Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
 | |
| Tasarımcı | Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) |
|---|---|
| Bit | 32, 64, |
| Tanıtım | 6 Ağustos 2014) |
| Tasarım | RISC |
| Açık | Açık kaynak (BSD lisansı) |
RISC-V, RISC prensiplerine uyarak tasarlanmış açık kaynak bir buyruk kümesi mimarisidir. Öbür mimarilerden farklı olarak RISC-V, telifsiz açık kaynak lisanslar ile kullanılabilir. RISC-V mimarisinin kendisi BSD lisansı ile lisanslanmıştır. Birçok firma RISC-V tabanlı donanım geliştirmekte ve yazılımlara RISC-V desteği eklemektedir.
Proje 2010 yılında Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de başlamış olup şu anda 70 ülkeden birçok kişinin ortak çalışmasıyla geliştirilmektedir. RISC-V mimarisinin tek çatı altında geliştirilmesi için kurulan kâr amacı gütmeyen vakıf RISC-V Enternasyonal, İsviçre'de bulunmaktadır.
Tarihçe
| ]
RISC terimi ilk olarak 1980'lerde kullanıldı. Basit ve etkili bilgisayar mimarileri uzun süredir akademinin ilgisini çekiyordu ve bu ilgi isimli RISC işlemci mimarisinin geliştirilmesiyle vücut buldu. DLX eğitimsel amaçlar için tasarlandığından açık kaynaklıydı. Bu sayede hobiciler ile akademisyenler bu mimariyi FPGA'lerde çalışacak şekilde düzenleyebildi. 2. sürüm ve öncesi ARM CPU'larının buyruk kümeleri açıktı ve hala günümüzde GCC isimli açık kaynak C program derleyicisi tarafından destekleniyorlar. RISC-V öncesi geliştirilen başka bir açık kaynaklı RISC mimarisi de DLX tabanlı 'dir.
Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de açık kaynak bilgisayar sistemleriyle ilgili bir araştırma görevi sürdüren , 2010 yılında sıfırdan böyle bir sistem geliştirmeye karar verdi. Birkaç doktora öğrencisinin yardımıyla başladığı projenin "3 aylık yaz mevsiminde bitecek kısa bir iş" olduğunu düşünüyordu. Proje, akademik ve endüstriyel alanlarda kullanılabilecek bir mimari yapmaktı. Aynı üniversitede hoca olan ve Berkeley RISC'i geliştiren David Patterson projeye dahil olmaya karar verdi. Daha önce 4 RISC mimarisi üzerinde çalışmış olması sebebiyle bu projeye RISC-V ismi verilmesini uygun gördü. Öğrenciler bu noktada temel yazılımları, simulasyonları ve CPU tasarımlarını tamamladı.
Projede yer alan geliştiriciler ve çalıştıkları kurumlar ISA (buyruk kümesi mimarisi) belgelerini ve çeşitli CPU tasarımlarını açık ve hoşgörülü bir lisans olan BSD lisansı altında paylaştı. Bu lisans seçimi RISC-V tabanlı yonga türevlerinin özgürce geliştirilmesine olanak tanıdı. Mimarinin tam kodu 2011'de açık şekilde paylaşıldı. Mimariye dair teknik rapor ise Creative Commons lisansı altında paylaşıldı.
RISC-V Vakfı ve RISC-V Enternasyonel
| ]Firmalar, çip tasarımlarında kullandıkları mimarilerin uzun yıllar üretimde kalabilmesi için stabil olmalarını istiyor. Bu gerekliliği sağlamak, RISC-V mimarisini stabil tutmak ve tek kanaldan geliştirmek için RISC-V Vakfı (RISC-V Foundation) kuruldu. Projenin orijinal geliştiricileri mimari üzerindeki haklarını vakfa devretti. Vakıf Kasım 2019'da olası ABD ticaret yasalarının kısıtlamaları nedeniyle İsviçre'ye taşınıp RISC-V Enternasyonel (RISC-V International) ismini aldı.
Dizayn
| ]Buyruk küme mimarisinin tabanı ve eklentileri
| ]RISV-V mimarisi modüler olarak tasarlanmıştır. Tabanı ve öbür katmanları birbirini etkilemeden farklı tasarımlarla değiştirilebilmektedir. Buyruk küme mimarisi (ISA) tabanı ve eklentileri endüstri ve akademinin ortaklığıyla geliştirilmiştir. Mimarinin tabanı, buyrukları (ve onların şifrelemesini), kontrol akışını, kayıtları (ve onların boyutunu), hafıza ve adreslendirmeyi, logic manipülasyonu ve diğer yardımcı yan araçlardan oluşuyor. Bu tabanla yapılan bir çip hiçbir eklenti olmadan çok amaçlı basit bilgisayar işlevlerini gerçekleştirebilir.
Kullanım
| ]RISC-V Enternasyonel, RISC-V kullanan CPU ve SoC dizaynlarının güncel bir listesini tutmaktadır. Son dönemler ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşı nedeniyle kapalı ISA'lara erişim sıkıntısı yaşayan Çinli firmalar, CPU ve MCU dizaynlarında RISC-V çekirdeğine geçmiştir.
Türkiye'de
| ]
Türkiye'de RISC-V tabanlı ilk yonga, ASELSAN tarafından 2022'de tanıtılan ÇAKIL'dır. ÇAKIL; 4 çekirdekli, 400Mhz hıza sahip, 27 mm² alana sahip 64-bit'lik bir işlemcidir. Askeri sistemlerde kullanmak üzere seri üretime geçilmesi planlanmaktadır. İşlemcinin gömülü Linux desteği bulunmaktadır.
YONGATEK, 2024 yılında tasarladığı RISC-V tabanlı mikrodenetleyici ÇENTİK'i kamuoyuyla paylaştı. Beyaz eşya ve robotik ürünlerde kullanılacak yonganın 2025'e kadar 25 milyon adet üretilmesinde ismi saklı firmalarla anlaşmaya varıldı. Firma ayrıca 2022'de KIRMIK isimli bir yonga prototipi de çıkarmıştır.
Kaynakça
| ]- ^ "About RISC-V, RISC-V International is the global non-profit home of the open standard RISC-V Instruction Set Architecture (ISA)". RISC-V International. 12 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024.
- ^ "RISC-V To Move HQ to Switzerland Amid Trade War Concerns". EE Times Europe. 28 Kasım 2019. 3 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 23 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024.
- ^
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 25 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024.
- ^ "U.S.-based chip-tech group moving to Switzerland over trade curb fears". Reuters (İngilizce). 26 Kasım 2019. 28 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2019.
- ^ Cheung, Sunny (15 Aralık 2023). "Examining China's Grand Strategy For RISC-V". China Brief (İngilizce). Jamestown Foundation. Erişim tarihi: 18 Aralık 2023.
- ^ "RISC-V History - RISC-V International". RISC-V International. 15 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2020.
- ^ "RISC-V Cores and SoC Overview". RISC-V. 25 Eylül 2019. 31 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2019.
- ^ "China Is All In on a RISC-V Future". 8 Ocak 2024. 7 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 20 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ağustos 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2024.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi RISC VTasarimciKaliforniya Universitesi Berkeley Bit32 64 128Tanitim6 Agustos 2014 11 yil once 160 2014 08 06 TasarimRISCAcikAcik kaynak BSD lisansi RISC V RISC prensiplerine uyarak tasarlanmis acik kaynak bir buyruk kumesi mimarisidir Obur mimarilerden farkli olarak RISC V telifsiz acik kaynak lisanslar ile kullanilabilir RISC V mimarisinin kendisi BSD lisansi ile lisanslanmistir Bircok firma RISC V tabanli donanim gelistirmekte ve yazilimlara RISC V destegi eklemektedir Proje 2010 yilinda Kaliforniya Universitesi Berkeley de baslamis olup su anda 70 ulkeden bircok kisinin ortak calismasiyla gelistirilmektedir RISC V mimarisinin tek cati altinda gelistirilmesi icin kurulan kar amaci gutmeyen vakif RISC V Enternasyonal Isvicre de bulunmaktadir 91 1 93 91 2 93 Tarihce degistir kaynagi degistir RISC V tabanli bir islemci prototipi Ocak 2013 RISC terimi ilk olarak 1980 lerde kullanildi Basit ve etkili bilgisayar mimarileri uzun suredir akademinin ilgisini cekiyordu ve bu ilgi DLX isimli RISC islemci mimarisinin gelistirilmesiyle vucut buldu DLX egitimsel amaclar icin tasarlandigindan acik kaynakliydi Bu sayede hobiciler ile akademisyenler bu mimariyi FPGA lerde calisacak sekilde duzenleyebildi 2 surum ve oncesi ARM CPU larinin buyruk kumeleri acikti ve hala gunumuzde GCC isimli acik kaynak C program derleyicisi tarafindan destekleniyorlar RISC V oncesi gelistirilen baska bir acik kaynakli RISC mimarisi de DLX tabanli OpenRISC dir Kaliforniya Universitesi Berkeley de acik kaynak bilgisayar sistemleriyle ilgili bir arastirma gorevi surduren Krste Asanovic 2010 yilinda sifirdan boyle bir sistem gelistirmeye karar verdi Birkac doktora ogrencisinin yardimiyla basladigi projenin 3 aylik yaz mevsiminde bitecek kisa bir is oldugunu dusunuyordu Proje akademik ve endustriyel alanlarda kullanilabilecek bir mimari yapmakti 91 3 93 Ayni universitede hoca olan ve Berkeley RISC i gelistiren David Patterson projeye dahil olmaya karar verdi Daha once 4 RISC mimarisi uzerinde calismis olmasi sebebiyle bu projeye RISC V ismi verilmesini uygun gordu Ogrenciler bu noktada temel yazilimlari simulasyonlari ve CPU tasarimlarini tamamladi 91 4 93 Projede yer alan gelistiriciler ve calistiklari kurumlar ISA buyruk kumesi mimarisi belgelerini 91 5 93 ve cesitli CPU tasarimlarini acik ve hosgorulu bir lisans olan BSD lisansi altinda paylasti Bu lisans