Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Salamulla Cavit (1900, Halhal – 1986, Tahran) — doktor, siyasetçi, edebiyatçı, Azerbaycan Demokrat Partisi üyesi, Azerbaycan Milli Hükümeti İçişleri Bakanı. 1946 yılında Azerbaycan valisi seçildi.
| Salamulla Cavit | |
|---|---|
 | |
| Azerbaycan Milli Hükümeti İçişleri Bakanı | |
| Görev süresi 12 Aralık 1945 - 12 Mart 1946 | |
| Kişisel bilgiler | |
| Partisi | Azerbaycan Demokrat Fırkası |
| Yaşadığı yer | Bakü Tebriz Tahran |
| Mesleği | doktor siyasetçi edebiyatçı |
| Ödülleri |  |
| Takma adı | Doktor Cavit |
1948-1953 yılları arasında Tahran'da gizlice faaliyet gösteren Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Bürosu'nun başkanlığını yaptı. Siyasi faaliyetleri nedeniyle birçok kez tutuklandı. Hayatının son yıllarında edebiyatla uğraştı. Tahran'da Azerbaycan Yazarlar ve Şairler Cemiyeti'nin kurucularından biridir. Edebiyat ve tıp alanında çok sayıda kitabın yazarıdır.
Hayatı
Salamulla Molla Haşım oğlu Cavit, 1900 yılında Halhal bölgesinin Nirov köyünde doğdu. Küçük yaşta annesini kaybettiği için amcasının ailesinde büyüdü. İlk eğitimini Molla Hüseyin Medresesi'nde aldı. Amcası Muharrem Nasrulla oğlu, siyasi görüşleri ve hükûmete muhalefeti nedeniyle sürekli baskılara maruz kalıyordu. Bu zulümden kurtulmak için, amcasının ailesiyle birlikte 1910 yılında gizlice Bakü'ye taşındı. Bakü'de iken eğitimine önce Hacı Enam Halhali okulunda, daha sonra da "İttihad" okulunda devam etti. 1914 yılında Memmedali Terbiyet okulun müdürlüğüne atandı. Daha sonra iyi okuyan çocuklara maddi yardım yapılmaya başlanıyor. Bu yardımdan Salamulla Cavit de yararlandı. Jimnazyumdaki eğitimi sırasında aynı zamanda "Tamaddun" okulunda da ders verdi.
Liseyi bitirdikten sonra Bakü'de ve daha sonra Tahran'da tıp öğrenimi görmeye başladı. 1922'de Tahran'da yayınlanan "Hakikat" gazetesinde "Hasanzade" mahlasıyla makaleler yazdı. 1921'de Tebriz'de Abulqasim Lahuti önderliğindeki harekete katıldığı için zulüm gördü. Bu nedenle Bakü'ye dönerek tıp eğitimini burada sürdürdü. Liseyi bitirdikten sonra, ek tıp dersleri almak için Moskova'ya gitti. Moskova'dan döndükten sonra 1929'a kadar Bakü'de yaşadı. Daha sonra ailesiyle birlikte İran'a gitti. 3 ay Meşhed'de kaldıktan sonra Tahran'a taşındı. Tahran'a taşındıktan sonra eşiyle birlikte doktorluk yaptı.
Seyid Cafer Pişaveri 27 Aralık 1930'da tutuklandı. Tutuklanmasının ardından Salamulla Cavit de zulüm gördü ve 13 Mart 1931'de tutuklandı. 93 gün boyunca tek kişilik hücrede tutuldu. Bir süre sonra Qasri Qajar Hapishanesi'ne nakledildi. Bir süre hücre hapsinde tutulduktan sonra Seyid Cafer Pişavari ile aynı hücrede tutuldu. Hapishaneden çıktıktan sonra Kaşan'a sürgün edildi. Salamulla Cavit, Kaşan'da yaşarken karısıyla birlikte doktorluk yaptı. 1934 yılında Kaşan Sağlık Dairesi başkanlığına atandı. Orada çalıştıktan sonra 1941 yılında ailesiyle birlikte Tahran'a geri döndü. Tahran'da yeni kurulan Azerbaycan Demokrat Partisi'nin propagandasını yaptı.
Azerbaycan Milli Hükümeti döneminde
1945 yılında ailesiyle birlikte Tebriz'e taşındı. 20 Kasım 1945'te Tebriz Erk Tiyatrosu binasında faaliyetlerine başlayan Azerbaycan Halk Kongresi Başkanlığı'na üye seçildi. 1945'te Azerbaycan Milli Meclisi'ne temsilci seçildi. Azerbaycan Milli Hükûmeti kurulduğunda Seyid Cafer Pişevari onu İçişleri Bakanı olarak atadı. 15 Ocak 1946'da Azerbaycan Milli Hükûmeti Anayasası'nı hazırlamak üzere 15 üyeli bir komisyon kuruldu. Salamulla Cavit de bu komisyona dahil edildi. Mayıs 1946'da Seyid Cafer Pişevari müzakereler için Tahran'a gittiğinde birkaç gün boyunca Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin Başbakanı olarak görev yaptı.
1946'da Azerbaycan Valisi seçildi. Daha sonra Temmuz ayında müzakereler için Tahran'a gitti. Orada kaldığı süre boyunca ilk önce Başbakan Ahmed Kavam'la, ardından 11 Temmuz 1946'da Muhammed Rıza Pehlevi'yle görüştü. Burada 17 gün boyunca müzakerelerde bulundu ve bir miktar başarı elde etti. İkinci kez 1 Ağustos 1946'da Salamulla Cavit başkanlığındaki Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Sadık Padiqan, General Mahmud Penahiyan, Albay Murtazavi ve Binbaşı Toğrai'den oluşan bir heyet müzakereler için Tahran'a gitti. Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin dağılmasına kadar Azerbaycan valisi olarak görev yaptı. 13 Aralık 1946'da ABD ve İngiltere'nin desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girdi. Böylece Azerbaycan Milli Hükûmeti çöktü. Milli Hükûmetin çökmesinden sonra tutuklanarak Tahran'a götürüldü.
Azerbaycan Milli Hükümeti'nin çöküşünden sonra
Tahran'a getirildikten sonra bir süre ev hapsinde kaldı. 2 Ağustos 1947'de serbest bırakıldı.
1948'den 1953'e kadar Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Bürosu gizlice Tahran'da faaliyet gösterdi. Bu merkezin başkanlığını Salamulla Cavit yapıyordu. Merkez Büro'nun Güney Azerbaycan'ın birçok bölgesinde faaliyet gösteren şubeleri vardı. Büronun çalışmaları arasında Azerbaycan Türkçesinde gizlice gazeteler basmak, Azerbaycan gençlik ve kadın topluluklarını örgütlemek ve Bakü'deki ADF şubesiyle bağlantı kurmak vardı. Şubat 1948'de tekrar tutuklandı ve 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı.Muhammed Rıza Pehlevi'nin çıkardığı af kararı Salamulla Cavit için de geçerliydi ve Temmuz 1948'de hapisten serbest bırakıldı. Ağustos 1952'de Merkez Büro'nun ilk gizli konferansı Tus'ta düzenlendi.
1953 yılında İran'da gerçekleşen darbeden sonra tutuklandı. 15 gün gözaltında tutulduktan sonra suçsuz olduğu kanıtlandı ve serbest bırakıldı. 5 ay sonra tekrar tutuklandı. Beş ay boyunca Qasri Zireh hapishanesinde tutulduktan sonra suçsuz olduğu kanıtlandı ve serbest bırakıldı.
1950'li yılların ortalarından itibaren Tahran'da kurulan çeşitli edebiyat toplantılarına katıldı ve edebiyatla giderek daha fazla ilgilenmeye başladı. Bu toplantıda Ali Azeri, Nasrulla Fethi, Cabbar Bağçaban, Mehemmedeli Ferzane, Bulud Karaçorlu Sehend, Hasan Mecidzade Savalan gibi isimler bir araya gelerek edebi tartışmalar yapmış ve yazılı eserlerini değerlendirmişlerdir. Ayrıca heyet üyeleri, Azerbaycan Türkçesiyle yazılmış "Köroğlu" ve "Dede Korkut" destanlarını, Mirza Alekber Sabir'in "Hophopname"sini ve Mirza Ali Möcüz'ün hiciv şiirlerini el yazması olarak meraklılarına dağıtarak Azerbaycan edebiyatının tanıtımını sağladılar. Tahran'da kaldığı süre boyunca Muhammed Hüseyin Şehriyar da bu toplantılara katıldı. Şah rejimi Azerbaycan Türkçesi ile kitap basılmasına izin vermediği için gizlice yayımladıkları kitaplarda takma adlar kullanıyorlardı. Salamulla Cavit, Azerbaycan Türkçesinde gizlice yayımladığı kitaplarda da "Cad" mahlasını kullanmıştır. 1964 yılında "Dili Tek Başına Öğrenmek" ve 1965 yılında "Azerbaycan Folklorundan Örnekler" adlı bir kitap yazdı. Nisan 1979'da Tahran'da Azerbaycan Yazarlar ve Şairler Cemiyeti'nin kurucularından biriydi. 1979'da Tahran'da "Dostlar görüşü" adlı bir edebiyat derneği kurdu. Ayrıca "Tıp ve Tedavi Ders Kitabı", "Tütün Üretimi ve Kanser" ve "Bebek Bakımı" gibi tıbbi konularda kitaplar da yazdı. İran'daki İslam Devrimi'nden sonra 1980 yılında "Dostlarla Buluşma" adlı kitabını yayınlayabildi.
1986 yılında Tahran'da öldü. Ölümünden sonra Muhammed Hüseyin Şehriyar ona "Doktor Cavit de gitti" şiirini ithaf etti. Vasiyeti üzerine kütüphanesindeki kitaplar ölümünden sonra Tebriz Milli Kütüphanesi'ne bağışlandı. Hayatı ve faaliyetleri hakkında anılarını yazdı. 2003 yılında anıları, Ekrem Mişovdağlı tarafından derlenip düzenlenen "Doktor Salamulla Cavit. O günün özlemiyle (anılar)" başlığı altında yayımlandı.
Ailesi
Salamulla Cavit, Molla Haşım'ın ailesinde doğdu. Annesi Salamulla henüz çocukken öldüğü için amcası Muharrem Nasrulla oğlu ve amcasının karısı Dürre Hanım tarafından büyütüldü. Bikehanim hanımla evlendi. Bu evlilikten 1929'da Azad, 1934'te Nikzad ve daha sonra Behzad adlı oğulları doğdu.
Kaynakça
Özel
- ^ a b c Ələkbərli 2021, s. 388.
- ^ a b c d Cavid 2005, s. 7.
- ^ a b c Ələkbərli, Faiq (2022). Güney Azərbaycanda milli maarifçilik, türkçülük/turançılıq və azərbaycançılıq (PDF) (Azerice). V. Bakü: Türküstan qəzeti. s. 6. 18 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Aralık 2024.
- ^ Cavid 2005, s. 8.
- ^ Rəhimli 2009, s. 31.
- ^ Cavid 2005, s. 9.
- ^ Həsənli 1998, s. 248.
- ^ Cavid 2005, s. 17.
- ^ Cavid 2005, s. 18.
- ^ Rəhimli, Əkrəm (2019). 662 saylı məhbus – S.C.Pişəvəri (PDF) (Azerice). Bakı: Nurlar NMP. s. 18.
- ^ Cavid 2005, s. 21.
- ^ Cavid 2005, s. 22.
- ^ Cavid 2005, s. 25.
- ^ a b Rəhimli 2009, s. 167.
- ^ Cavid 2005, s. 34.
- ^ Cavid 2005, s. 35.
- ^ Cavid 2005, s. 39.
- ^ Cavid 2005, s. 45.
- ^ Cavid 2005, s. 46.
- ^ Pişəvəri 2005, s. 255.
- ^ Çeşmazər 1986, s. 71.
- ^ Həsənli 2006, s. 156.
- ^ Həsənli 1998, s. 295.
- ^ Cavid 2005, s. 47.
- ^ Çeşmazər 1986, s. 65.
- ^ a b Həsənli 2006, s. 223.
- ^ Cavid 2005, s. 51.
- ^ Rəhimli 2009, s. 92.
- ^ Rəhimli, Əkrəm (29 Aralık 2016). ".C.Pişəvəri Tehran-Təbriz danışıqlarında". Xalq Cəbhəsi qəzeti. 13 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2024.
