| Kitle imha silahları |
|---|
![]() |
| Çeşitleri |
| Yayılma |
| Anlaşmalar |
|
| |
Irak, 1962-1991 yılları arasında kitle imha silahları (KİS) üzerine aktif araştırmalar yaptı ve kimyasal silahlar kullandı. Daha sonra, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 687 sayılı kararı doğrultusunda imha edildi, nükleer silah programı durduruldu.Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak hükûmeti, Irak-İran Savaşı sırasında İranlı sivillere, Iraklı Kürtlere ve askerlere karşı gerçekleştirdiği nedeniyle uluslararası alanda kınandı. Saddam, kapsamlı biyolojik ve nükleer silah programları yürüttü, ancak hiçbir zaman nükleer silah üretmedi. Körfez Savaşı'ndan sonra , Irak'a ait büyük miktarda kimyasal silahı ve altyapıyı tespit etti, el koydu ve imha etti; bunun ardından Irak kimyasal, biyolojik ve nükleer programlarını sona erdirdi.
1983-1988 yılları arasında Irak-İran Savaşı sırasında bilinen Irak kimyasal silah saldırılarının, İran askerleri arasında yaklaşık 50.000 ani zayiata yol açtığı tahmin edilmektedir.Halepçe Katliamı'nda 3.200 ila 5.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu saldırılar, hardal gazı ve sinir gazları kullanan Ali Hasan el-Mecid tarafından yönetilmiştir. Körfez Savaşı sırasında ABD bombardımanı ve savaş sonrası, özellikle sarin ve siklosarin içeren Irak kimyasal silah tesislerinin yıkılması, ABD gazilerinin %40'ından fazlasında görülen başlıca nedeni olarak değerlendirilmiştir.
ABD ve Birleşik Krallık'ın, Irak'ın kitle imha silahlarını araştırmaya ve stoklamaya devam ettiği yönündeki iddiaları, Irak Savaşı'na giden büyük rol oynamıştır. ABD ve BK, 1998'de Irak'ı bombalamış, bunun gerekçesi olarak KİS tesislerini hedef aldıklarını ileri sürmüştür. 11 Eylül saldırılarından sonra ABD, Irak'ı saldırıları gerçekleştiren terör örgütü El-Kaide'nin KİS arayışlarıyla . BM denetimleri, Irak'ın BM ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) denetimlerine "derhal, koşulsuz ve aktif iş birliği" yapmasını talep eden 1441 sayılı karar uyarınca Kasım 2002 ile Mart 2003 arasında yeniden başladı. ABD, Irak'ın yeterince iş birliği yapmadığını ve bunun 1441 sayılı kararın ihlali olduğunu savundu, ancak BM Güvenlik Konseyi'ni güç kullanımına izin veren yeni bir karar çıkarmaya ikna edemedi. Buna rağmen ABD, barışçıl yolların Irak'ı silahsızlandıramayacağını öne sürerek Mart 2003'te Irak'a askerî müdahalede bulundu.
ABD öncülüğündeki denetimler daha sonra, Irak'ın aktif KİS üretimini ve stoklamasını durdurduğunu ortaya koydu. Bazı yorumcular, yanlış KİS iddialarının savaş için kasıtlı bir bahane olarak kullanıldığını savunmuştur. Silahların gizlenmiş ya da başka ülkelere gönderilmiş olabileceğine dair da öne sürülmüştür. Temmuz 2004'te yayımlanan resmî ve , istihbarat servislerinin "güvenilmez kaynaklara dayandığını" ve bunun "Irak'ın silah cephaneliği hakkında yanlış veya abartılı iddialara yol açtığını" kabul etmiştir.
Irak, 1931'de 'ünü, 1969'da Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı ve 1972'de Biyolojik Silahlar Sözleşmesi'ni imzalamış, ancak ancak Biyolojik Silahlar Sözleşmesi'ni 11 Haziran 1991'e kadar onaylamamıştır. Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni ise Ocak 2009'da onaylamış, sözleşme Irak için 12 Şubat 2009'da yürürlüğe girmiştir.
Kaynakça
| ]- ^ a b "Iraq Survey Group Final Report: Regime Strategic Intent – Key Findings" (PDF). 2017-03-24 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2017-04-07.
