Vikipedi özgür ansiklopedi Belçika daki Thuin çan Kulesi ndeki kronogram reæ DI f IC or bapt I stæ C her M an e so L ert

Vikipedi ozgur ansiklopedi Belcika daki Thuin Can Kulesi ndeki kronogram reae DI f IC or bapt I stae C her M an e so L ert I a Kronogram belirli harflerin rakamlar ornegin Roma rakamlari olarak yorumlandigi ve yeniden duzenlendiginde belirli bir tarihi temsil ettigi bir cumle veya yazidir Henry van Gameren in Kronogramli Portresi Saf kronogramda her kelime bir rakam icerir dogal kronogram tum rakamlari dogru sayisal sirayla gosterir ornegin A M ORE M AT V R I TAS MMVI 2006 Siirdeki kronogramlar heksametreyle yazilmislarsa kronostika beyit seklinde yazilmislarsa kronodistika olarak adlandirilir Almanya Hildesheim daki Bes Yara Hastanesi nin girisinin uzerindeki kronogram CV ra Bon I fa CII Pr IM o Q V o Praef VI t Anno Abbas Spe C tatos C o LL o C at Hos C e L ares 1770 Eski Endonezya Hindu Budist geleneginde ozellikle eski Cava da kronogramlar candrasengkala olarak adlandirilirdi ve genellikle Saka takviminde belirli bir yili belirtmek icin yazitlarda kullanilirdi Belirli kelimelere belirli bir numara atanirdi ve bu secilen kelimelerden kendi sayisal anlamlari olan belirli olaylari tanimlamak icin siirsel ifadeler olusturulurdu Ornegin chandrasengkala sirna ilang kertaning bumi dunyanin zenginligi yok oldu ve azaldi sirna 0 ilang 0 kerta 4 bumi 1 Saka takviminde 1400 yilina M S 1478 karsilik gelir bu da Majapahit Imparatorlugu nun cokus tarihidir Etimoloji span Zaman yazimi anlamina gelen kelime Yunanca chronos xronos zaman ve gramma gramma harf kelimelerinden turemistir Roma rakamlari span Roma Imparatorlugu ndan kronogramlar rapor edilmistir ancak dogrulanmamistir Roma rakamlari kullanilarak dogrulanan en erken kronogramlar 14 yuzyilin ortalarinda tasarlanmistir ancak daha erken tarihleri ifade eden geriye donuk kronogramlar bilinmektedir Kronogramlar ozellikle Ronesans doneminde populerdi o donemde kronogramlar genellikle anilan olayin tarihini isaretlemek icin mezar taslarinda ve temel taslarinda kullaniliyordu Barok doneminde de populerdi 1711 de Joseph Addison kronogramlari anagramlar ve akrostisler ile karsilastirdi Ornekler sunlardir My Day Closed Is In Immortality Ingiltere Kralicesi I Elizabeth in olumunu anan bir kronogramdir Kelimelerin ilk harfleri MDCIII dir ve bu da Elizabeth in olum yili olan 1603 e karsilik gelir Gustavus Adolphus tarafindan 1627 de basilan bir madeni paranin uzerindeki ChrIstVs DuX ergo trIVMphVs Onde gelen Isa zafer kazanmistir MDCXVVVII veya 1627 yi verir Madeni paralarda kronogramlar nispeten nadir olsa da madalyalardaki bircok yazit kronogramlari icerir Hugo Grotius un 1652 de yayimlanan Sophompaneas adli eserinde tarih yazarin ismiyle belirtilir FranCIs GoLDsMIth Bu da MDCLII veya 1652 yi verir Kisa bir kronogram ornegi Transilvanya daki Madefalva daki 1764 Katliamini anan anittadir Siculicidium Latincede Szekelys cinayeti anlamina gelir yazisi SICVLICIDIVM ile yazildiginda tam olarak 1764 u verir Tek kelimelik kronogramda yalnizca baslangic harfi S kullanilmamistir Almanya Avusturya Cekya Macaristan ve Slovakya gibi Kutsal Roma Imparatorlugu nun bir parcasi olan ulkelerde bircok uzun kronogram ornegi bulunabilir Bunlar genellikle evlerin insasini dualar veya Incil den alintilar seklinde anar Ornegin S V RGE O I EHO V A ATQ V E DI SPERGE I N IMIC OS TV OS Kalk ey Yehova ve dusmanlarini yok et Mezmurlar 68 2 nin biraz degistirilmis bir versiyonu insa yili olarak 1625 i verir 1642 yili icin Latince ve Ingilizce bir cift kronogramda TV DeVs IaM propItIVs sIS regI regnoqVe hVIC VnIVerso O goD noVV sheVV faVoVr to the king and thisIs VVhoLe Land Ingilizce cumle harfin kokeninin cift v veya u olarak tarihsel olarak tanindigini gostermektedir Almanya nin kuzeyindeki Hildesheim da belirtilen yilda insa edilen nin girisinin uzerinde 1770 yilini gosteren CV ra Bon I fa CII Pr IM o Q V o Praef VI t Anno Abbas Spe C tatos C o LL o C at Hos C e L ares yazisi okunabilir Luksemburg daki Buyuk Dukalik Sarayi nin balkonunun altinda modern 1993 gizli kronogram Ibranice rakamlar span Trebic de kapidaki kronogram Yahudi geleneginde kronogramlarin buyuk popularitesi ve bunlarin ne olcude gelistirildigi bunlarin Gematria daki Yahudi mistik uygulamasinin bir cesidi olmasi gercegiyle aciklanabilir Yahudi edebiyatindaki en eski kronogram nin 1205 yilinda yazdigi bir Ibranice siirde bulunurken en eski Latin kronogrami bes yil sonrasina tarihlenmektedir e gore Ibranice kronogramlar 582 ye kadar uzanmaktadir ancak onun atifta bulundugu yazitlar muhtemelen sahtedir On ucuncu yuzyilda kronogramlar Alman Yahudilerinin mezar taslarinda bulunmustur Lewysohn Nafshot Zaddikim No 14 1261 yili No 16 1275 yili Mezar taslarinda span Ledec nad Sazavou St John heykeli kronogram 1746 Bu nedenle bes yuz yillik bir sure boyunca Avrupa Yahudilerinin mezar taslarinda kronogramlarin yer aldigi aciktir Bu nedenle ailesinin mezar taslarinin on dorduncu yuzyilin ilk yarisindaki tarihleri kronogramlarla belirtilmistir Almanzi Abne Zikkaron s 4 6 9 ve o yuzyilin altmis sekiz Frankfurt mezar tasi arasinda dort kronogram korunmustur Horowitz Inschriften zu Frankfurt am Main No 8 29 36 68 Alman Yahudileri kronogramlarin kompozisyonunda cok az beceriye sahipmis gibi gorunuyor toplamda yaklasik 6 000 yazitta sadece yaklasik yirmi bes ve bunlar cok basit vardi Bohemya ve Polonya da mezar taslarindaki kronogramlar daha sik gorulur ve genellikle cok akillicadir ornegin hekim Menahem b 1680 de Prag da olen Asher Mazzerato sunlari okuyor א יש צ דיק י שר ח כם ו ענו ה אלוף מ הר ר מ נחם ר ופא מ ומחה Lieben Gal Ed s 36 ve buradaki isaretli baslangic harflerinin sayisal degeri 440 tir yani 5440 Menahem in oldugu Yahudi yili 1689 daki buyuk yanginda 5449 Yahudi donemi hayatini kaybeden Prag in yardimci hahamlarindan Zalman in olum yili באש יצא מא ת ד kalin harfler 449 a esittir sozleriyle belirtilmistir ib No 59 Kitaplarda span Kutsal Uclu Sapeli nin ic duvarindaki kronogram 1714 1715 te insasini ve kutsanmasini anan Latince yazit Mezar yazitlari kronogramlara ek olarak bircok durumda tarihleri dogrudan belirtirken bircok el yazmasi ve hatta daha da fazla sayida basili kitap yalnizca kronogramlar araciligiyla tarihlendirilir yazarlar kopyacilar ve tipograflar anlasilmasi en zor olan karmasik kronogramlarda tarihleri gizleme konusunda birbirleriyle yarisirlar Bu nedenle Yahudi bibliyografyasinin bircok verisi hala belirlenmeyi veya en azindan duzeltilmeyi beklemektedir Yakin zamana kadar Yahudi edebiyatinda tarihleri kronogramlar araciligiyla belirtme gelenegi o kadar yaygindi ki cok az kitap yalnizca sayilarla tarihlendirilirdi En eski basili kitaplarda kronogramlar yalnizca bir veya iki kelimeden olusur Ornegin Talmud un Soncino baskisi tarih olarak en eski basili kronogrami גמרא Gemara 244 u MS 1484 kullanir רננו sevin שמחה sevinc ברנה sevincle gibi kelimeler ozellikle bu amac icin kullanilmistir cunku bunlar mutlulugu ifade eder Daha sonra kitabin icerigine veya basligina veya yazarin yayincinin matbaacinin vb adina bir gonderme yapan Incil in tum ayetleri veya diger kitaplardan cumleler kullanilmistir Bazi harflerin kronogramda kullanilmadigi daha uzun cumlelerde sayilanlar noktalarla cizgilerle veya farkli bir turle isaretlenmis veya baska sekillerde ayirt edilmistir Bibliyografyacilar tarafindan ayirt edici isaretler eksik veya lekeli oldugu veya atlandigi icin sayisiz hata yapilmistir Bu karisiklik kaynagina Yahudi doneminin bin ini belirtmenin cesitli yontemleri eklenmelidir Italyan Oryantal ve daha onceki Amsterdam baskilari bin sayisini siklikla לפ ג לפרט גדול buyuk donem olarak belirtir Almanca ve Lehce baskilar bin sayisini atlayarak yalnizca לפ ק לפרט קטן kucuk donem olarak dikkate alir ancak ne ilki ne de ikincisi ilgili baskilarda kullanilmadigindan bircok hata ortaya cikar Haham in Kos ha Yeshu ot Frankfurt 1711 adli eserine ekledigi asagidaki kronogram kronogramlarin ne kadar yapay ve ayrintili olabilecegini gostermektedir Yaratilis yilini bilmek isteyen bardagin icindekileri doksun yani kos kelimesini saysin hatali yazimla כוס 80 ve altinci bin yilda yardim istesin ישועה 391 toplamda 471 Ayin ve haftanin gunleri ayni sekilde belirtilir Yahudi tarihindeki bircok onemli yil ilgili kronogramlarla gosterilir ornegin 1492 yili מזרה dagitici 252 Yer xxi 10 dan sonra Tanri nin Israil i dagittigini soyler ile gosterilir Bu Yahudilerin Ispanya dan kovuldugu yildi Abravanel in Krallar Uzerine Yorumunun Girisi Siirde span Ozellikle dizenin bicimsel tarafina vurgu yapan de kronogramlari gelistirdi 19 yuzyilin ilk yarisinda her dizenin harflerinin ayni sayisal degere sahip oldugu genellikle yazildigi yil olan bir dizi Ibranice siir uretildi Bu tarzda 579 1819 yilinda yazilmis bir Yeni Yil siiri Shalom Cohen in Ketab Yosher ed Varsova s 146 adli eserinde bulunur Iki yil sonra her dizesinin sayisal degeri 581 olan bir arkadasinin onuruna bir siir yazdi Kol Zimrah ed Leipzig s 50 53 Bu siir gercekten bir sanat eseri olsa da kullanilan hileye ragmen Eichenbaum un taklitcileri cevirilerinde yalnizca belirli sayisal degerlere sahip uyaklar urettiler Ha Kokabim i 31 bu rimestirler uzerine mukemmel bir hiciv yazmistir siirinin her bir dizesinin sayisal degeri 618 dir 1858 Siirin ilk iki kitasi soyledir עם הלפקים כה אריבה ולאלה כגמול ידם להם אשיבה Fakat IL Gordon ve AB Lewensohn gibi sairler bile לפקים kucuk donemler kavramina karsi buyuk bir zaaf duyuyorlar ancak bunlari yalnizca siirlerinin ust yazilarinda kullaniyorlar Arap rakamlari span Arapca dilinin harflerinin her biri Arap alfabesini kullanan dillerde kronogramlar icin kullanilabilen sayisal bir degere sahiptir Bu nedenle Siraz daki Fars sair Hafiz in mezarina Farsca ḵak e moṣalla Musalla tozu kelimeleri kazinmistir Musalla Hafiz in Sirazi Turk siirinde ve diger eserlerinde unlenen Siraz daki bir park veya eglence alaniydi bu cumlenin harfleri Islami tarih 791 e MS 1389 1390 a esdeger esittir Azerbaycanli sair Fazli Celebi Fuzuli zade Azerbaycan Turkcesi Arapca ve Farsca eserler vermis en cok siirlerinde kronogramlar ve bilmeceler yaratmadaki yetenegiyle taniniyordu Ayrica bakiniz span Vicarius Filii Dei Papalik efsaneleri Numeroloji Kriptoloji 666 ve seytan Anagram Akrostis Ebced hesabi Memento mori Sator KaresiNotlar span 1 I 100 C 5 V 50 L 1 I 100 C 1 I 500 D 1 I 5 V 1000 M 1764 Kaynakca span Sengkalan Mystery of words and forms m thejakartapost com Ingilizce 25 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Haziran 2025 Hilton James 1882 Chronograms 5000 and More in Number Excerpted Out of Various Authors and Collected at Many Places Ingilizce E Stock s 6 ISBN 978 5 87140 826 1 28 Haziran 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Haziran 2025 Hilton James 1882 Chronograms 5000 and More in Number Excerpted Out of Various Authors and Collected at Many Places Ingilizce E Stock s 11 ISBN 978 5 87140 826 1 28 Haziran 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Haziran 2025 Rooney Anne 15 Temmuz 2012 The History of Mathematics Ingilizce The Rosen Publishing Group Inc s 21 ISBN 978 1 4488 7369 2 Rooney Anne 15 Temmuz 2012 The History of Mathematics Ingilizce The Rosen Publishing Group Inc s 7 ISBN 978 1 4488 7369 2 Mezmurlar 68 2 kutsalkitap info tr Erisim tarihi 8 Agustos 2025 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Cited in The Wordsworth Dictionary of Phrase amp Fable Wordsworth 1994 a b c d e f g CHRONOGRAM JewishEncyclopedia com jewishencyclopedia com 29 Haziran 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Haziran 2025 Encyclopaedia Iranica online Hafez xiii 21 Mayis 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Haziran 2025 Sozlugu Turk Edebiyati Isimler FAZLI Fuzuli zade Fazli Celebi teis yesevi edu tr 28 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Haziran 2025 Dis baglantilar span Modern chronograms Chronograms at Bad Salzuflen Chronogram Explorer and Solver Javascript Chronogram anno Kronogramdan yili hesaplamak icin web sitesi programi HTML JavaScript diller hu en de gtdAnaSubliminal mesajSesBackmasking Gizli parcaSayisalKronogram Numeroloji Gematria Izopsefi Kriptoloji EbcedGorselPareidolia Steganografi Sifreleme Gorsel sifrelemeDigerAsemik yazi Anagram Paskalya yumurtasi Palindrom Simulakrum Eszamanlilik Bilinc disiOtorite kontroluNKC ph789474 NLI 987007286462405171 Kategoriler AnitlarSayi sistemleriGrafik siirTure gore yazitlarKisitli yazimGizli kategoriler Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddelerNKC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNLI tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri