![]() Kepez Dağı'nın görünümü | |
![]() | |
| En yüksek noktası | |
|---|---|
| Yükseklik | 3066 m |
| Çıkıntı | 586 m |
| Koordinatlar | 40°21′07″K 46°20′44″D / 40.35194°K 46.34556°D |
| Ülke | |
| Koordinat aralıkları | 40°21′06″K 46°20′44″D / 40.35167°K 46.34556°D |
| Sıradağ | Küçük Kafkasya |
Kepez Dağı (Azerice: Kəpəz dağı), Azerbaycan'ın Göygöl Rayonu sınırlarında, Küçük Kafkasya dağ sistemindeki Murovdağ silsilesinin kuzey yamacında yer alan bir zirve.
'nın kaynağında bulunan dağın deniz seviyesinden yüksekliği 3066 metredir. Dağın jeolojik yapısı dönemine ait kireçtaşlarından oluşmaktadır. Güney yamaçları daha az eğimli olmasına rağmen, kuzey yamaçları oldukça dik ve uçurumludur. Güçlü depremler sonucunda Kepez'da birkaç kez heyelanlar meydana gelmiştir. Bu heyelanların sonuncusu 1139 yılında gerçekleşmiştir. Dağdan kopan uçkun materyalleri Ağsu Çayı'nın mecrasını keserek Göygöl ve gibi dağ göllerini oluşturmuştur.
Etimoloji
| ]
Bazı araştırmacılara göre "kepez" sözü Türk dillerinde "kaya" veya "su kenarında kaya" anlamına gelir. Diğer bir grup araştırmacı ise ismin *kəp* (Azerbaycan dilinin bazı lehçelerinde "basamak" veya "basamaklı kaya") ve *kəz/gəz* (dağ zirvesindeki oyuk veya çöküntü) bileşenlerinden oluştuğunu; yani "zirvesi çöküntülü, basamaklı ve kayalı dağ" anlamını taşıdığını belirtmektedir. Dağın bu ismi alması, muhtemelen 1139 depreminden sonra büründüğü basamaklı ve parçalı yapı ile ilgilidir.
XII- XIII. yüzyıl yazarları (Nizami Gencevi, Zekeriya el-Kazvinî vb.) dağın adını Herek (Hərək) olarak kaydetmişlerdir.Türkmenistan'da da Herekdağ adında bir dağ bulunmaktadır. Deprem öncesi kullanılan "Herek" ismi Türk dillerinde "çift hörgüçlü deve" anlamına gelmektedir. Dağın depremden önceki siluetinin çift hörgüçlü bir deveyi andırması nedeniyle bu ismi aldığı tahmin edilmektedir.
Türk dillerinin genel toponimisi ve söz varlığı incelendiğinde, "Kepez" isminin bölgesel bir adlandırmadan öte, geniş bir coğrafi karşılığı olduğu görülmektedir. Anadolu ve Orta Asya Türkçesinde yaygın olarak rastlanan "Kepez" kelimesi; yüksek kaya, sarp uçurum, dağ tepesi veya geçit vermez dağ sırtı anlamlarına gelerek bu isimlendirmeyi dilbilimsel bir temele oturtmaktadır. Dağın 1139 yılındaki deprem sonucunda nehir yatağını bir set gibi "kapatması" ve topoğrafyasının parçalı bir hal alması, ismin halk etimolojisindeki yerini pekiştirmiştir. Bu bağlamda, tarihî kaynaklarda geçen ve "çift hörgüçlü deve" benzetmesine dayanan "Herek" isminin yerini, deprem sonrası oluşan fiziksel yıkımı ve yeni morfolojik yapıyı tanımlayan "Kepez" ismine bırakması, bölgenin sismik tarihi ile isimlendirme süreci arasındaki doğrudan bağı yansıtmaktadır.
Tarih
| ]
30 Eylül 1139 tarihinde, bugünkü Azerbaycan topraklarında yer alan Gence şehri yakınlarında, Kafkasya tarihinin en büyük sismik olaylarından biri meydana gelmiştir. Bu deprem, Kepez Dağı'nın jeomorfolojik yapısı üzerinde önemli etkiler bırakmıştır. Sarsıntının şiddetiyle dağın kuzey-doğu yamacında devasa bir kaya kütlesi ana gövdeden koparak büyük bir heyelan meydana getirmiştir. Dağdan aşağı sürüklenen bu kütleler, deniz seviyesinden yaklaşık 1550 metre yükseklikte akan 'nın derin vadisine dolarak nehrin yatağını tamamen kapatmıştır.
