Vikipedi özgür ansiklopedi Türkî i basit ya da yerlileşme eğilimi divan edebiyatında ortaya çıkmış Arapça ve Farsça sözc

Vikipedi ozgur ansiklopedi Turki i basit ya da yerlilesme egilimi divan edebiyatinda ortaya cikmis Arapca ve Farsca sozcuk ve tamlamalara fazla yer vermeyerek sade bir Turkceyle siir yazmayi savunan bir edebi akimdir Turki i basit adli akiminin temsilcileri 16 yuzyil sairlerinden Tatavlali Mahremi Aydinli Visali ve Edirneli Nazmi dir Nazmi nin Basit Turkce siirleri 45 000 beyiti asan divanina serpistirilmistir Fuad Koprulu Nazmi nin bu yoldaki siirlerini secip divan biciminde yeniden duzenleyerek Divan i Turki i Basit adiyla 1928 yilinda yayimlamistir 285 manzumeyle 56 mufretten olusan yapittaki siirlerin sanatsal deger tasidigini soylemek guctur Konular divan siirinin konularidir olcu olarak da aruz kullanilmistir Ama gerek sozcuk dagarcigi gerekse ad ve eylem bildiren sozcuklerin cekimleri bakimindan bu siirlerin degeri yadsinamayacagi gibi Arap Fars etkisindeki divan siirine bir tepki oldugu da gozden uzak tutulamaz Ayrica Turkceye yonelis Nazmi yi halk siirlerinde cokca gorulen cinas orneklerine itmekle kalmamis benzetmelerde yasadigi cevreden yasamdan yararlanmasina da yol acmistir Yine de Yargilanmak umusun komayalim gel Nazmi Ki calap kullarini suc ile yindek karamaz benzeri yabanci sozcukler kullanmadan salt Turkce siirler yazilabilecegini de kanitlamayi amaclayan bu egilim yayginlik kazanamamistir Bunun nedeni yalniz anilan ozanlarin gucsuzlugunde degil yetistikleri cevrede icinde bulunduklari yazin ortaminda divan siirinin dunyasindan kopamayislarinda da aranmalidir 18 yuzyilin sonunda Nedim le belirginlik kazanan mahallilesme egilimi ise oze iliskindir Nedim in divan siirine yenilik getirdigini soyleyenler kaliplari kirdigini bilinen mazmunlarla yetinmedigini yasami yansittigini yalin akici bir soyleyisi oldugunu siirlerinde nese ve alayin ten zevkinin dile getirildigini soylerler Ama ondan onceki divan siirine bakildiginda bu sayilanlarin hic de yeni olmadigi gorulur Dahasi Nedim deki nese ve alaycilik Baki de de bulunabilir Kisacasi Nedim i gelenekten koparmak olasi degildir Ama onun siirini divan gelenegi icine oturttuktan sonra kendi icinde ele alacak olursak onda kendisinden once gelenlerden hatta cagdaslarindan ayrilan realite ile hepsinden baska ve cok daha sicak bir sekilde kaynasmis bir tarafin da bulundugu gorulur Ahmet Hamdi Tanpinar Baska bir soyleyisle Nedim dis dunyadan aldiklarini duydugu gibi verir Izlenimlerini ve gozlemlerini soyutlastirarak bir sus biciminde kullanmaz Minyaturle resim arasindaki ayrim neyse kendinden oncekilerle Nedim arasindaki ayrim da odur Yeni mazmunlari yeni benzetme ve buluslari bir yana divan yazininin olu sevgilisini canlandirir Onunla kendisi arasinda oyle bir iliski kurar ki dunya disi varligin kipirdadigi soluk aldigi gorulur Asil yeni olan da budur Nesnelerle genel anlamda dunyayla kurulan bag yasama karsi takinilan tutum onu yeni yapar Nedim in sarki bicimini yeniden canlandirmasi bu bicimin en guzel orneklerini vermesi de bu tutuma baglanmalidir Yansittigi dunya ne olcude gercekse gerceklige yaklasirsa duygulari ne olcude icten ve yurekten geliyorsa dili de o olcude gercege yaklasir Istanbul Turkcesinin en guzel ornekleri sayilabilecek Sen boyle soguk yerde nicin yatar uyursun Billahi doger dur hele dayen seni gorsun Dahi kucuceksin yaliniz yatma usursun Serd oldu heva cikma koyundan kuzucagim benzeri yuzlerce dize buna ornek gosterilebilir Ayrica divaninda rastlanan heceyle yazilmis bir turku tek ornek olsa da kimi denemelere giristigini gostermesi acisindan ilginctir Ama Nedim in actigi bu cigir da gelenegin disina cikamamasindan oturu yayginlik kazanamaz Ardinda onu hazirlayan ya da dayanabilecegi yeni bir dusunce devinimi kulturel bir birikim yoktur Lale Devri 1718 1730 sairidir ve donemin Patrona Ayaklanmasiyla kapanmasi onun da sonu olur Bir baska buyuk sair olan Seyh Galip in 1757 1799 Nedim oncesi siirle baglanti kurmasi ve Sebk i Hindi den etkilenmesi onun siirinin yanlis yorumlanmasina salt ucari ozuyle ve dis gorunusuyle alinmasina yol acar Kaynakca span Aynur Hatice Turki i Basit islamansiklopedisi org tr TDV Islam Ansiklopedisi 7 Ekim 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Ekim 2024 gtdDivan edebiyatiSairlerAhdi Adile Sultan Ahmedi Ahmed Fakih Ahmed Pasa Ahmed i Dai Akif Pasa Ali Sir Nevai Asik Pasa Asikpasazade Aydinli Visali Azeri Celebi Azmizade Haleti Babur Bagdatli Ruhi Baki Edirneli Nazmi Enderunlu Fazil Enderunlu Vasif Esrar Dede Evliya Celebi Fuzuli Gulsehri Gelibolulu Mustafa Ali Hamdullah Hamdi Hayali Bey Hoca Dehhani Hoca Mesud bin Ahmed Hoca Sadeddin Efendi Hoca Sinan Pasa Ibrahim Pecevi Kadi Burhaneddin Kul Mesud Latifi Lamii Celebi Katip Celebi Kececizade Izzet Molla Koca Mehmed Ragip Pasa Koci Bey Leskofcali Galib Leyla Saz Mercimek Ahmed Mevlana Celaleddin i Rumi Mihri Hatun Mutercim Asim Nabi Naili Naima Necati Nedim Nergisi Nesimi Nesati Nef i Nisayi Piri Reis Riyazi Sehi Seydi Ali Reis Sultan Veled Suleyman Celebi Sunbulzade Vehbi Seyh Galip Seyhi Seyyad Hamza Taslicali Yahya Tatavlali Mahremi Veysi Yenisehirli Avni Yirmisekiz Mehmed Celebi Yusuf Meddah Zati Zekeriyazade Yahya EfendiTurlerGazel Kaside Kirk hadis Kisas i enbiya Kiyafetname Menakibname Mesnevi Mevlid Munseat Sakiname Seyahatname Siyasetname Siyer Surname Sehrengiz TezkireSoz sanatlariHusn i talil Istiare Leff u nesr Tecahul i arif Tekrir Telmih Tenasup TevriyeEdebi akimlarTurki i basit Sebk i Hindi Kategoriler Edebi akimlarDivan edebiyati