secimi RISC V tabanli yonga turevlerinin ozgurce gelistirilmesine olanak tanidi Mimarinin tam kodu 2011 de acik sekilde paylasildi 91 6 93 Mimariye dair teknik rapor ise Creative Commons lisansi altinda paylasildi RISC V Vakfi ve RISC V Enternasyonel degistir kaynagi degistir Firmalar cip tasarimlarinda kullandiklari mimarilerin uzun yillar uretimde kalabilmesi icin stabil olmalarini istiyor Bu gerekliligi saglamak RISC V mimarisini stabil tutmak ve tek kanaldan gelistirmek icin RISC V Vakfi RISC V Foundation kuruldu Projenin orijinal gelistiricileri mimari uzerindeki haklarini vakfa devretti Vakif Kasim 2019 da olasi ABD ticaret yasalarinin kisitlamalari nedeniyle Isvicre ye tasinip RISC V Enternasyonel RISC V International ismini aldi 91 7 93 91 8 93 91 9 93 Dizayn degistir kaynagi degistir Buyruk kume mimarisinin tabani ve eklentileri degistir kaynagi degistir RISV V mimarisi moduler olarak tasarlanmistir Tabani ve obur katmanlari birbirini etkilemeden farkli tasarimlarla degistirilebilmektedir Buyruk kume mimarisi ISA tabani ve eklentileri endustri ve akademinin ortakligiyla gelistirilmistir Mimarinin tabani buyruklari ve onlarin sifrelemesini kontrol akisini kayitlari ve onlarin boyutunu hafiza ve adreslendirmeyi logic manipulasyonu ve diger yardimci yan araclardan olusuyor Bu tabanla yapilan bir cip hicbir eklenti olmadan cok amacli basit bilgisayar islevlerini gerceklestirebilir Kullanim degistir kaynagi degistir RISC V Enternasyonel RISC V kullanan CPU ve SoC dizaynlarinin guncel bir listesini tutmaktadir 91 10 93 Son donemler ABD ve Cin arasindaki ticaret savasi nedeniyle kapali ISA lara erisim sikintisi yasayan Cinli firmalar CPU ve MCU dizaynlarinda RISC V cekirdegine gecmistir 91 11 93 Turkiye de degistir kaynagi degistir YONGATEK in Teknofest 2022 de sergiledigi KIRMIK video isleme yonga prototipi Turkiye de RISC V tabanli ilk yonga ASELSAN tarafindan 2022 de tanitilan CAKIL dir CAKIL 4 cekirdekli 400Mhz hiza sahip 27 160 mm alana sahip 64 bit lik bir islemcidir Askeri sistemlerde kullanmak uzere seri uretime gecilmesi planlanmaktadir Islemcinin gomulu Linux destegi bulunmaktadir 91 12 93 YONGATEK 2024 yilinda tasarladigi RISC V tabanli mikrodenetleyici CENTIK i kamuoyuyla paylasti Beyaz esya ve robotik urunlerde kullanilacak yonganin 2025 e kadar 25 milyon adet uretilmesinde ismi sakli firmalarla anlasmaya varildi 91 13 93 Firma ayrica 2022 de KIRMIK isimli bir yonga prototipi de cikarmistir 91 14 93 Kaynakca degistir kaynagi degistir About RISC V RISC V International is the global non profit home of the open standard RISC V Instruction Set Architecture ISA RISC V International 12 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2024 160 RISC V To Move HQ to Switzerland Amid Trade War Concerns EE Times Europe 28 Kasim 2019 3 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2024 160 Arsivlenmis kopya PDF 23 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 9 Agustos 2024 160 https web archive org web 20180907044920 https riscv org contributors Arsivlenmis kopya PDF 25 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 9 Agustos 2024 160 Arsivlenmis kopya 15 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2024 160 U S based chip tech group moving to Switzerland over trade curb fears Reuters Ingilizce 26 Kasim 2019 28 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2019 160 Cheung Sunny 15 Aralik 2023 Examining China s Grand Strategy For RISC V China Brief Ingilizce Jamestown Foundation Erisim tarihi 18 Aralik 2023 160 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link RISC V History RISC V International RISC V International 15 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Mayis 2020 160 RISC V Cores and SoC Overview RISC V 25 Eylul 2019 31 Mart 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Ekim 2019 160 China Is All In on a RISC V Future 8 Ocak 2024 7 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Mayis 2024 160 Arsivlenmis kopya PDF 20 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 20 Agustos 2024 160 Arsivlenmis kopya 20 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2024 160 Arsivlenmis kopya 20 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2024 160 https tr wikipedia org w index php title RISC V amp oldid 34683787 sayfasindan alinmistir Kategoriler Islemci mimarisiAcik kaynak donanimGizli kategori Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler