Orijinal metin Azerice Qopdu bir zelzele goyu oynatdi Seherler dagilib yerlere batdi Dag das sarsilaraq qopub ucanda Felek toz altinda qaldi bir anda Felek zencirinin helqeleritek Yerin de bendleri ayrildi tek tek Azdi yollarini gur axan sular Daglar cirpismaqdan bitab oldular Hec bir goz selamet qalmadi inan Matem surmesine qerq oldu cahan O qeder xezine batdi o gece O senbe gecesi yox oldu Gence Gunumuz Turkcesi Koptu bir deprem gogu oynatti Sehirler dagilip yerlere batti Dag tas sarsilarak kopup ucanda Felek toz altinda kaldi bir anda Felek zincirinin halkalari gibi Yerin de baglari ayrildi tek tek Yolunu sasirdi gur akan sular Daglar carpismaktan bitap dustuler Hicbir goz selamet kalmadi inan Matem surmesine gark oldu cihan O kadar hazine batti o gece O Cumartesi gecesi yok oldu Gence Deprem sonucunda Kapaz Dagi cokerek nin onunu kesmis ve Goygol Aggol ve olusmustur Bu konuda Genceli Kirakos soyle yaziyordu Dagi ve duzlugu duman ve bulutlar burudu dehsetli bir deprem meydana geldi Gence dagildi Sonucta Kapaz Dagi uctu ve tepelerden akan kucuk caylarin onunu keserek goller meydana getirdi Kaynakca span Fuad Sultanov Z Sultanova Zelzeleler Baku Azernesr 1958 s 21 a b fhn gov az Tarihte Yasanmis Kaza ve Felaketler Azerice Azerbaycan Olaganustu Haller Bakanligi 13 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Mart 2020 a b c Ziya Bunyadov 2007 Azerbaycan Atabeyleri dovleti 1136 1225 ci iller PDF Azerice Baku Serq Qerb ss 168 169 6 Mart 2022 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 18 Mart 2020 Tarih ul Kamil Gurculer uzerine Sultan Mahmud un zaferi hakkinda P K Juse cevirisi Ibnu l Esir in El Kamil fi t Tarih Tam Tarih Kulliyati eserinden Azerbaycan tarihine dair materyaller baskisindan yeniden uretilmistir Baku AzFan 1940 Kirakos Gandzaketsi Agvank Ulkesi Tarihinin Kisa Ozeti cev L A Hanlaryan Metin su yayindan alinmistir Kirakos Gandzaketsi Ermenistan Tarihi Moskova Nauka 1976 president az 21 Ocak 2014 Ilham Aliyev Gence Kale Kapilari Arkeoloji ve Etnografya Muzesi Anit Kompleksi ile tanisti Azerice 25 Ocak 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Mart 2020 KB1 bakim Tanimlanamayan dil link Bayram Apoyev 2012 Nizami Gencevi irsinden pedaqoji prosesde istifade isinin sistemi Ders vesaiti PDF Azerice Baku Mutercim s 51 16 Haziran 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 18 Mart 2020 kepeztv az Gence Azerice 10 Agustos 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Mart 2020 KB1 bakim Tanimlanamayan dil link gtdAzerbaycan daki depremler1139 Gence 1667 Samahi 1902 Samahi 1931 Zengezur 2000 Baku Kategoriler Azerbaycan daki depremlerGence tarihi1130 larda Asya12 yuzyilda Buyuk Selcuklu Imparatorlugu12 yuzyilda Gurcu KralligiGizli kategori KB1 bakim Tanimlanamayan dil

