Kartal, İstanbul

Kartal, İstanbul ilinin Anadolu yakasında, Marmara Denizi kıyısında, Kocaeli Yarımadası'nın güney batısında yer alan bir ilçedir. TÜİK 2019 nüfus sayımına göre 470.626 nüfusa sahiptir. Mücavir alanıyla birlikle 48.000 m² yüzölçümü olan bir ilçedir. Kartal ilçesi, batıda Maltepe, kuzeyde Sancaktepe, kuzeydoğuda Sultanbeyli ve doğuda Pendik ilçeleriyle çevrilidir. İstanbul'un en yüksek yeri Aydos Tepesi ve İstanbul'un Balkonu diye adlandırılan Yakacık Tepesi Kartal'dadır.

Kartal
İlçe
Kartal'ın İstanbul'daki konumu
İlçe sınırları haritası
Ülke	Türkiye
İl	İstanbul
Coğrafi bölge	Marmara
İdare
• Kaymakam	Abdullah Demir
• Belediye başkanı	Gökhan Yüksel (CHP)
Yüzölçümü
• Toplam	38,54 km²
Rakım	10 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	461,155
• Kır	-
• Şehir	474.514
Zaman dilimi	(TSİ)
İl alan kodu	216
İl plaka kodu	34
Resmî site kartal.bel.tr kartal.gov.tr

Etimoloji

Kartal'ın merkezi VI. yüzyılda Kartalimen adında bir balıkçı köyüydü. İlçenin adının Kartalimen isminin Türkçeye aktarılmasından gelmesi veya ilçenin kuzeyinde bulunan ve Rumcada kartal anlamına gelen Aydos Tepesinden gelmesi muhtemeldir.

Coğrafya

Kartal ilçesi, Kocaeli yarımadasının güneybatı kesiminde yer alır. Doğusunda Pendik, batısında Maltepe, kuzeyinde Sultanbeyli ve Sancaktepe ilçeleri, güneyinde ise Marmara Denizi ile çevrilidir. Kartal yirmi mahalleden oluşmakta olup, 2186 adet cadde ve sokağa sahiptir. Yüzölçümü Aydos Ormanı dahil 391,73 km²'dir.

İklim

Karadeniz'in yağışlı iklimi ile Akdeniz'in ılıman iklimi arasında kalan Kartal kışın Balkan Yarımadası'nın soğuk, Karadeniz'in yağışlı ve Akdeniz'in ılıman güneşli ikliminin etkisinde kalır. Bu nedenle kıştan ilkbahara, yazdan sonbahara geçiş çok defa fark edilmez. Kış aralık ayından Nisan ayına kadar sürer, ortalama 7 gün kar yağar, yaklaşık 25 gün de don olur. Yazları sıcak ve kurak olup ortalama sıcaklık 24 derecedir. Kış ortalama sıcaklığı ise 5-6 derece civarındadır. İlçede poyraz ve lodos hakim rüzgarlardır.

Tarihçe

Kartal ilçesinin tarihi gelişimini 6. yüzyılın başlarından itibaren incelemek olanaklıdır. İlçenin Samandıra ve Yakacık gibi yerleşim birimlerinde yapılan kazılarda çıkan tarihi yapıtların Bizans dönemine ait oldukları anlaşılmıştır. 1080-1083 yıllarında bütün Anadolu'yu ele geçiren Selçuklu Sultanı Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından Pendik, Kartal ve Maltepe'nin ele geçirilmesinden sonra bu hükümdarla zamanın Bizans İmparatoru arasında sınır olarak belirlenerek 1081 yılında bir antlaşma yapılmış ve Süleyman Şah bu sınırın dışına çıkmamayı taahhüt etmiştir. Bu çay bugünkü Maltepe'nin batısında Maltepe ile Kartal arasında sınırı teşkil eden ve Dragos tepesinin yanından geçerek denize dökülen küçük bir sudur. Anadolu'da Türklerle Bizanslıların ilk sınırı bu anlaşma ile oluşturulmuştur. Kartal, 1400 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. 1755 yılında Adalar'a bağlı bir nahiye olan Kartal 1757'de Üsküdar'a bağlı bir nahiye olur. 1850'de İzmit Sancağı'na bağlı bir kaza olan Kartal, 1861'de 'yle tekrar Üsküdar'a bağlanır. 1870 yılında çıkarılan bir nizamnameyle Kartal bir kaymakamlık olarak teşkil edilir ve bir yıl sonra temelli olarak İstanbul şehremaneti sınırlarına katılır. 1871 Vilayet Nizamnamesi gereğince Kartal'da belediye kurulur ve ilçenin ilk belediye reisi olur. Kartal, 1888 yılında sınırlarına katılır.

1928'e kadar, o zaman Üsküdar'a bağlı olan Kadıköy'ün Bostancı, İçerenköy, Suadiye, İnönü ve Kayışdağı mahallelerini ve bugünkü Adalar ilçesini kapsıyordu. 1947 yılında, endüstri bölgesi olarak ilan edilmesinin ardından, Kartal, İstanbul'un hızla büyüyen ilçelerinden biri haline gelmiştir. 1951'de Gebze'den Tuzla beldesini alan ilçe, 1973'te, Haydarpaşa-Gebze banliyö tren hattının açılması ile birlikte bu gelişme ivme kazanmıştır. 1987'ye kadar İstanbul'un büyük ilçelerinden olan ve o dönem batıda Kadıköy, kuzeybatıda Üsküdar ve Beykoz, kuzeyde Şile ve doğuda Gebze ilçelerine komşu olan Kartal, 1987'de Pendik (1987'de Pendik'e bağlanan Tuzla 1992'de ayrı ilçe olmuş ve 1994'te Esenyalı ve Güzelyalı semtlerini Pendik'e verip bugünkü sınırlarına ulaşmıştır), 1992'de Maltepe (1994'te Ümraniye'ye geçen ve bugün Ataşehir'e bağlı Yeni Çamlıca mahallesini kapsıyordu) ve Sultanbeyli ilçelerinin ayrılmasıyla oldukça küçülmüş, 1998'de Maltepe'den ayrılan Ferhatpaşa mahallesinin Samandıra Beldesi'ne bağlanmasıyla yeniden Kadıköy ilçesine komşu olmuş ve az da olsa büyümüşse de bugünkü sınırlarına 2009'da Ümraniye'den ayrılıp Sancaktepe adıyla ilçe olan Sarıgazi'ye Paşaköy'le Ferhatpaşa mahallesinin küçük bir bölümüyle birlikte bağlanan Samandıra'nın ve Ataşehir'e bağlanan Ferhatpaşa mahallesinin büyük bölümünün ayrılmasıyla ulaşmıştır. 2010'lu yıllarda, İstanbul'un iki ana adalet sarayından biri olan Anadolu Adliyesi'nin Kartal'a inşa edilmesi, ilçenin önemini arttırmıştır.

Kültür

Atalar Merkez Camii içerisi

Kartal ilçesinin sosyo-kültürel yapısı çeşitlilik gösterir. Bunda iç göçün ve buna bağlı olarak artan nüfusun etkisi büyüktür. Cumhuriyetin erken yıllarında endüstriyel bir bölge olarak tasarlanan ve gelişen Kartal, özellikle 80'lerden sonra, İstanbul'un merkezi yaşama alanlarından birine dönüştü. Buna bağlı olarak kültürel yaşam da hızla gelişti. Hasan Ali Yücel ve Kartal Bülent Ecevit Kültür Merkezleri Kartal'ın merkezinde faaliyet sürdürürken, merkez dışındaki yerleşim yerlerinde ikamet eden vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Hürriyet, Uğur Mumcu, Soğanlık ve Yakacık mahallelerinde de kültür merkezleri inşa edilmiştir. 1950 ve 1970'li yıllarda, Kartal'da üç kapalı salon sineması ve 14 tane de yazlık sinema vardı.

Eğitim ve sağlık

2010 yılında kurulan Süleyman Şah Üniversitesi ilçe sınırları içerisinde kurulmuş ilk yükseköğrenim kurumudur. İstanbul Şehir Üniversitesi de Kartal'da bulunmaktadır. Ayrıca ve Kartal'dadır. Kartal ilçesi sağlık kurumları açısından İstanbul'un en zengin ilçelerinden birisidir. İlçede 4 adet devlet hastanesi, 3 adet özel hastane, 5 adet poliklinik, 9 adet bulunmaktadır. İlçenin en büyük hastanesi olan 2019 yılında yeni binasında hizmet vermeye başlamıştır. Ayrıca Kartal'ın bütün mahallelerinde çok sayıda eczane, özel muayenehane bulunmaktadır.

