Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Kusur, hukuki bir terim olarak failin haksızlık teşkil ettiğini bildiği halde bir fiili işlemesi sonucu doğan hukuki sorumluluğu ve kınanabilirliğini ifade eder. Temel ilke, bir sanığın eylemlerinin neden olabileceği zararı öngörebilmesi ve dolayısıyla bu tür eylemlerden kaçınmayı amaçlaması gerektiğidir.
Konusu
Günümüzde Anglosakson hukukunun bir parçasını oluşturan Amerika Birleşik Devletleri'nde, 2005 yılına kadar yürürlükte olan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'na hakim olan klasik suç teorisinde kusurluluk suçun objektif bir unsuru olarak kabul edilir. Bu teoride fail, hukuka aykırılık teşkil eden tipik bir fili kasten ya da taksirle işleyerek oluşturur. Kast ve taksir, suçun manevi unsurunu ifade eden mens rea kavramı altında ele alınır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda benimsenen amaçsal suç teorisinde ise kusurluluk suçun unsurlarına dahil değildir. Bu teoriye göre kusurluluk, ancak suçun unsurları oluştuktan sonra failin kınanabilirliğinin değerlendirilmesi için önem kazanmaktadır. Klasik teoride kusurlu olmayan bir kimsenin işlediği fiil suç olarak değerlendirilemezken amaçsal teoride suçun unsurları gerçekleşmişse bile kusur yeteneği olmayan failin cezai sorumluluğu da söz konusu olmaz.
İradi olmayan bir fiil ise zaten suç olarak kabul edilip cezalandırılamamaktadır. Sanığın arabasını çarparak bir kişiyi yaraladığı Hill V. Baxter (1958) davasında fail, eyleminin iradi olmadığını savunmaktaydı. Ancak yargıç, araç kullanırken uykululuk veya uyuşukluğun iradeden bağımsız olmadığına kanaat getirdiğinden dolayı suçun objektif unsurlarının oluştuğu kabul edilmiş ve kusurluluk yargısı gerçekleşmiştir.
Kusur yeteneği
Kusur yeteneği, kişinin doğruyu yanlıştan, haklıyı haksızdan ayırabilme ve buna göre davranabilme kabiliyetidir. Ceza hukukunda da ancak kusur yeteneğine sahip birinin kusurlu davranabilmesi, bu davranışından olayı kınanabilmesi ve haksız fiilin kendisine isnat edilebilmesi söz konusudur. ve fizyolojik olarak gelişmiş insanların kusur yeteneğine sahip olduğu karinesi geçerlidir. Bu karinenin aksinin söz konusu olduğu durumları ise ceza kanunları gösterir.
Kusur yeteneğini etkileyen sebepler
Yaş
Ceza hukukunda yaş, kişinin kusurluluğunu etkileyen önemli bir faktördür. Yaşın küçüklüğü kusur yeteneğini azaltan bir sebepken kişinin olgunlaştıkça davranışın haksızlık teşkil ettiğini algılama yeteneğinin artması nedenle ceza hukuku sistemleri, yaş gruplarına göre farklı değerlendirme kriterleri benimsemiştir. Endonezya,Sudan ve Türkiye'de 12 yaşını doldurana kadar mutlak sorumsuzluk devam eder ve çocuk işlediği fiil suç olsa da bundan dolayı kusurlu sayılmaz. Bu yaşı doldurmuş ancak hâlâ tam cezai sorumluluğa sahip olmayan çocuğun algılama ve hareketlerini yönlendirme yeteneği genel olarak değil, işlediği suç bakımından tespit edilir.Hindistan,Katar ve Tayland'da bu yaş 7 iken Azerbaycan,Ermenistan,İtalya ve Vietnam'da 14; Finlandiya,İzlanda,İsveç ve İsviçre'de 15; Arjantin,Doğu Timor,Portekiz ve Romanya'da 16 ve Lüksemburg'da 18'dir.
Sağırlık
'nun 96. maddesi ise suçu işlediği sırada engeli nedeniyle anlama ve isteme yeteneği bulunmayan sağır kimse işlediği suçtan dolayı kusurlu sayılmamakta, eğer işitme yeteneği az ise cezası da bu oranda indirilmektedir. Sağır-dilsiz bir kişinin hakaret (art. 594 c.p.) ve tehdit (art. 612 c.p.) suçlarından yargılandığı bir davada [it] "sanığın sağır ve dilsiz olması sebebiyle ses çıkaramadığı ve durumunun hakaret etme fiiliyle bağdaşamadığı gerekçesiyle (bahsi geçen) suçu işleyemeyeceğini" belirtmiş ve dava açılmasına yer olmadığına hükmetmiştir. Buna karşın davacının avukatı, sanığın beş yaşından beri sağır olmasına rağmen yüksek yoğunlukta, anlamlı ve hakaret içeren sözcüklerin anlaşılmasını sağlayacak şekilde bağırma ve mırıldanma gibi boğuk sesler çıkarabildiğini savunarak Yargıtay'a başvurmuştur. Yargıtay ise verdiği kararda dilsiz sanığın çıkardığı boğuk seslerin ne anlama geldiğinin zor anlaşılması nedeniyle hakaret suçundan mahkûm edilmesini engellediğini belirtmiş ve ön duruşma hâkiminin dava açılmasına gerek olmadığına dair kararını bozmamıştır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda ise sağır birinin engelinin zorunlu olarak ceza indirimi sebebi olabilmesi için, bunun doğuştan veya küçük yaşta meydana gelmiş olması gerekir. Gerekçesi olarak doğuştan sağır olan birinin konuşma yeteneğiyle beraber algılama yeteneğinin de yeterince gelişmemesi olarak gösterilmiştir.
Akıl hastalığı ve zihinsel engel
1930 tarihli İtalyan Ceza Kanunu, kusur yeteneği anlama ve isteme kabiliyeti olarak tanımlamıştır. Kişiler akıl hastalığı denen bazı bozukluklar nedeniyle davranışlarının hukuki anlam ve sonuçlarını kavrayabilme kabiliyetlerinden veya davranışlarını hukuk düzeninin gerektirdiği şekilde yönlendirme yeteneğinden yoksun olabilmektedir. Karşılaştırmalı hukukta da akıl hastalığının irade yeteneği üzerindeki etkisi birçok ülkenin mevzuatında benzer şekilde kabul görmüşken bu hastalıkların ele alınışı üzerinde farklılıklar tespit edilebilmektedir. Türk Ceza Kanunu 32. maddesinde, fiili işlediği zamandaki akıl hastalığı sebebiyle, işledikleri fiilin hukuken karşılığını ve neticesini algılayamayan ve davranışlarını yönlendirme kabiliyeti önemli derecede azalmış kişilere ceza verilmez. Bu kişiler hakkında güvenlik tedbiri hükümleri uygulanır. Akıl hastalığının fiilden sonra ortaya çıkması ise muhakeme hukukunu ilgilendiren bir mesele olarak nitelendirilmiştir.
İtalyan Ceza Kanunu'nda zihinsel kusur tam ve kısmî olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Türk Ceza Kanunu'na benzer şekilde hastalığı nedeniyle anlama veya irade yeteneğinden yoksun bir ruh halinde olan kimseye suçun isnat edilemeyeceği öngörülmüş, akıl hastalığının bulunup bulunmadığında esas alınacak zaman aralığının fiilin işlendiği an olduğu belirtilmiştir. Bir sonraki maddede ise fiilin işlendiği andaki hastalığı nedeniyle anlama veya irade yeteneğini büyük ölçüde azaltacak veya hariç tutmayacak bir ruh halinde bulunan kişinin işlenen suçtan sorumlu tutulacağını ancak cezanın hastalığı oranında azaltılacağını belirtmiş ve 222. maddesinde de uygulanacak güvenlik tedbirlerine değinilmiştir.
Geçici nedenler
Bazı savunmalar, sanığın eyleminin istem dışı niteliğini göstererek kusur bulunmadığını savunur. Bu tip savunmalarda sarhoşluk veya cinnet gibi durumlarda kişinin zihinsel kontrol veya farkındalık eksikliğini ortaya koyarak çalışılır. Alkol veya uyuşturucu madde etkisi gibi geçici nedenlerde akıl hastalığı gibi devamlılık arz eden durum söz konusu olmayıp, algılama ve isteme yeteneğinin geçici olarak ortadan kalması ya da zayıflaması söz konusudur. Yeni doğum yapmış kadının psikolojik durumu da geçici neden olarak kabul edilebilir.
Sarhoşluğun bir savunma olarak kullanılması, sarhoşluğun istemli mi istemsiz mi olduğuna bağlıdır. İrade dışı alınan alkol ve uyuşturucu maddenin etkisi alında iken işlenen suçlar bakımından kanun hükümleri açıktır. Kişinin kast veya taksir olmadan sebebiyet verdiği durumlarda failin cezai sorumluluğu yoktur. Kara Avrupası hukuk sistemini benimsemiş ülkelerde kişinin iradi olarak geçici nedeni meydana getirdiği durumlarda kişi, suç işleme kastı olmasa bile kusur yeteneği varmış gibi cezalandırılabilir.