- ^ Governor-General of Azerbaijan (İngilizce). Sidney: The Sydney Morning Herald. 1946-06-18. s. 1.
- ^ Həsənli 2006, s. 386.
- ^ Mərəndli 2017, s. 128.
- ^ Cavid 2005, s. 52.
- ^ Həsənli 2006, s. 387.
- ^ Rəhimli, Əkrəm (15 Ekim 2019). "Tehran-Təbriz danışıqları, milli hökumətin süqutunun əlamətləri - 22-ci yazı". Xalq Cəbhəsi qəzeti. Erişim tarihi: 12 Aralık 2024.
- ^ Cavid 2005, s. 57.
- ^ Rəhimli 2003, s. 133.
- ^ Cavid 2005, s. 59.
- ^ McEvoy, Joanne; O'Leary, Brendan (2013). Power Sharing in Deeply Divided Places. Filadelfiya: University of Pennsylvania Press. ss. 191. ISBN .
- ^ George Lenczowski. "United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959", Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 401, America and the Middle East. (may, 1972), p. 49
- ^ Mərəndli 2017, s. 132.
- ^ Cavid 2005, s. 65.
- ^ Həsənli 2006, s. 449.
- ^ a b c d e f g Mirzəyeva, Lətifə (24 Eylül 2020). "Salamulla Cavid". Respublika qəzeti. Erişim tarihi: 10 Aralık 2024.
- ^ Cavid 2005, s. 68.
- ^ a b c Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə 2000, s. 280.
- ^ Ələkbərli 2021, s. 133.
- ^ Bayramzadə 2016, s. 210.
- ^ Cavid 2005, s. 75.
- ^ Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə 2000, s. 281.
- ^ a b Cavid 2005, s. 77.
- ^ Cavid 2005, s. 79.
- ^ Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə 2000, s. 330.
- ^ Ələkbərli 2021, s. 146.
- ^ İsmayılov, Güləddin (21 Eylül 2021). "Qaflanti Murədəli Qureyşi". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 27 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2024.
- ^ Cavid 2005, s. 78.
- ^ Balayev 2018, s. 15.
- ^ "AMEA Şərqşünaslıq İnstitutunda Əkrəm Rəhimlinin 85 illik yubileyi qeyd olunub". Report İnformasiya Agentliyi (Azerice). 21 Haziran 2020. Erişim tarihi: 10 Aralık 2024.
- ^ Cavid 2005, s. 5-6.
Genel
- Balayev, Xaqan (2018). Azərbaycanın sosial-siyasi həyatında cənublu mühacirlərin iştirakı (1947-1991) (Azerice). Bakü: Elm və təhsil nəşriyyatı. s. 198. ISBN .
- Bayramzadə, Səməd (2016). Южный Азербайджан: от "21 Азер"а до "белой революции" в Иране (Azerice). Bakü: Tərəqqi nəşriyyatı. s. 334. ISBN .
- Cavid, Salamulla (2005). O günün həsrəti ilə (PDF) (Azerice). Bakü: Yurd nəşriyyatı. s. 63.
- Çeşmazər, Mirqasım (1986). Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaranması və fəaliyyəti (PDF) (Azerice). Bakü: Elm nəşriyyatı. s. 121.
- Ələkbərli, Faiq (2021). Azərbaycan türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi: XIX-XX əsrlər (Azerice). III. Bakü: Elm və təhsil nəşriyyatı. s. 684. ISBN .
- Həsənli, Cəmil (2006). СССР-Иран: Азербайджанский кризис и начало холодной войны: 1941-1946 гг (PDF) (Rusça). Moskva: Герои Отечества. s. 560. ISBN .
- Həsənli, Cəmil (1998). Güney Azərbaycan:Tehran - Bakı - Moskva arasında (PDF) (Azerice). Bakü: Diplomat nəşriyyatı. s. 324. ISBN .
- Mərəndli, Barış (2017). "21 Azər" soyqırımı: 1946-1947-ci illərdə Cənubi Azərbaycanda kütləvi qırğınlar (Azerice). Bakü: Elm və təhsil nəşriyyatı. s. 376. ISBN .
- Rəhimli, Əkrəm (2009). Mübarizə burulğanlarında keçən ömür: Seyid Cəfər Pişəvəri (Azerice). Bakü: Nurlar NPM. s. 400. ISBN .
- Pişəvəri, Seyid Cəfər (2005). Xatirələr (1941-1945) (Azerice). Bakü: Azərbaycan Demokrat Firqəsinin nəşri. s. 394.
- Tağıyeva, Şövkət; Rəhimli, Əkrəm; Bayramzadə, Səməd (2000). Güney Azərbaycan (Azerice). Bakü: Orxan NPM. s. 517.
Dış bağlantılar
Yazdığı kitaplar
- O günün həsrətilə — Bakü, 2005.
- Tağuti dövründən xatirələrim — Tehran, 1980.
- Tapmacalar — 1980.
- Füzulinin Gəncliyi — Tehran, 1983.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Salamulla Cavit 1900 Halhal 1986 Tahran doktor siyasetci edebiyatci Azerbaycan Demokrat Partisi uyesi Azerbaycan Milli Hukumeti Icisleri Bakani 1946 yilinda Azerbaycan valisi secildi Salamulla CavitAzerbaycan Milli Hukumeti Icisleri BakaniGorev suresi 12 Aralik 1945 12 Mart 1946Kisisel bilgilerPartisi Azerbaycan Demokrat FirkasiYasadigi yer Baku Tebriz TahranMeslegi doktor siyasetci edebiyatciOdulleriTakma adi Doktor Cavit 1948 1953 yillari arasinda Tahran da gizlice faaliyet gosteren Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Burosu nun baskanligini yapti Siyasi faaliyetleri nedeniyle bircok kez tutuklandi Hayatinin son yillarinda edebiyatla ugrasti Tahran da Azerbaycan Yazarlar ve Sairler Cemiyeti nin kurucularindan biridir Edebiyat ve tip alaninda cok sayida kitabin yazaridir HayatiSalamulla Molla Hasim oglu Cavit 1900 yilinda Halhal bolgesinin Nirov koyunde dogdu Kucuk yasta annesini kaybettigi icin amcasinin ailesinde buyudu Ilk egitimini Molla Huseyin Medresesi nde aldi Amcasi Muharrem Nasrulla oglu siyasi gorusleri ve hukumete muhalefeti nedeniyle surekli baskilara maruz kaliyordu Bu zulumden kurtulmak icin amcasinin ailesiyle birlikte 1910 yilinda gizlice Baku ye tasindi Baku de iken egitimine once Haci Enam Halhali okulunda daha sonra da Ittihad okulunda devam etti 1914 yilinda Memmedali Terbiyet okulun mudurlugune atandi Daha sonra iyi okuyan cocuklara maddi yardim yapilmaya baslaniyor Bu yardimdan Salamulla Cavit de yararlandi Jimnazyumdaki egitimi sirasinda ayni zamanda Tamaddun okulunda da ders verdi Salamulla Cavit Sadiq Padiqan Seyid Cafer Pisevari Haci Mirze Ali Sebusteri Muhammed Biriya Tagi Sahin Liseyi bitirdikten sonra Baku de ve daha sonra Tahran da tip ogrenimi gormeye basladi 1922 de Tahran da yayinlanan Hakikat gazetesinde Hasanzade mahlasiyla makaleler yazdi 1921 de Tebriz de Abulqasim Lahuti onderligindeki harekete katildigi icin zulum gordu Bu nedenle Baku ye donerek tip egitimini burada surdurdu Liseyi bitirdikten sonra ek tip dersleri almak icin Moskova ya gitti Moskova dan dondukten sonra 1929 a kadar Baku de yasadi Daha sonra ailesiyle birlikte Iran a gitti 3 ay Meshed de kaldiktan sonra Tahran a tasindi Tahran a tasindiktan sonra esiyle birlikte doktorluk yapti Seyid Cafer Pisaveri 27 Aralik 1930 da tutuklandi Tutuklanmasinin ardindan Salamulla Cavit de zulum gordu ve 13 Mart 1931 de tutuklandi 93 gun boyunca tek kisilik hucrede tutuldu Bir sure sonra Qasri Qajar Hapishanesi ne nakledildi Bir sure hucre hapsinde