Bu doğal setin arkasında nehir sularının birikmesi sonucunda, heyelan set gölü tipolojisinde olan ve günümüzde bölgenin en önemli tatlı su kaynaklarından biri kabul edilen Göygöl oluşmuştur. Aynı sismik aktivite ve buna bağlı gelişen toprak kaymaları sonucunda , , , , Ağgöl, ve gibi diğer küçük ölçekli göller de eş zamanlı olarak meydana gelmiştir.
Depremin yarattığı bu morfolojik değişim, dağın isimlendirilme sürecini de doğrudan etkilemiştir. 12. yüzyıl müelliflerinin "Herek" olarak kaydettiği dağ, bu tarihten itibaren parçalanmış ve basamaklı yapısını tanımlayan "Kepez" ismiyle anılmaya başlanmıştır. Günümüzde dağın kuzey yamaçlarındaki bitki örtüsünden yoksun, dik ve keskin kayalıklar, 1139 yılındaki bu sismik kırılmanın günümüze ulaşan fiziksel izleridir.
Dış bağlantılar
| ]- Kepez Dağı'nın Eski Adı ve Tarihsel Kökeni Hakkında
- Küçük Kafkasya'nın Kuzeydoğu Yamacındaki Jeodinamik Gerginliklerin Rölyefe Etkisi
Ayrıca bakınız
| ]Kaynakça
| ]wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 40 21 07 K 46 20 44 D 40 35194 K 46 34556 D 40 35194 46 34556 Vikipedi ozgur ansiklopedi Kapaz Dagi sayfasindan yonlendirildi Kepez DagiKepez Dagi nin gorunumuEn yuksek noktasiYukseklik3066 mCikinti586 mKoordinatlar40 21 07 K 46 20 44 D 40 35194 K 46 34556 D 40 35194 46 34556Ulke 160 AzerbaycanKoordinat araliklari40 21 06 K 46 20 44 D 40 35167 K 46 34556 D 40 35167 46 34556SiradagKucuk Kafkasya Kepez Dagi Azerice Kepez dagi Azerbaycan in Goygol Rayonu sinirlarinda Kucuk Kafkasya dag sistemindeki Murovdag silsilesinin kuzey yamacinda yer alan bir zirve Agsu Cayi nin kaynaginda bulunan dagin deniz seviyesinden yuksekligi 3066 metredir Dagin jeolojik yapisi Jura donemine ait kirectaslarindan olusmaktadir Guney yamaclari daha az egimli olmasina ragmen kuzey yamaclari oldukca dik ve ucurumludur Guclu depremler sonucunda Kepez da birkac kez heyelanlar meydana gelmistir Bu heyelanlarin sonuncusu 1139 yilinda gerceklesmistir Dagdan kopan uckun materyalleri Agsu Cayi nin mecrasini keserek Goygol ve Maralgol gibi dag gollerini olusturmustur Etimoloji degistir kaynagi degistir Kepez Dagi nin uzaktan gorunumu Bazi arastirmacilara gore kepez sozu Turk dillerinde kaya veya su kenarinda kaya anlamina gelir Diger bir grup arastirmaci ise ismin kep Azerbaycan dilinin bazi lehcelerinde basamak veya basamakli kaya ve kez gez dag zirvesindeki oyuk veya cokuntu bilesenlerinden olustugunu yani zirvesi cokuntulu basamakli ve kayali dag anlamini tasidigini belirtmektedir Dagin bu ismi almasi muhtemelen 1139 depreminden sonra burundugu basamakli ve parcali yapi ile ilgilidir XII XIII yuzyil yazarlari Nizami Gencevi Zekeriya el Kazvini vb dagin adini Herek Herek olarak kaydetmislerdir 91 1 93 Turkmenistan da da Herekdag adinda bir dag bulunmaktadir Deprem oncesi kullanilan Herek ismi Turk dillerinde cift horguclu deve anlamina gelmektedir Dagin depremden onceki siluetinin cift horguclu bir deveyi andirmasi nedeniyle bu ismi aldigi tahmin edilmektedir Turk dillerinin genel toponimisi ve soz varligi incelendiginde Kepez isminin bolgesel bir adlandirmadan ote genis bir cografi karsiligi oldugu gorulmektedir Anadolu ve Orta Asya Turkcesinde yaygin olarak rastlanan Kepez kelimesi yuksek kaya sarp ucurum dag