Ulaşım

Kartal'da ilk vapur iskelesi 1857 yılında inşa edilmiştir. İlçede ulaşım denizyolu, demiryolu ve otoyol ile sağlanmaktadır. Kartal, Kurtköy'de bulunan Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı'na 15 kilometre uzaklıktadır. 1950’lerden beri Kartal ve Yalova arasında çalışan Mudanya ve Çardak isimli arabalı vapurları 1980'lerde emekliye ayrılmıştır. Günümüzde Kartal'dan Adalar ilçesine motor, Yalova iline de deniz otobüsü seferleri yapılmaktadır. 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'ne giden otoban ve E5 karayolu da Kartal'dan geçer. Kadıköy-Kartal arası uzanan Bağdat Caddesi ve Tuzla ile Bostancı arası sahil yolu Kartal'daki diğer karayolu ulaşım seçenekleridir. Temmuz 2012'de açılan Kadıköy-Tavşantepe metrosunun dört durağı Kartal'dadır. Aynı zamanda Kartal'a Marmaray (Halkalı - Gebze) Banliyö Treni ile ulaşılabilir. Mart 2019'da açılan Marmaray'ın Kartal'da toplamda beş durağı vardır.^[]

Ekonomi

Kartal ekonomisi, Cumhuriyet döneminden önce genellikle tarım ve balıkçılığa dayalıydı. Öyle ki günümüzde ilçenin merkezi mahallelerini oluşturan bölgeler 1970'li yıllara kadar bağ, bahçe ve bostanlardan oluşmaktaydı. Özellikle Osmanlı döneminde Kartal'da sahil kesimini mesken edinen Rum ahalinin balıkçılıkla, ilçenin iç kesimlerini mesken edinmiş olan Ermeni ahalinin ise daha ziyade tarımla ilgilendikleri bilinmektedir.

Cumhuriyet döneminde, 1947 yılında ilçe sanayi bölgesi ilan edilene kadar bu ekonomik faaliyetler devam ederken; 1947 yılından itibaren ilçede özellikle sanayi kuruluşlarının görülmeye başlamasıyla birlikte sanayi ve buna bağlı olarak ticaret de ilçe ekonomisinde önemli rol oynamaya başlamıştır. Bugün İstanbul'un Anadolu yakasının en önemli oto sanayi sitelerinden biri Kartal sınırları içindedir (). Kartal'ın en önemli sanayi kuruluşu ise 5 kıtaya ihracat yapan HABAŞ'tır. Şirketin sınaî ve tıbbî tüp gaz dolum tesisleri, Kartal'da yer almaktadır. Bir diğer önemli sanayi tesisi ise Esentepe Mahallesi'nde bulunan Milangaz dolum tesisidir.

Ticarette ise ilçede hemen hemen her alanda faaliyet gösteren büyük ve küçük işletmeler yer almaktadır. Kartal'da bulunan Anatolium Marmara AVM en önemli ticaret merkezi konumundadır. İlçenin bankalar caddesi konumunda bulunan Ankara Caddesi üzerinde ve etrafında Ziraat Bankası, Vakıfbank, Halk Bankası, Türkiye İş Bankası, Yapı ve Kredi Bankası, Garanti Bankası, TEB, Akbank gibi büyük bankaların şube ve ATM'leri, birkaç döviz bürosu ve kuyumcular bulunmaktadır.

Turizm

Kartal sınırları içerisinde birçok turistik tesis ve otel bulunmaktadır. Bunların yanı sıra ve sahil yolundaki birkaç Beltur işletmesi önemli turistik mekanlardandır. İlçede genel olarak yaygınlık gösterir. Yıl boyunca Kartal sahilinde amatör balıkçılık yapmak mümkündür. İlçede bulunan ve , önemli kültürel etkinlikler sayesinde yıl boyu ilçe turizmine önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle yaz aylarında, ilçe belediyesi tarafından düzenlenen ve adeta geleneksel festival havasında geçen, etrafında ve üzerinde yer alan meydanda yapılan halk konserleri ilçenin önemli turistik faaliyeti arasındadır.

Spor

Amatör ve profesyonel spor faaliyetleri için Kartal'da birçok spor tesisi bulunmaktadır. Kartal'ın bütün mahallelerinde bulunan liselerin açık ve kapalı spor salonları İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Gençlik ve Spor Bakanlığı işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Kartal'ın 2 adet profesyonel spor kulübü bulunmaktadır: Kartalspor ve Kartal Belediyespor. Bu iki kulüp dışında ilçede amatör olarak bireysel sporlar ve takım sporlarıyla ilgilenen çok sayıda sporcu bulunmaktadır. İlçede bulunan en önemli kamusal spor tesisi, Esentepe Mahallesi'nde yer alan 'dir.

Yıl boyunca sahil kesiminde yürüyüş, koşu, bisiklet, amatör balıkçılık aktiviteleri gerçekleştirmek mümkündür. Geleneksel olarak her yıl Uğur Mumcu'yu anmak için 5 km'lik bir parkurda düzenlenen Uğur Mumcu Yol Koşusu, Uğurmumcu Mahallesi'nde düzenlenmektedir.

Nüfus ve Demografik Yapı

Yıldız Teknik Üniversitesi'nin Mayıs 2013 tarihinde yaptığı ankette, Bakırköy, Adalar ve Kadıköy'le birlikte halkın kendini en güvende hissettiği dört ilçeden biri olmuştur. Son yıllarda ilçede yapılan büyük ölçekli rezidanslar nedeniyle demografik yapısında ciddi bir değişim gerçekleşmiştir. Kartal'da ortalama oturma süresi 17,22 yıldır. 1987 yılında Pendik, 1992 yılında Maltepe ve Sultanbeyli ve 2009 yılında Samandıra beldesinin Kartal ilçesinden ayrılması nedeniyle Kartal ilçesinin nüfusunda azalma meydana gelmiştir. 2008 TÜİK istatistiklerine göre en yoğun nüfuslu mahallesi Hürriyet mahallesi, en az nüfus barındıran mahalle ise Yukarı mahallesidir.

Kartal Nüfusu

Yıl	Toplam	Şehir	Kır
1935	17.379	4.462	12.917
1940	17.951	3.622	14.329
1945	21.395	14.842	6.553
1950	26.150	5.301	20.849
1955	41.351	7.442	33.909
1960	68.462	14.815	53.647
1965	97.803	20.139	77.664
1970	168.822	35.381	133.441
1975	287.105	53.073	234.032
1980	413.839	68.291	345.548
1985	572.546	557.664	14.882
1990	611.532	506.477	105.055
2000	407.865	337.390	70.475
2007	541.209	427.111	114.098
2008	426.748	426.748	veri yok
2009	426.680	426.680	veri yok
2010	432.199	432.199	veri yok
2011	440.887	440.887	veri yok
2012	443.293	443.293	veri yok
2013	447.110	447.110	veri yok
2014	450.498	450.498	veri yok
2015	457.552	457.552	veri yok
2016	459.298	459.298	veri yok
2017	463.433	463.433	veri yok
2018	461.155	461.155	veri yok
2019	470.676	470.676	veri yok
2020	474.514	474.514	veri yok

Politika

Yerel Seçimler

Kartal Belediye Başkanları ve Partileri
Yıl	Belediye Başkanı	Parti	Oy Oranı
1871	Yasin Ağa
1912	Kadri Bey
	Ali Rıza Bey
	Ekrem Sıral Kaptan
	Hoca Fuat Efendi
	Ali Bora (Kerimoğlu Ali)
	Kemal Bayraktar
	Turgut (Alp) Kaptan
1930	Arif Kaptan
1934	Tahir Öztırak
1938	Tacettin Özgüder
1942	Şerafettin Özer
1946	Sadettin Oral
1950	Yaşar Ekici	CHP
1955	Hikmet Sürücü	AP
1963	Bahtiyar Konuksay	AP	%51,23
1968	Bahtiyar Konuksay	AP	%44,64
1973	Kemal Hacıyüzbaşıoğlu	Bağımsız	%59,72
1975	Mehmet Ali Büklü	CHP	%58,57
1984		ANAP	%42,63
1989	Mehmet Ali Büklü	SHP	%40,11
1994	Mehmet Sekmen	RP	%28,68
1999	Mehmet Sekmen *	FP	%31,50
2004		AK Parti	%41,52
2009	Altınok Öz	CHP	%41,33
2014	Altınok Öz	CHP	%45,02
2019	Gökhan Yüksel	CHP	%51,17

• Mehmet Sekmen, 2002 Genel seçimlerinde milletvekili olmak için istifa etmiş ve görevini Hasan Hüsamettin Koçak'a devretmiştir.

Kardeş Şehirler

Kartal'ın kardeş şehirleri aşağıda listelenmiştir.