Anglosakson hukuk sistemi ise kişinin kusurlu sayılabilmesi için kast unsurunu temel kast (İngilizce: basic/general intent) ve özel kast (İngilizce: specific intent) olmak üzere ikiye ayırır. Temel kast durumlarında kişinin fiili icra etmesi kusurlu sayılması için yeterliyken özel kast durumlarında ise failin belirli bir amacı gerçekleştirmek için kasti olarak hareket etmesi gerekir. Gönüllü sarhoşluk durumunda, Kara Avrupası hukuk sisteminde olduğu gibi, kişi işlediği temel kast suçundan cezai sorumluluğa tabidir.'nun 18. maddesi, belirli bir amaca ağır bedensel zarar verme veya yaralama suçunu özel kast suçu olarak tanımlar. Aynı kanunun 20. maddesi, kişinin belirli bir kastla hareket ettiği kanıtlanamazsa, suça temel kast gerektiren bir suç muamelesi yapılacağını belirtir. Böylelikle ağır bedensel zarar verme suçu özel kast suçu olarak kabul edilirken, herhangi bir kastı olmadan ağır yaralamaya sebebiyet verildiği durumlar da temel kast suçu olarak değerlendirilir. Kişinin geçici olarak sarhoş olduğu durumlarda bile işlediği ağır yaralama suçu için cezai sorumluluğa sahip olduğu öngörülerek ağır yaralanan mağdur için hakkaniyet sağlanmaya çalışılmıştır.
Gidişatı belli olmayan durumlar
Anglosakson hukukunda örneklerine karşılaşılan gidişatı belli olmayan durumlardan birinin söz konusu olduğu 1983 tarihli Winzar v Chief Constable of Kent davasında sanık, sağlığından endişe eden arkadaşı tarafından hastaneye götürülmüş fakat hasta değil de yarı baygın bir şekilde sarhoş olduğu anlaşılınca taburcu edilmiştir. Evine dönemeyecek kadar alkollü olan sanık, sarhoşluk ve düzeni bozma suçlarından sorumlu tutulmuştur. Suçu işlemeye yönelik bir kastı olmamasına rağmen sanık "gidişatı belli olmayan bir durum"dan ötürü kusurlu bulunmuş ve sanığın cezai sorumluluğunun varlığı kabul edilmiştir.
Gidişatı belli olmayan duruma ait bir başka Anglosakson örneği sanığın Birleşik Krallık'a giren bir Fransız vatandaşı olduğu 1933 tarihli davasıdır. Sanık Larsonneur, ülkeye girdikten sonra bir Britanya vatandaşla evlenmeye çalışmış ve bu evlilik gerçekleştiğinde bir daha mahrum bırakılmayacağı Britanya vatandaşlığını kazanmış olacaktı. Ancak evlilik talebi reddedilen Larsonneur, Birleşik Krallık'taki kalma izninin süresini doldurduğu 22 Mart'ta, bir rahip bulup kendisini George Drayton adlı şahısla evlendirmek amacıyla Özgür İrlanda Devleti'ne gitti. Hiçbir rahip bulamayıp amacına ulaşamayan Larsonneur'e İrlanda polisi ülkeden ayrılması için 17 Nisan'a kadar süre verdi. Larsonneur yine ayrılmadı ve 20 Nisan'da İrlanda polisi tarafından gözaltına alınan Larsonneur, İrlanda polisi tarafından geldiği yere, Birleşik Krallık'a geri gönderildi. Ülkeye giriş izni verilmeyen bir yabancı olarak ülkede bulunduğu için uyarınca mahkûm edilmesi, Britanya'ya kendi rızası dışında zorla geri gönderilmesinin ortak hukuk sistemi kusurluluk yargısında önemi olup olmadığı sorusunu gündeme getirmiştir.
Kusurluluğu etkileyen sebepler
Hukuka aykırı bağlayıcı emir, zorunluluk hâli, cebir ve şiddet, korkutma ve tehdit, haksız tahrik, sınırın aşılması veya hata sebebiyle hukukun gereğini yapmakta zorlanan fail, bu nedenlerin varlığı halinde işlediği fiilin haksızlık teşkil ettiğini algılamamaktadır. Bu özellikleri itibarıyla da kusurluluğu etkileyen sebepleri failin cezasında indirim yapılmasını gerektirebileceği gibi, cezalandırılmasını da engelleyebilir.
Notlar
- ^ Ceza verilmese de hukuk düzeni çocuğa koruyucu ve destekleyici güvenlik tedbiri uygulanmasını öngörmüş olabilir. Örneğin Türk Çocuk Koruma Kanunu'nun beşinci maddesine göre danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık veya barınma tedbiri uygulanabilmektedir.
- ^ 12 yaşına kadar karine olarak kişinin ehliyetsiz olduğu kabul edilmektedir. 3 yaşına kadar küçükler gözaltında tutulabiliyordu ancak 2015 yılında bu süre 7 yıla çıkarılmıştır. 16 ile 18 yaş arasındaki çocuklar cinayet, tecavüz gibi ağır suçlarda yetişkin gibi yargılanabilseler de idam veya ömür boyu hapis cezasına çarptırılamazlar.
- ^ Suçun işlendiği tarihte 15 yaşını doldurmuş olan çocuklara bir yıldan fazla hapis cezası verilemez.
- ^ 14 ila 16 yaşları arasındaki bir çocuk, yalnızca "ayırt etme yeteneğine" sahip olduğu kanıtlanabildiği takdirde cezai açıdan sorumlu tutulabilir.
- ^ 20 Şubat 2006 tarihli 95 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca, "sağır ve dilsiz" terimi "sağır" ifadesiyle değiştirilmiştir
- ^ Türk Ceza Kanunu'nun 33. maddesine göre 15 yaşından küçük sağır-dilsizlerde isnat kabiliyetinin bulunmadığını kabul etmektedir. Böylece bunlar 12 yaşından küçüklerin tabi olduğu hükümlere tabidirler. 16 ila 18 yaş grubu hakkında 12-15 yaş arası küçükler hakkındaki hükümler uygulanacaktır. 19 ila 21 yaş grubu hakkında ise 16-18 yaş arası küçüklere ilişkin hükümler uygulanacaktır.
Kaynakça
- ^ a b c Karakehya, Hakan; Usluadam, Asena Kamer. "Türk Ceza Hukuku Öğretisinde Suçun Manevi Unsuru Bağlamında Suç Genel Teorisine İlişkin Görüşler". 13 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ a b Yıldız, Sevil (2002). "Ceza Kanunu'nda Akıl Hastalığı ve Akıl Hastalarının Yargılanması". Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi. 24 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Sixth Form Law : Le guide des lois et des réglementations en France". 21 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2024.
- ^ Pramesti, Tri Jata Ayu (25 Ağustos 2014). "Hal-Hal Penting yang Diatur dalam UU Sistem Peradilan Pidana Anak". Hukumonline. 10 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Sudan: New Law Amending Penal Code Takes Effect". Library of Congress. 24 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ a b Özar, Süleyman. "Suça Sürüklenen Çocuğun Ceza ve Güvenlik Tedbiri Sorumluluğu". Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. s. 112. 22 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ a b c d e "Minimum Ages of Criminal Responsibility in Asia". (İngilizce). 27 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Criminal Code of the Azerbaijan Republic (2000) Article 20 (1–2). [Note: unofficial translation.]". www.legislationline.org. 13 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Criminal Code (2003) Article 24". parliament.am. 15 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Processo al minore" (İtalyanca). . 1 Mart 2019. 15 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ Penal Code 19 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 3:1 § (39/1889, as changed by 515/2003).
- ^ a b c d "Minimum Ages of Criminal Responsibility in Europe". (İngilizce). 10 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Debates Over Lowering the Criminal Responsibility Age". The Argentina Independent. 15 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ Ana Cristina Pereira (14 Haziran 2012). "Responsabilidade criminal deve passar dos 16 para os 18 anos de idade". PÚBLICO. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Luxembourg Factsheet". youthpolicy.org. 3 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ "Il sordomuto e il reato di ingiuria: natura dell'udienza preliminare (Cassazione penale sent. n. 15026/2012)". Diritto.it (İtalyanca). 30 Mayıs 2012. 24 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2024.
- ^ Corte di Cassazione, sentenza n. 15026 del 18.04.2012
- ^ Çelik, Orhan (2014). "Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Sebepler" (PDF). Diyarbakır. 8 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ Duran, G. Y., Ceza Kanunlarımızda Akıl Hastalığı, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 43, Ağustos 2020, Sayfa: 355-419 (abonelik gereklidir) 25 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Cassazione penale, Sez. II, sentenza n. 2385 del 10 dicembre 2020)
- ^ a b "Intoxication". cps.gov.uk (İngilizce). 11 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
- ^ a b "Strict Liability Issues". Strict Liability Issues. Archived from the original on 25 Ocak 2003. Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Kusur hukuki bir terim olarak failin haksizlik teskil ettigini bildigi halde bir fiili islemesi sonucu dogan hukuki sorumlulugu ve kinanabilirligini ifade eder Temel ilke bir sanigin eylemlerinin neden olabilecegi zarari ongorebilmesi ve dolayisiyla bu tur eylemlerden kacinmayi amaclamasi gerektigidir KonusuGunumuzde Anglosakson hukukunun bir parcasini olusturan Amerika Birlesik Devletleri nde 2005 yilina kadar yururlukte olan 765 sayili Turk Ceza Kanunu na hakim olan klasik suc teorisinde kusurluluk sucun objektif bir unsuru olarak kabul edilir Bu teoride fail hukuka aykirilik teskil eden tipik bir fili kasten ya da taksirle isleyerek olusturur Kast ve taksir sucun manevi unsurunu ifade eden mens rea kavrami altinda ele alinir 5237 sayili Turk Ceza Kanunu nda benimsenen amacsal suc teorisinde ise kusurluluk sucun unsurlarina dahil degildir Bu teoriye gore kusurluluk ancak sucun unsurlari olustuktan sonra failin kinanabilirliginin degerlendirilmesi icin onem kazanmaktadir Klasik teoride kusurlu olmayan bir kimsenin isledigi fiil suc olarak degerlendirilemezken amacsal teoride sucun unsurlari gerceklesmisse bile kusur yetenegi olmayan failin cezai sorumlulugu da soz konusu olmaz Iradi olmayan bir fiil ise zaten suc olarak kabul edilip cezalandirilamamaktadir Sanigin arabasini carparak bir kisiyi yaraladigi Hill V Baxter 1958 davasinda fail eyleminin iradi olmadigini savunmaktaydi Ancak yargic arac kullanirken uykululuk veya uyusuklugun iradeden bagimsiz olmadigina kanaat getirdiginden dolayi sucun objektif unsurlarinin olustugu kabul edilmis ve kusurluluk yargisi gerceklesmistir Kusur yetenegiKusur yetenegi kisinin dogruyu yanlistan hakliyi haksizdan ayirabilme ve buna gore davranabilme kabiliyetidir Ceza hukukunda da ancak kusur yetenegine sahip birinin kusurlu davranabilmesi bu davranisindan olayi kinanabilmesi ve haksiz fiilin kendisine isnat edilebilmesi soz konusudur ve fizyolojik olarak gelismis insanlarin kusur yetenegine sahip oldugu karinesi gecerlidir Bu karinenin aksinin soz konusu oldugu durumlari ise ceza kanunlari gosterir Kusur yetenegini etkileyen sebepler Yas Ceza hukukunda yas kisinin kusurlulugunu etkileyen onemli bir faktordur Yasin kucuklugu kusur yetenegini azaltan bir sebepken kisinin olgunlastikca davranisin haksizlik teskil ettigini algilama yeteneginin artmasi nedenle ceza hukuku sistemleri yas gruplarina gore farkli degerlendirme kriterleri benimsemistir Endonezya Sudan ve Turkiye de 12 yasini doldurana kadar mutlak sorumsuzluk devam eder ve cocuk isledigi fiil suc olsa da bundan dolayi kusurlu sayilmaz Bu yasi doldurmus ancak hala tam cezai sorumluluga sahip olmayan cocugun algilama ve hareketlerini yonlendirme yetenegi genel olarak degil isledigi suc bakimindan tespit edilir Hindistan Katar ve Tayland da bu yas 7 iken Azerbaycan Ermenistan Italya ve Vietnam da 14 Finlandiya Izlanda Isvec ve Isvicre de 15 Arjantin Dogu Timor Portekiz ve Romanya da 16 ve Luksemburg da 18 dir Sagirlik nun 96 maddesi ise sucu isledigi sirada engeli nedeniyle anlama ve isteme yetenegi bulunmayan sagir kimse isledigi suctan dolayi kusurlu sayilmamakta eger isitme yetenegi az ise cezasi da bu oranda indirilmektedir Sagir dilsiz bir kisinin hakaret art 594 c p ve tehdit art 612 c p suclarindan yargilandigi bir davada it sanigin sagir ve dilsiz olmasi sebebiyle ses cikaramadigi ve durumunun hakaret etme fiiliyle bagdasamadigi gerekcesiyle bahsi gecen sucu isleyemeyecegini belirtmis ve dava acilmasina yer olmadigina hukmetmistir Buna karsin davacinin avukati sanigin bes yasindan beri sagir olmasina ragmen yuksek yogunlukta anlamli ve hakaret iceren sozcuklerin anlasilmasini saglayacak sekilde bagirma ve mirildanma gibi boguk sesler cikarabildigini savunarak Yargitay a basvurmustur Yargitay ise verdigi kararda dilsiz sanigin cikardigi boguk seslerin ne anlama geldiginin zor anlasilmasi nedeniyle hakaret sucundan mahkum edilmesini engelledigini belirtmis ve on durusma hakiminin dava acilmasina gerek olmadigina dair kararini bozmamistir 5237 sayili Turk Ceza Kanunu nda ise sagir birinin engelinin zorunlu olarak ceza indirimi sebebi olabilmesi icin bunun dogustan veya kucuk yasta meydana gelmis olmasi gerekir Gerekcesi olarak dogustan sagir olan birinin konusma yetenegiyle beraber algilama yeteneginin de yeterince gelismemesi olarak gosterilmistir Akil hastaligi ve zihinsel engel 1930 tarihli Italyan Ceza Kanunu kusur yetenegi anlama ve isteme kabiliyeti olarak tanimlamistir Kisiler akil hastaligi denen bazi bozukluklar nedeniyle davranislarinin hukuki anlam ve sonuclarini kavrayabilme kabiliyetlerinden veya davranislarini hukuk duzeninin gerektirdigi sekilde yonlendirme yeteneginden yoksun olabilmektedir Karsilastirmali hukukta da akil hastaliginin irade yetenegi uzerindeki etkisi bircok ulkenin mevzuatinda benzer sekilde kabul gormusken bu hastaliklarin ele alinisi uzerinde farkliliklar tespit edilebilmektedir Turk Ceza Kanunu 32 maddesinde fiili isledigi zamandaki akil hastaligi sebebiyle isledikleri fiilin hukuken karsiligini ve neticesini algilayamayan ve davranislarini yonlendirme kabiliyeti onemli derecede azalmis kisilere ceza verilmez Bu kisiler hakkinda guvenlik tedbiri hukumleri uygulanir Akil hastaliginin fiilden sonra ortaya cikmasi ise muhakeme hukukunu ilgilendiren bir mesele olarak nitelendirilmistir Italyan Ceza Kanunu nda zihinsel kusur tam ve kismi olmak uzere ikiye ayrilmistir Turk Ceza Kanunu na benzer sekilde hastaligi nedeniyle anlama veya irade yeteneginden yoksun bir ruh halinde olan kimseye sucun isnat edilemeyecegi ongorulmus akil hastaliginin bulunup bulunmadiginda esas alinacak zaman araliginin fiilin islendigi an oldugu belirtilmistir Bir sonraki maddede ise fiilin islendigi andaki hastaligi nedeniyle anlama veya irade yetenegini buyuk olcude azaltacak veya haric tutmayacak bir ruh halinde bulunan kisinin islenen suctan sorumlu tutulacagini ancak cezanin hastaligi oraninda azaltilacagini belirtmis ve 222 maddesinde de uygulanacak guvenlik tedbirlerine deginilmistir Gecici nedenler Bazi savunmalar sanigin eyleminin istem disi niteligini gostererek kusur bulunmadigini savunur Bu tip savunmalarda sarhosluk veya cinnet gibi durumlarda kisinin zihinsel kontrol veya farkindalik eksikligini ortaya koyarak calisilir Alkol veya uyusturucu madde etkisi gibi gecici nedenlerde akil hastaligi gibi devamlilik arz eden durum soz konusu olmayip algilama ve isteme yeteneginin gecici olarak ortadan kalmasi ya da zayiflamasi soz konusudur Yeni dogum yapmis kadinin psikolojik durumu da gecici neden olarak kabul edilebilir Sarhoslugun bir savunma olarak kullanilmasi sarhoslugun istemli mi istemsiz mi olduguna baglidir Irade disi alinan alkol ve uyusturucu maddenin etkisi alinda iken islenen suclar bakimindan kanun hukumleri aciktir Kisinin kast veya taksir olmadan sebebiyet verdigi durumlarda failin cezai sorumlulugu yoktur Kara Avrupasi hukuk sistemini benimsemis ulkelerde kisinin iradi olarak gecici nedeni meydana getirdigi durumlarda kisi suc isleme kasti olmasa bile