Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Çift periyodik değişenler (DPV), iki farklı periyodik parlaklık değişimi sergileyen ikili yıldız sistemleridir. Bu sistemler, B-tipi bir bileşen içeren (yarı-ayrık) ve etkileşen ikililerdir. Kütle kazanan yıldızın etrafında optik olarak kalın bir yığılma diski bulundururlar ve düzenli aralıklarla yıldızlararası ortama kütle kaybederler.
Bu sistemler adlarını, sergiledikleri iki farklı fotometrik değişimden alır. Bu değişimlerin ilki, birkaç günlük zaman ölçeğindeki yörüngesel fotometrik değişimdir ("eliptik" için DPV/ELL veya "örten" için DPV/E). İkincisi ise yörünge periyodunun yaklaşık 33 katı süren daha uzun bir fotometrik döngüdür.
bu türün en bilinen örneğidir. Oldukça nadir olan bu yıldızlar, Samanyolu'nda 53,Macellan Bulutları'nda ise 170'ten fazla sistemde tespit edilmişlerdir.
Özellikler
Çift periyodik değişenler, 2003 yılında Macellan Bulutları'nda yapılan fotometrik taramalar sırasında keşfedilmiş, özellikleri ise daha sonra Samanyolu'ndaki galaktik alanda yer alan yıldızlarda da saptanmıştır.
DPV'lerin genel özellikleri şunlardır:
- 2 ila 106 gün arasında değişen yörünge periyotlarına sahip yarı-ayrık ikili yıldızlardır.
- Yörünge periyodu, on yıllar boyunca kararlılık gösterir.
- Sistemin toplam parlaklığını tüm evrelerde modüle eden ikinci periyot, yörünge periyodundan 33,1 kat daha uzundur.
- Tayfları, B tayf sınıfına sahip erken tip bir yıldıza karşılık gelir.
- Hα (H-alfa) çizgisi, emisyon olarak görünür ve şiddeti, uzun periyotlu parlaklık değişimi ile eş zamanlı olarak dalgalanır.
- Renk ölçeği de yine uzun periyotlu parlaklık değişimi ile birlikte değişir.
- Sistemin etrafındaki yıldız çevresi maddenin bir işareti olarak görülür.
- HeI (Helyum-I) çizgisi, güçlü bir Doppler genişlemesi gösterir ve bu durum, bir yığılma diskinin varlığına işaret olarak yorumlanır.
Yorumlanması
Çift periyodik değişenler, Algol tipi değişenlerin güçlü bir madde alışverişi gösteren bir alt grubudur. İkincil ve daha uzun olan bu değişkenliğin kesin nedeni henüz saptanmamış olmakla birlikte, bu durumun kütle aktaran yoldaş yıldızdaki bir manyetik dinamodan kaynaklandığı öne sürülmektedir.
Genel yoruma göre, çekirdeğindeki hidrojeni kısmen veya tamamen tüketerek ana koldan ayrılan yoldaş yıldız, Roche lobunu doldurur ve daha fazla genişlediğinde atmosferinin bir kısmı diğer yıldıza doğru akar. (Açısal momentumun korunumu) gereği, madde doğrudan ikinci yıldızın üzerine düşemez ve bunun yerine etrafında bir yığılma diski oluşturur. Kütle kazanan yıldız, önceki etkileşimler sebebiyle zaten kritik dönme hızına ulaştığından, yığılma diskinden daha fazla madde alamaz. Disk, ikili yıldız sisteminin yörünge periyodu ile yığılma diskinin dış yörüngesindeki dolanım süresi arasında bir rezonans oluşana kadar büyür. Bunun sonucunda madde, sistemin çevresindeki bir torusa (halka şeklinde bir yapıya) atılarak kızılötesi fazlalığına yol açar. Optik olarak kalın yığılma diskinin bu şekilde büyüyüp küçülmesi de DPV'lerde gözlemlenen uzun periyotlu parlaklık değişimini meydana getirir.
(V393 Sco) üzerinde yapılan ve yığılma diskinin uzun döngü boyunca sabit kaldığını gösteren detaylı bir inceleme ise bu yorumu desteklememektedir. Buna karşılık, yörünge düzlemine dik olarak iki kutuplu bir yıldız rüzgarı şeklinde dışarı atılan madde, gücüne bağlı olarak ikili yıldız sisteminden gelen elektromanyetik radyasyonu Dünya yönünde saçar. Bu rüzgarın, gaz akışının B-tipi yıldız ile birincil yıldızın etrafındaki yığılma diski arasındaki etkileşimle ortaya çıktığı ve bu süreçte yoldaş yıldızın manyetik etkinliğinin de bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu yoruma göre DPV'ler, çok güçlü bir madde alışverişi gösteren W Serpentis yıldızları ile kendilerinden daha zayıf bir kütle alışverişine sahip olan Algol yıldızları arasında bir bağlantı halkası olarak kabul edilir.
Çift periyodik değişenler ile β Lyrae arasındaki ilişki, zaman içinde netlik kazanmıştır. Önceleri, kendine özgü periyot oranı nedeniyle tipik bir DPV olarak kabul edilmemesine rağmen, 2017 ve sonrası yapılan çalışmalar bu iki sistem türü arasındaki fiziksel mekanizmaların ve genel yapıların benzerliğini ortaya koymuştur. Bu nedenle güncel yaklaşımlar, çift periyodik değişenleri artık "β Lyrae-tipi" ikililer olarak adlandırılan daha geniş bir sınıflandırma altında ele almaktadır.
Örnekler
Kaynakça
- ^ a b c d e f Mennickent, R.E.; Kolaczkowski, Z. (2009). "The class of interacting binaries Double Periodic Variables" (PDF). Astrophysics. Solar and Stellar Astrophysics (İngilizce). arXiv:0908.3900v1 $2.
- ^ a b "Variable Star Type Designations in the VSX". American Association of Variable Star Observers (AAVSO). 2009. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.
- ^ a b c García, Gonzalo Rojas; Mennickent, Ronald E.; Iwanek, P.; Gorrini, P.; Garcés, J.; Soszyński, I.; Astudillo-Defru, N. (2021). "New Galactic β Lyrae-type Binaries Showing Superorbital Photometric Cycles". The Astronomical Journal. 162 (6): 239. arXiv:2107.10444 $2. Bibcode:2021AJ....162..239G. doi:10.3847/1538-3881/ac1f28.
- ^ a b Mennickent, R. E. (June 2017). "Long Photometric Cycles in Hot Algols". Serbian Astronomical Journal. 194: 1-21. Bibcode:2017SerAJ.194....1M. doi:10.2298/SAJ1794001M.
- ^ a b c d Poleski, R.; Soszyński, I.; Udalski, A.; Szymański, M.K.; Kubiak, M.; Pietrzyński, G.; Wyrzykowski, Ł.; Ulaczyk, K. (2010). "The Optical Gravitational Lensing Experiment. The OGLE-III Catalog of Variable Stars. X. Enigmatic Class of Double Periodic Variables in the Large Magellanic Cloud". Acta Astronomica. 60: 179-196. arXiv:1009.5376 $2. Bibcode:2010AcA....60..179P. doi:10.48550/arXiv.1009.5376.
- ^ a b Mennickent, R.E.; Otero, S.; Kołaczkowski, Z. (2016). "Interacting binaries W Serpentids and Double Periodic Variables". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 455 (2): 1728-1745. arXiv:1510.05628 $2. Bibcode:2016MNRAS.455.1728M. doi:10.1093/mnras/stv2423.
- ^ Mennickent, Ronald; Kolaczkowski, Zbigniew; Djurasevic, G.; Niemczura, Ewa; Diaz, Marcos; Cure, Michel; Araya, Ignacio; Peters, Geraldine (2012). "A cyclic bipolar wind in the interacting binary V393 Scorpii". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 424 (4): 3191-3207. arXiv:1205.6848 $2. doi:10.1111/j.1365-2966.2012.21309.x.
- ^ a b Mennickent, R.E.; Djurašević, G.; Kołaczkowski, Z.; Michalska, G. (2012). "The evolution stage and massive disc of the interacting binary V393 Scorpii". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 421 (1): 862-874. arXiv:1112.2668 $2. doi:10.1111/j.1365-2966.2011.20363.x.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Cift periyodik degisenler DPV iki farkli periyodik parlaklik degisimi sergileyen ikili yildiz sistemleridir Bu sistemler B tipi bir bilesen iceren yari ayrik ve etkilesen ikililerdir Kutle kazanan yildizin etrafinda optik olarak kalin bir yigilma diski bulundururlar ve duzenli araliklarla yildizlararasi ortama kutle kaybederler sisteminin CHARA teleskop dizisi ile elde edilen goruntusu Roche lobunu doldurmasiyla uzamis kutle veren yildiz ve yoldasini saran yigilma diski Bu sistemler adlarini sergiledikleri iki farkli fotometrik degisimden alir Bu degisimlerin ilki birkac gunluk zaman olcegindeki yorungesel fotometrik degisimdir eliptik icin DPV ELL veya orten icin DPV E Ikincisi ise yorunge periyodunun yaklasik 33 kati suren daha uzun bir fotometrik dongudur bu turun en bilinen ornegidir Oldukca nadir olan bu yildizlar Samanyolu nda 53 Macellan Bulutlari nda ise 170 ten fazla sistemde tespit edilmislerdir OzelliklerCift periyodik degisenler 2003 yilinda Macellan Bulutlari nda yapilan fotometrik taramalar sirasinda kesfedilmis ozellikleri ise daha sonra Samanyolu ndaki galaktik alanda yer alan yildizlarda da saptanmistir DPV lerin genel ozellikleri sunlardir 2 ila 106 gun arasinda degisen yorunge periyotlarina sahip yari ayrik ikili yildizlardir Yorunge periyodu on yillar boyunca kararlilik gosterir Sistemin toplam parlakligini tum evrelerde module eden ikinci periyot yorunge periyodundan 33 1 kat daha uzundur Tayflari B tayf sinifina sahip erken tip bir yildiza karsilik gelir Ha H alfa cizgisi emisyon olarak gorunur ve siddeti uzun periyotlu parlaklik degisimi ile es zamanli olarak dalgalanir Renk olcegi de yine uzun periyotlu parlaklik degisimi ile birlikte degisir Sistemin etrafindaki yildiz cevresi maddenin bir isareti olarak gorulur HeI Helyum I cizgisi guclu bir Doppler genislemesi gosterir ve bu durum bir yigilma diskinin varligina isaret olarak yorumlanir YorumlanmasiCift periyodik degisenler Algol tipi degisenlerin guclu bir madde alisverisi gosteren bir alt grubudur Ikincil ve daha uzun olan bu degiskenligin kesin nedeni henuz saptanmamis olmakla birlikte bu durumun kutle aktaran yoldas yildizdaki bir manyetik dinamodan kaynaklandigi one surulmektedir Genel yoruma gore cekirdegindeki hidrojeni kismen veya tamamen tuketerek ana koldan ayrilan yoldas yildiz Roche lobunu doldurur ve daha fazla genislediginde atmosferinin bir kismi diger yildiza dogru akar Acisal momentumun korunumu geregi madde dogrudan ikinci yildizin uzerine dusemez ve bunun yerine etrafinda bir yigilma diski olusturur Kutle kazanan yildiz onceki etkilesimler sebebiyle zaten kritik donme hizina ulastigindan yigilma diskinden daha fazla madde alamaz Disk ikili yildiz sisteminin yorunge periyodu ile yigilma diskinin dis yorungesindeki dolanim suresi arasinda bir rezonans olusana kadar buyur Bunun sonucunda madde sistemin cevresindeki bir torusa halka seklinde bir yapiya atilarak kizilotesi fazlaligina yol acar Optik olarak kalin yigilma diskinin bu sekilde buyuyup kuculmesi de DPV lerde gozlemlenen uzun periyotlu parlaklik degisimini meydana getirir V393 Sco uzerinde yapilan ve yigilma diskinin uzun dongu boyunca sabit kaldigini gosteren detayli bir inceleme ise bu yorumu desteklememektedir Buna karsilik yorunge duzlemine dik olarak iki kutuplu bir yildiz ruzgari seklinde disari atilan madde gucune bagli olarak ikili yildiz sisteminden gelen elektromanyetik radyasyonu Dunya yonunde sacar Bu ruzgarin gaz akisinin B tipi yildiz ile birincil yildizin etrafindaki yigilma diski arasindaki etkilesimle ortaya ciktigi ve bu surecte yoldas yildizin manyetik etkinliginin de bir rol oynayabilecegi dusunulmektedir Bu yoruma gore DPV ler cok guclu bir madde alisverisi gosteren W Serpentis yildizlari ile kendilerinden daha zayif bir kutle alisverisine sahip olan Algol yildizlari arasinda bir baglanti halkasi olarak kabul edilir Cift periyodik degisenler ile b Lyrae arasindaki iliski zaman icinde netlik kazanmistir Onceleri kendine ozgu periyot orani nedeniyle tipik bir DPV olarak kabul edilmemesine ragmen 2017 ve sonrasi yapilan calismalar bu iki sistem turu arasindaki fiziksel mekanizmalarin ve genel yapilarin benzerligini ortaya koymustur Bu nedenle guncel yaklasimlar cift periyodik degisenleri artik b Lyrae tipi ikililer olarak adlandirilan daha genis bir siniflandirma altinda ele almaktadir OrneklerKaynakca a b c d e f Mennickent R E Kolaczkowski Z 2009 The class of interacting binaries Double Periodic Variables PDF Astrophysics Solar and Stellar Astrophysics Ingilizce arXiv 0908 3900v1 2 a b Variable Star Type Designations in the VSX American Association of Variable Star Observers AAVSO 2009 Erisim tarihi 14 Haziran 2025 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b c Garcia Gonzalo Rojas Mennickent Ronald E Iwanek P Gorrini P Garces J Soszynski I Astudillo Defru N 2021 New Galactic b Lyrae type Binaries Showing Superorbital Photometric Cycles The Astronomical Journal 162 6 239 arXiv 2107 10444 2 Bibcode 2021AJ 162 239G doi 10 3847 1538 3881 ac1f28 a b Mennickent R E June 2017 Long Photometric Cycles in Hot Algols Serbian Astronomical Journal 194 1 21 Bibcode 2017SerAJ 194 1M doi 10 2298 SAJ1794001M a b c d Poleski R Soszynski I Udalski A Szymanski M K Kubiak M Pietrzynski G Wyrzykowski L Ulaczyk K 2010 The Optical Gravitational Lensing Experiment The OGLE III Catalog of Variable Stars X Enigmatic Class of Double Periodic Variables in the Large Magellanic Cloud Acta Astronomica 60 179 196 arXiv 1009 5376 2 Bibcode 2010AcA 60 179P doi 10 48550 arXiv 1009 5376 a b Mennickent R E Otero S Kolaczkowski Z 2016 Interacting binaries W Serpentids and Double Periodic Variables Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 455 2 1728 1745 arXiv 1510 05628 2 Bibcode 2016MNRAS 455 1728M doi 10 1093 mnras stv2423 Mennickent Ronald Kolaczkowski Zbigniew Djurasevic G Niemczura Ewa Diaz Marcos Cure Michel Araya Ignacio Peters Geraldine 2012 A cyclic bipolar wind in the interacting binary V393 Scorpii Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 424 4 3191 3207 arXiv 1205 6848 2 doi 10 1111 j 1365 2966 2012 21309 x a b Mennickent R E Djurasevic G Kolaczkowski Z Michalska G 2012 The evolution stage and massive disc of the interacting binary V393 Scorpii Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 421 1 862 874 arXiv 1112 2668 2 doi 10 1111 j 1365 2966 2011 20363 x