• Altınbaşak, Erzincan, Türkiye
• Ardino, Bulgaristan
• , Bulgaristan
• Banovići, Bosna-Hersek
• Bor, Niğde, Türkiye
• , Azerbaycan
• Gölpazarı, Bilecik, Türkiye
• Çüngüş, Diyarbakır, Türkiye
• Damal, Ardahan, Türkiye
• Düzköy, Trabzon, Türkiye
• Esentepe, KKTC
• Gölpazarı, Bilecik, Türkiye
• Hacıbektaş, Nevşehir, Türkiye
• İhsaniye, Afyon, Türkiye
• İmrenler, Konya
• Ilfov, Romanya
• Kavakköy, Çanakkale, Türkiye
• Kemalpaşa, Artvin, Türkiye
• Mudurnu, Bursa, Türkiye
• Ovacık, Tunceli, Türkiye
• Ömerli, Mardin, Türkiye
• Pınarhisar, Kırklareli, Türkiye
• Sjenica, Sırbistan
• Sohum, Abhazya
• Subaşı, Altınova, Yalova, Türkiye
• , Bosna-Hersek

Notlar

1. ^ Maltepe ve Sultanbeyli ilçelerinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
2. ^ Sancaktepe ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kaynakça

1. ^ . 9 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2020. 
2. ^ . www.kartal.gov.tr. 21 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2022. 
3. ^ . 26 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2012. 
4. ^ TÜİK Kartal’ın nüfusunu açıkladı Kartal 24
5. ^ İstanbul’un En Yüksek Noktaları Nereler? 18 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Hava Forum
6. ^ Kartal Belediyesi (13 Ağustos 2020). . Kartal Belediyesi. 16 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2020. 
7. ^ T.C. Kartal Kaymakamlığı (13 Ağustos 2020). . T.C. Kartal Kaymakamlığı. 21 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2020. 
8. ^ Sevan Nişanyan (13 Ağustos 2020). "Kartal, İstanbul". Index Anatolicus. 22 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 13 Ağustos 2020. 
9. ^ ^{a b} Kartal Kaymakamlığı Resmi İnternet Sitesi verilerine göre (http://www.kartal.gov.tr/default_B1.aspx?content=1027 20 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde .)
10. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; iktm_veri isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: )
11. ^ Merçil, Erdoğan (1995). Selçuklu Devletleri Tarihi. Ankara: TTK Basımevi. s. 423. 
12. ^ ^{a b} "Arşivlenmiş kopya". 7 Nisan 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 3 Nisan 2014. 
13. ^ Kartal Dr. Lütfi Kırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yeniden Yapımı Tamamlandı 18 Mayıs 2021^{[Tarih uyuşmuyor]} tarihinde Wayback Machine sitesinde . İstanbul Proje Koordinasyon Birimi
14. ^ İstanbul'un en güvensiz ilçesi hangisi, Milliyet - ☀http://gundem.milliyet.com.tr/istanbul-un-en-guvensiz-ilcesi-hangisi/gundem/SonDakikaGaleri/29.04.2013/1700615/default.htm?PAGE=1 7 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
15. ^ Kartal Belediyesi 2010-2014 Stratejik Planı - http://www.kartal-bld.gov.tr/tr/dosyalar/KartalBelediyesi2010_2014StratejikPlani.pdf 12 Mayıs 2013^{[Tarih uyuşmuyor]} tarihinde Wayback Machine sitesinde .
16. ^ Başbakanlık İstatistik Genel Direktörlüğü (1937). "1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (PDF). mku.edu.tr. 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
17. ^ Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1944). "1940 Genel Nüfus Sayımı: Vilâyetler, Kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
18. ^ Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1948). "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
19. ^ Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (1954). "1950 Umumî Nüfus Sayımı: Vilâyet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla Nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
20. ^ Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1961). "1955 Genel Nüfus Sayımı: Vilâyet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 6 Mart 2019 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
21. ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963). "1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
22. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
23. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
24. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
25. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
26. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
27. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
28. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
29. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
30. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
31. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
32. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
33. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
34. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
35. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
36. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
37. ^ ^{a b c d e f}
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Kartal Nüfusu - İstanbul". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler ()
    • "İstanbul Kartal Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler ()
38. ^ . 20 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2014. 
39. ^ "Kartal Municipality Official Website - Sister Towns". 26 Haziran 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Aralık 2012. 
40. ^ "Kartal Belediyesi Meclis Toplantısı". 30 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 21 Kasım 2013. 

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Kartal, İstanbul ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.

• Kartal Kaymakamlığı 15 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
• Kartal Belediyesi 21 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
• T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Kartal ve Tanıtımı