kusur yetenegi varmis gibi cezalandirilabilir Anglosakson hukuk sistemi ise kisinin kusurlu sayilabilmesi icin kast unsurunu temel kast Ingilizce basic general intent ve ozel kast Ingilizce specific intent olmak uzere ikiye ayirir Temel kast durumlarinda kisinin fiili icra etmesi kusurlu sayilmasi icin yeterliyken ozel kast durumlarinda ise failin belirli bir amaci gerceklestirmek icin kasti olarak hareket etmesi gerekir Gonullu sarhosluk durumunda Kara Avrupasi hukuk sisteminde oldugu gibi kisi isledigi temel kast sucundan cezai sorumluluga tabidir nun 18 maddesi belirli bir amaca agir bedensel zarar verme veya yaralama sucunu ozel kast sucu olarak tanimlar Ayni kanunun 20 maddesi kisinin belirli bir kastla hareket ettigi kanitlanamazsa suca temel kast gerektiren bir suc muamelesi yapilacagini belirtir Boylelikle agir bedensel zarar verme sucu ozel kast sucu olarak kabul edilirken herhangi bir kasti olmadan agir yaralamaya sebebiyet verildigi durumlar da temel kast sucu olarak degerlendirilir Kisinin gecici olarak sarhos oldugu durumlarda bile isledigi agir yaralama sucu icin cezai sorumluluga sahip oldugu ongorulerek agir yaralanan magdur icin hakkaniyet saglanmaya calisilmistir Gidisati belli olmayan durumlar Anglosakson hukukunda orneklerine karsilasilan gidisati belli olmayan durumlardan birinin soz konusu oldugu 1983 tarihli Winzar v Chief Constable of Kent davasinda sanik sagligindan endise eden arkadasi tarafindan hastaneye goturulmus fakat hasta degil de yari baygin bir sekilde sarhos oldugu anlasilinca taburcu edilmistir Evine donemeyecek kadar alkollu olan sanik sarhosluk ve duzeni bozma suclarindan sorumlu tutulmustur Sucu islemeye yonelik bir kasti olmamasina ragmen sanik gidisati belli olmayan bir durum dan oturu kusurlu bulunmus ve sanigin cezai sorumlulugunun varligi kabul edilmistir Gidisati belli olmayan duruma ait bir baska Anglosakson ornegi sanigin Birlesik Krallik a giren bir Fransiz vatandasi oldugu 1933 tarihli davasidir Sanik Larsonneur ulkeye girdikten sonra bir Britanya vatandasla evlenmeye calismis ve bu evlilik gerceklestiginde bir daha mahrum birakilmayacagi Britanya vatandasligini kazanmis olacakti Ancak evlilik talebi reddedilen Larsonneur Birlesik Krallik taki kalma izninin suresini doldurdugu 22 Mart ta bir rahip bulup kendisini George Drayton adli sahisla evlendirmek amaciyla Ozgur Irlanda Devleti ne gitti Hicbir rahip bulamayip amacina ulasamayan Larsonneur e Irlanda polisi ulkeden ayrilmasi icin 17 Nisan a kadar sure verdi Larsonneur yine ayrilmadi ve 20 Nisan da Irlanda polisi tarafindan gozaltina alinan Larsonneur Irlanda polisi tarafindan geldigi yere Birlesik Krallik a geri gonderildi Ulkeye giris izni verilmeyen bir yabanci olarak ulkede bulundugu icin uyarinca mahkum edilmesi Britanya ya kendi rizasi disinda zorla geri gonderilmesinin ortak hukuk sistemi kusurluluk yargisinda onemi olup olmadigi sorusunu gundeme getirmistir Kusurlulugu etkileyen sebepler Hukuka aykiri baglayici emir zorunluluk hali cebir ve siddet korkutma ve tehdit haksiz tahrik sinirin asilmasi veya hata sebebiyle hukukun geregini yapmakta zorlanan fail bu nedenlerin varligi halinde isledigi fiilin haksizlik teskil ettigini algilamamaktadir Bu ozellikleri itibariyla da kusurlulugu etkileyen sebepleri failin cezasinda indirim yapilmasini gerektirebilecegi gibi cezalandirilmasini da engelleyebilir Notlar Ceza verilmese de hukuk duzeni cocuga koruyucu ve destekleyici guvenlik tedbiri uygulanmasini ongormus olabilir Ornegin Turk Cocuk Koruma Kanunu nun besinci maddesine gore danismanlik egitim bakim saglik veya barinma tedbiri uygulanabilmektedir 12 yasina kadar karine olarak kisinin ehliyetsiz oldugu kabul edilmektedir 3 yasina kadar kucukler gozaltinda tutulabiliyordu ancak 2015 yilinda bu sure 7 yila cikarilmistir 16 ile 18 yas arasindaki cocuklar cinayet tecavuz gibi agir suclarda yetiskin gibi yargilanabilseler de idam veya omur boyu hapis cezasina carptirilamazlar Sucun islendigi tarihte 15 yasini doldurmus olan cocuklara bir yildan fazla hapis cezasi verilemez 14 ila 16 yaslari arasindaki bir cocuk yalnizca ayirt etme yetenegine sahip oldugu kanitlanabildigi takdirde cezai acidan sorumlu tutulabilir 20 Subat 2006 tarihli 95 sayili Kanun un 1 maddesi uyarinca sagir ve dilsiz terimi sagir ifadesiyle degistirilmistir Turk Ceza Kanunu nun 33 maddesine gore 15 yasindan kucuk sagir dilsizlerde isnat kabiliyetinin bulunmadigini kabul etmektedir Boylece bunlar 12 yasindan kucuklerin tabi oldugu hukumlere tabidirler 16 ila 18 yas grubu hakkinda 12 15 yas arasi kucukler hakkindaki hukumler uygulanacaktir 19 ila 21 yas grubu hakkinda ise 16 18 yas arasi kucuklere iliskin hukumler uygulanacaktir Kaynakca a b c Karakehya Hakan Usluadam Asena Kamer Turk Ceza Hukuku Ogretisinde Sucun Manevi Unsuru Baglaminda Suc Genel Teorisine Iliskin Gorusler 13 Haziran 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 a b Yildiz Sevil 2002 Ceza Kanunu nda Akil Hastaligi ve Akil Hastalarinin Yargilanmasi Sosyal Ekonomik Arastirmalar Dergisi 24 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Sixth Form Law Le guide des lois et des reglementations en France 21 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Haziran 2024 Pramesti Tri Jata Ayu 25 Agustos 2014 Hal Hal Penting yang Diatur dalam UU Sistem Peradilan Pidana Anak Hukumonline 10 Mayis 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Sudan New Law Amending Penal Code Takes Effect Library of Congress 24 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 a b Ozar Suleyman Suca Suruklenen Cocugun Ceza ve Guvenlik Tedbiri Sorumlulugu Turkiye Adalet Akademisi Dergisi s 112 22 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 a b c d e Minimum Ages of Criminal Responsibility in Asia Ingilizce 27 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Criminal Code of the Azerbaijan Republic 2000 Article 20 1 2 Note unofficial translation www legislationline org 13 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Criminal Code 2003 Article 24 parliament am 15 Temmuz 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Processo al minore Italyanca 1 Mart 2019 15 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Penal Code 19 Mayis 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi 3 1 39 1889 as changed by 515 2003 a b c d Minimum Ages of Criminal Responsibility in Europe Ingilizce 10 Mart 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Debates Over Lowering the Criminal Responsibility Age The Argentina Independent 15 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Ana Cristina Pereira 14 Haziran 2012 Responsabilidade criminal deve passar dos 16 para os 18 anos de idade PUBLICO 24 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Luxembourg Factsheet youthpolicy org 3 Ocak 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Il sordomuto e il reato di ingiuria natura dell udienza preliminare Cassazione penale sent n 15026 2012 Diritto it Italyanca 30 Mayis 2012 24 Haziran 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Haziran 2024 Corte di Cassazione sentenza n 15026 del 18 04 2012 Celik Orhan 2014 Ceza Sorumlulugunu Kaldiran veya Azaltan Sebepler PDF Diyarbakir 8 Mart 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 25 Haziran 2024 Duran G Y Ceza Kanunlarimizda Akil Hastaligi Ceza Hukuku Dergisi Cilt 15 Sayi 43 Agustos 2020 Sayfa 355 419 abonelik gereklidir 25 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Cassazione penale Sez II sentenza n 2385 del 10 dicembre 2020 a b Intoxication cps gov uk Ingilizce 11 Aralik 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Haziran 2024 a b Strict Liability Issues Strict Liability Issues Archived from the original on 25 Ocak 2003 Erisim tarihi 25 Haziran 2024 KB1 bakim Uygun olmayan url link