tutulduktan sonra Seyid Cafer Pisavari ile ayni hucrede tutuldu Hapishaneden ciktiktan sonra Kasan a surgun edildi Salamulla Cavit Kasan da yasarken karisiyla birlikte doktorluk yapti 1934 yilinda Kasan Saglik Dairesi baskanligina atandi Orada calistiktan sonra 1941 yilinda ailesiyle birlikte Tahran a geri dondu Tahran da yeni kurulan Azerbaycan Demokrat Partisi nin propagandasini yapti Azerbaycan Milli Hukumeti doneminde 1945 yilinda ailesiyle birlikte Tebriz e tasindi 20 Kasim 1945 te Tebriz Erk Tiyatrosu binasinda faaliyetlerine baslayan Azerbaycan Halk Kongresi Baskanligi na uye secildi 1945 te Azerbaycan Milli Meclisi ne temsilci secildi Azerbaycan Milli Hukumeti kuruldugunda Seyid Cafer Pisevari onu Icisleri Bakani olarak atadi 15 Ocak 1946 da Azerbaycan Milli Hukumeti Anayasasi ni hazirlamak uzere 15 uyeli bir komisyon kuruldu Salamulla Cavit de bu komisyona dahil edildi Mayis 1946 da Seyid Cafer Pisevari muzakereler icin Tahran a gittiginde birkac gun boyunca Azerbaycan Milli Hukumeti nin Basbakani olarak gorev yapti 1946 da Azerbaycan Valisi secildi Daha sonra Temmuz ayinda muzakereler icin Tahran a gitti Orada kaldigi sure boyunca ilk once Basbakan Ahmed Kavam la ardindan 11 Temmuz 1946 da Muhammed Riza Pehlevi yle gorustu Burada 17 gun boyunca muzakerelerde bulundu ve bir miktar basari elde etti Ikinci kez 1 Agustos 1946 da Salamulla Cavit baskanligindaki Haci Mirza Ali Sebusteri Sadik Padiqan General Mahmud Penahiyan Albay Murtazavi ve Binbasi Tograi den olusan bir heyet muzakereler icin Tahran a gitti Azerbaycan Milli Hukumeti nin dagilmasina kadar Azerbaycan valisi olarak gorev yapti 13 Aralik 1946 da ABD ve Ingiltere nin destegiyle Iran ordusu Tebriz e girdi Boylece Azerbaycan Milli Hukumeti coktu Milli Hukumetin cokmesinden sonra tutuklanarak Tahran a goturuldu Azerbaycan Milli Hukumeti nin cokusunden sonra Salamulla Cavit ve Muhammed Huseyin Sehriyar Tahran a getirildikten sonra bir sure ev hapsinde kaldi 2 Agustos 1947 de serbest birakildi 1948 den 1953 e kadar Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Burosu gizlice Tahran da faaliyet gosterdi Bu merkezin baskanligini Salamulla Cavit yapiyordu Merkez Buro nun Guney Azerbaycan in bircok bolgesinde faaliyet gosteren subeleri vardi Buronun calismalari arasinda Azerbaycan Turkcesinde gizlice gazeteler basmak Azerbaycan genclik ve kadin topluluklarini orgutlemek ve Baku deki ADF subesiyle baglanti kurmak vardi Subat 1948 de tekrar tutuklandi ve 2 yil hapis cezasina carptirildi Muhammed Riza Pehlevi nin cikardigi af karari Salamulla Cavit icin de gecerliydi ve Temmuz 1948 de hapisten serbest birakildi Agustos 1952 de Merkez Buro nun ilk gizli konferansi Tus ta duzenlendi 1953 yilinda Iran da gerceklesen darbeden sonra tutuklandi 15 gun gozaltinda tutulduktan sonra sucsuz oldugu kanitlandi ve serbest birakildi 5 ay sonra tekrar tutuklandi Bes ay boyunca Qasri Zireh hapishanesinde tutulduktan sonra sucsuz oldugu kanitlandi ve serbest birakildi 1950 li yillarin ortalarindan itibaren Tahran da kurulan cesitli edebiyat toplantilarina katildi ve edebiyatla giderek daha fazla ilgilenmeye basladi Bu toplantida Ali Azeri Nasrulla Fethi Cabbar Bagcaban Mehemmedeli Ferzane Bulud Karacorlu Sehend Hasan Mecidzade Savalan gibi isimler bir araya gelerek edebi tartismalar yapmis ve yazili eserlerini degerlendirmislerdir Ayrica heyet uyeleri Azerbaycan Turkcesiyle yazilmis Koroglu ve Dede Korkut destanlarini Mirza Alekber Sabir in Hophopname sini ve Mirza Ali Mocuz un hiciv siirlerini el yazmasi olarak meraklilarina dagitarak Azerbaycan edebiyatinin tanitimini sagladilar Tahran da kaldigi sure boyunca Muhammed Huseyin Sehriyar da bu toplantilara katildi Sah rejimi Azerbaycan Turkcesi ile kitap basilmasina izin vermedigi icin gizlice yayimladiklari kitaplarda takma adlar kullaniyorlardi Salamulla Cavit Azerbaycan Turkcesinde gizlice yayimladigi kitaplarda da Cad mahlasini kullanmistir 1964 yilinda Dili Tek Basina Ogrenmek ve 1965 yilinda Azerbaycan Folklorundan Ornekler adli bir kitap yazdi Nisan 1979 da Tahran da Azerbaycan Yazarlar ve Sairler Cemiyeti nin kurucularindan biriydi 1979 da Tahran da Dostlar gorusu adli bir edebiyat dernegi kurdu Ayrica Tip ve Tedavi Ders Kitabi Tutun Uretimi ve Kanser ve Bebek Bakimi gibi tibbi konularda kitaplar da yazdi Iran daki Islam Devrimi nden sonra 1980 yilinda Dostlarla Bulusma adli kitabini yayinlayabildi 1986 yilinda Tahran da oldu Olumunden sonra Muhammed Huseyin Sehriyar ona Doktor Cavit de gitti siirini ithaf etti Vasiyeti uzerine kutuphanesindeki kitaplar olumunden sonra Tebriz Milli Kutuphanesi ne bagislandi Hayati ve faaliyetleri hakkinda anilarini yazdi 2003 yilinda anilari Ekrem Misovdagli tarafindan derlenip duzenlenen Doktor Salamulla Cavit O gunun ozlemiyle anilar basligi altinda yayimlandi AilesiSalamulla Cavit Molla Hasim in ailesinde dogdu Annesi Salamulla henuz cocukken oldugu icin amcasi Muharrem Nasrulla oglu ve amcasinin karisi Durre Hanim tarafindan buyutuldu Bikehanim hanimla evlendi Bu evlilikten 1929 da Azad 1934 te Nikzad ve daha sonra Behzad adli ogullari dogdu KaynakcaOzel a b c Elekberli 2021 s 388 a b c d Cavid 2005 s 7 a b c Elekberli Faiq 2022 Guney Azerbaycanda milli maarifcilik turkculuk turanciliq ve azerbaycanciliq PDF Azerice V Baku Turkustan qezeti s 6 18 Temmuz 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 10 Aralik 2024 Cavid 2005 s 8 Rehimli 2009 s 31 Cavid 2005 s 9 Hesenli 1998 s 248 Cavid 2005 s 17 Cavid 2005 s 18 Rehimli Ekrem 2019 662 sayli mehbus S C Piseveri PDF Azerice Baki Nurlar NMP s 18 Cavid 2005 s 21 Cavid 2005 s 22 Cavid 2005 s 25 a b Rehimli 2009 s 167 Cavid 2005 s 34 Cavid 2005 s 35 Cavid 2005 s 39 Cavid 2005 s 45 Cavid 2005 s 46 Piseveri 2005 s 255 Cesmazer 1986 s 71 Hesenli 2006 s 156 Hesenli 1998 s 295 Cavid 2005 s 47 Cesmazer 1986 s 65 a b Hesenli 2006 s 223 Cavid 2005 s 51 Rehimli 2009 s 92 Rehimli Ekrem 29 Aralik 2016 C Piseveri Tehran Tebriz danisiqlarinda Xalq Cebhesi qezeti 13 Eylul 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Aralik 2024 Governor General of Azerbaijan Ingilizce Sidney The Sydney Morning Herald 1946 06 18 s 1 Hesenli 2006 s 386 Merendli 2017 s 128 Cavid 2005 s 52 Hesenli 2006 s 387 Rehimli Ekrem 15 Ekim 2019 Tehran Tebriz danisiqlari milli hokumetin suqutunun elametleri 22 ci yazi Xalq Cebhesi qezeti Erisim tarihi 12 Aralik 2024 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Cavid 2005 s 57 Rehimli 2003 s 133 Cavid 2005 s 59 McEvoy Joanne O Leary Brendan 2013 Power Sharing in Deeply Divided Places Filadelfiya University of Pennsylvania Press ss 191 ISBN 9780812245011 George Lenczowski United States Support for Iran s Independence and Integrity 1945 1959 Annals of the American Academy of Political and Social Science Vol 401 America and the Middle East may 1972 p 49 Merendli 2017 s 132 Cavid 2005 s 65 Hesenli 2006 s 449 a b c d e f g Mirzeyeva Letife 24 Eylul 2020 Salamulla Cavid Respublika qezeti Erisim tarihi 10 Aralik 2024 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Cavid 2005 s 68 a b c Tagiyeva Rehimli Bayramzade 2000 s 280 Elekberli 2021 s 133 Bayramzade 2016 s 210 Cavid 2005 s 75 Tagiyeva Rehimli Bayramzade 2000 s 281 a b Cavid 2005 s 77 Cavid 2005 s 79 Tagiyeva Rehimli Bayramzade 2000 s 330 Elekberli 2021 s 146 Ismayilov Guleddin 21 Eylul 2021 Qaflanti Muredeli Qureysi Azerbaycan Demokrat Firqesi 27 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Aralik 2024 Cavid 2005 s 78 Balayev 2018 s 15 AMEA Serqsunasliq Institutunda Ekrem Rehimlinin 85 illik yubileyi qeyd olunub Report Informasiya Agentliyi Azerice 21 Haziran 2020 Erisim tarihi 10 Aralik 2024 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Cavid 2005 s 5 6 Genel Balayev Xaqan 2018 Azerbaycanin sosial siyasi heyatinda cenublu muhacirlerin istiraki 1947 1991 Azerice Baku Elm ve tehsil nesriyyati s 198 ISBN 9789952370911 Bayramzade Semed 2016 Yuzhnyj Azerbajdzhan ot 21 Azer a do beloj revolyucii v Irane Azerice Baku Tereqqi nesriyyati s 334 ISBN 9789952829976 Cavid Salamulla 2005 O gunun hesreti ile PDF Azerice Baku Yurd nesriyyati s 63 Cesmazer Mirqasim 1986 Azerbaycan Demokrat Partiyasinin yaranmasi ve fealiyyeti PDF Azerice Baku Elm nesriyyati s 121 Elekberli Faiq 2021 Azerbaycan turk felsefi ve ictimai fikir tarixi XIX XX esrler Azerice III Baku Elm ve tehsil nesriyyati s 684 ISBN 9789952817607 Hesenli Cemil 2006 SSSR Iran Azerbajdzhanskij krizis i nachalo holodnoj vojny 1941 1946 gg PDF Rusca Moskva Geroi Otechestva s 560 ISBN 5910170120 Hesenli Cemil 1998 Guney Azerbaycan Tehran Baki Moskva arasinda PDF Azerice Baku Diplomat nesriyyati s 324 ISBN 5910170120 Merendli Baris 2017 21 Azer soyqirimi 1946 1947 ci illerde Cenubi Azerbaycanda kutlevi qirginlar Azerice Baku Elm ve tehsil nesriyyati s 376 ISBN 9789952831283 Rehimli Ekrem 2009 Mubarize burulganlarinda kecen omur Seyid Cefer Piseveri Azerice Baku Nurlar NPM s 400 ISBN 9789952450064 Piseveri Seyid Cefer 2005 Xatireler 1941 1945 Azerice Baku Azerbaycan Demokrat Firqesinin nesri s 394 Tagiyeva Sovket Rehimli Ekrem Bayramzade Semed 2000 Guney Azerbaycan Azerice Baku Orxan NPM s 517 Dis baglantilarYazdigi kitaplar O gunun hesretile Baku 2005 Taguti dovrunden xatirelerim Tehran 1980 Tapmacalar 1980 Fuzulinin Gencliyi Tehran 1983