tepesi veya gecit vermez dag sirti anlamlarina gelerek bu isimlendirmeyi dilbilimsel bir temele oturtmaktadir 91 2 93 Dagin 1139 yilindaki deprem sonucunda nehir yatagini bir set gibi kapatmasi ve topografyasinin parcali bir hal almasi ismin halk etimolojisindeki yerini pekistirmistir 91 3 93 Bu baglamda tarihi kaynaklarda gecen ve cift horguclu deve benzetmesine dayanan Herek isminin yerini deprem sonrasi olusan fiziksel yikimi ve yeni morfolojik yapiyi tanimlayan Kepez ismine birakmasi bolgenin sismik tarihi ile isimlendirme sureci arasindaki dogrudan bagi yansitmaktadir 91 4 93 Tarih degistir kaynagi degistir Gence kale kapisi Ana madde Gence depremi 1139 30 Eylul 1139 tarihinde bugunku Azerbaycan topraklarinda yer alan Gence sehri yakinlarinda Kafkasya tarihinin en buyuk sismik olaylarindan biri meydana gelmistir Bu deprem Kepez Dagi nin jeomorfolojik yapisi uzerinde onemli etkiler birakmistir Sarsintinin siddetiyle dagin kuzey dogu yamacinda devasa bir kaya kutlesi ana govdeden koparak buyuk bir heyelan meydana getirmistir Dagdan asagi suruklenen bu kutleler deniz seviyesinden yaklasik 1550 metre yukseklikte akan Agsu Cayi nin derin vadisine dolarak nehrin yatagini tamamen kapatmistir Bu dogal setin arkasinda nehir sularinin birikmesi sonucunda heyelan set golu tipolojisinde olan ve gunumuzde bolgenin en onemli tatli su kaynaklarindan biri kabul edilen Goygol olusmustur Ayni sismik aktivite ve buna bagli gelisen toprak kaymalari sonucunda Maralgol Ceyrangol Ordekgol Balikgol Aggol Karagol ve Samilgol gibi diger kucuk olcekli goller de es zamanli olarak meydana gelmistir Depremin yarattigi bu morfolojik degisim dagin isimlendirilme surecini de dogrudan etkilemistir 12 yuzyil muelliflerinin Herek olarak kaydettigi dag bu tarihten itibaren parcalanmis ve basamakli yapisini tanimlayan Kepez ismiyle anilmaya baslanmistir Gunumuzde dagin kuzey yamaclarindaki bitki ortusunden yoksun dik ve keskin kayaliklar 1139 yilindaki bu sismik kirilmanin gunumuze ulasan fiziksel izleridir Dis baglantilar degistir kaynagi degistir Kepez Dagi nin Eski Adi ve Tarihsel Kokeni Hakkinda Kucuk Kafkasya nin Kuzeydogu Yamacindaki Jeodinamik Gerginliklerin Rolyefe Etkisi Ayrica bakiniz degistir kaynagi degistir Bazarduzu Kinalik Kuba Sahdag zirve Azerbaycan daki en yuksek dag zirveleri listesi Kaynakca degistir kaynagi degistir Giyaseddin Asker oglu Geybullayev Azerbaycan Toponimisi tarihi etnografik inceleme Baku Elm 1986 s 131 133 Turkiye Turkcesi Agizlari Sozlugu Kepez maddesi Azerbaycan Toponimlerinin Ensiklopedik Lugeti I cild Baki Serq Qerb 2007 s 282 Nizami i Gencevi Iskendername gtdAzerbaycan daki daglarBuyuk KafkasBazarduzu Dagi Sahdag Tufan Dagi Bazaryurd Dagi Yaridag Carindag Ilham Zirvesi Rakdan Kinalik DagiKucuk KafkasKapicik Dagi Alagoz Dagi Yaglidere Dagi Kazangoldag Saridere Dagi Kamisdag Murovdag Delidagi Deveboynu Dagi Kosabulak Dagi Keti Dagi Hinal Dagi Elince Dagi Kepez DagiTalis DaglariKomurkoy Dagi Kizyurdu Dagi https tr wikipedia org w index php title Kepez Dagi amp oldid 36624158 sayfasindan alinmistir Kategori Azerbaycan 039 daki daglarGizli kategoriler Vikiveri 039 de OSM iliski kimligi olmayan bilgi kutusu icin harita isaretleyiciKartographer uzantisini kullanan sayfalar