- ^ Cleminson, Ronald. What Happened to Saddam's Weapons of Mass Destruction? 2011-08-12 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Arms Control Association. September 2003.
- ^ Wright, Robin (2008). Dreams and Shadows: The Future of the Middle East
. New York: Penguin Press. s. 438. ISBN . - ^ "BBC ON THIS DAY | 16 | 1988: Thousands die in Halabja gas attack". BBC News. 10 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2013.
- ^ "Halabja, the massacre the West tried to ignore". The Times. 28 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2013.
- ^ "3/16/98: Anniversary of the Halabja Massacre". 1997-2001.state.gov. Erişim tarihi: 14 Şubat 2025.
- ^ Cruz-Hernandez, Angela; Roney, Andrew; Goswami, Dinesh G.; Tewari-Singh, Neera; Brown, Jared M. (2022-11-17). "A review of chemical warfare agents linked to respiratory and neurological effects experienced in Gulf War Illness". Inhalation Toxicology. Informa UK Limited. 34 (13-14): 412-432. Bibcode:2022InhTx..34..412C. doi:10.1080/08958378.2022.2147257
. ISSN 0895-8378. (PMC) 9832991
. (PMID) 36394251. - ^ Nichols, Bill (March 2, 2004). "U.N. – Iraq had no WMD after 1994". USA Today. October 17, 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: March 21, 2008.
- ^ "CNN Transcript of Blix's remarks". CNN. January 27, 2003. October 10, 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: August 5, 2010.
- ^ "CNN: Text of memorandum submitted by France, Russia, Germany". CNN. 24 Şubat 2003. January 9, 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2010.
- ^ "Chirac declares veto over any Iraq resolution". Pbs.org. 2003-03-10. 2 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2010-08-05.
- ^ Farley, Maggie (2003-02-06). "Los Angeles Times: War Still Not the Answer Say France, Russia, China". Articles.latimes.com. 2012-10-22 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2009-08-01.
- ^ The Iraq Invasion 20 Years Later: It Was Indeed a Big Lie that Launched the Catastrophic War, David Corn, Mother Jones, 20 Mart 2023.
- ^ Scott Shane (June 23, 2006). "For Diehards, Search for Iraq's W.M.D. Isn't Over". The New York Times. March 6, 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2017.
- ^ Diamond, John (14 Temmuz 2004). "U.S., British probes reach similar findings". USA Today. 24 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Iraq". OPCW. 1 April 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 March 2019.
Daha fazla okuma
| ]- Coletta, Giovanni. "Politicising intelligence: what went wrong with the UK and US assessments on Iraqi WMD in 2002" Journal of Intelligence History (2018) 17#1 ss. 65-78 is a scholarly analysis.
- Isikoff, Michael. and David Corn. Hubris: The inside story of spin, scandal, and the selling of the Iraq War (2006) is journalistic.
- Jervis, Robert. 2010. Why Intelligence Fails Lessons from the Iranian Revolution and the Iraq War. Cornell University Press.
- Lake, David A. "Two cheers for bargaining theory: Assessing rationalist explanations of the Iraq War." International Security 35.3 (2010): 7-52.
- Braut-Hegghammer, Målfrid. 2020. "Cheater's Dilemma: Iraq, Weapons of Mass Destruction, and the Path to War." International Security.
Dış bağlantılar
| ]- Web sitesi
- Irak ile ilgili Kongre Araştırma Servisi (CRS) raporları
- Kitle imha silahları teorileri ve komplo iddiaları 7 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- LookSmart – Irak KİS Tartışması dizin kategorisi
- Washington Post'ta, Irak'ta KİS bulma çalışmalarında görev almış eski CIA saha görevlisi Arthur Keller tarafından yazılan makale
- Richard S. Tracey, Trapped by a Mindset: The Iraq WMD Intelligence Failure, 23 Ocak 2007, Air & Space Power Journal.
- 2004-05'te Irak Araştırma Grubu'na atanmış Pensilvanya Ordu Ulusal Muhafız askerlerini konu alan Land of Confusion adlı belgesel filminin tanıtımı
- Alsos Nükleer Konular Dijital Kütüphanesi'nden Irak nükleer silah programına ilişkin açıklamalı kaynakça
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Kitle imha silahlariCesitleriBiyolojik Kimyasal Nukleer RadyolojikAlmanya Arnavutluk Cezayir Irak Rusya Turkiye UkraynaYayilmaNukleerAnlasmalar Kategorigtd Irak 1962 1991 yillari arasinda kitle imha silahlari KIS uzerine aktif arastirmalar yapti ve kimyasal silahlar kullandi Daha sonra Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi nin 687 sayili karari dogrultusunda imha edildi nukleer silah programi durduruldu Saddam Huseyin yonetimindeki Irak hukumeti Irak Iran Savasi sirasinda Iranli sivillere Irakli Kurtlere ve askerlere karsi gerceklestirdigi nedeniyle uluslararasi alanda kinandi Saddam kapsamli biyolojik ve nukleer silah programlari yuruttu ancak hicbir zaman nukleer silah uretmedi Korfez Savasi ndan sonra Irak a ait buyuk miktarda kimyasal silahi ve altyapiyi tespit etti el koydu ve imha etti bunun ardindan Irak kimyasal biyolojik ve nukleer programlarini sona erdirdi 1983 1988 yillari arasinda Irak Iran Savasi sirasinda bilinen Irak kimyasal silah saldirilarinin Iran askerleri arasinda yaklasik 50 000 ani zayiata yol actigi tahmin edilmektedir Halepce Katliami nda 3 200 ila 5 000 kisi hayatini kaybetmistir Bu saldirilar hardal gazi ve sinir gazlari kullanan Ali Hasan el Mecid tarafindan yonetilmistir Korfez Savasi sirasinda ABD bombardimani ve savas sonrasi ozellikle sarin ve siklosarin iceren Irak kimyasal silah tesislerinin yikilmasi ABD gazilerinin 40 indan fazlasinda gorulen baslica nedeni olarak degerlendirilmistir ABD ve Birlesik Krallik in Irak in kitle imha silahlarini arastirmaya ve stoklamaya devam ettigi yonundeki iddialari Irak Savasi na giden buyuk rol oynamistir ABD ve BK 1998 de Irak i bombalamis bunun gerekcesi olarak KIS tesislerini hedef aldiklarini ileri surmustur 11 Eylul saldirilarindan sonra ABD Irak i saldirilari gerceklestiren teror orgutu El Kaide nin KIS arayislariyla BM denetimleri Irak in BM ve Uluslararasi Atom Enerjisi Kurumu UAEK denetimlerine derhal kosulsuz ve aktif is birligi yapmasini talep eden 1441 sayili karar uyarinca Kasim 2002 ile Mart 2003 arasinda yeniden basladi ABD Irak in yeterince is birligi yapmadigini ve bunun 1441 sayili kararin ihlali oldugunu savundu ancak BM Guvenlik Konseyi ni guc kullanimina izin veren yeni bir karar cikarmaya ikna edemedi Buna ragmen ABD bariscil yollarin Irak i silahsizlandiramayacagini one surerek Mart 2003 te Irak a askeri mudahalede bulundu ABD onculugundeki denetimler daha sonra Irak in aktif KIS uretimini ve stoklamasini durdurdugunu ortaya koydu Bazi yorumcular yanlis KIS iddialarinin savas icin kasitli bir bahane olarak kullanildigini savunmustur Silahlarin gizlenmis ya da baska ulkelere gonderilmis olabilecegine dair da one surulmustur Temmuz 2004 te yayimlanan resmi ve istihbarat servislerinin guvenilmez kaynaklara dayandigini ve bunun Irak in silah cephaneligi hakkinda yanlis veya abartili iddialara yol actigini kabul etmistir Irak 1931 de unu 1969 da Nukleer Silahlarin Yayilmasinin Onlenmesi Antlasmasi ni ve 1972 de Biyolojik Silahlar Sozlesmesi ni imzalamis ancak ancak Biyolojik Silahlar Sozlesmesi ni 11 Haziran 1991 e kadar onaylamamistir Kimyasal Silahlar Sozlesmesi ni ise Ocak 2009 da onaylamis sozlesme Irak icin 12 Subat 2009 da yururluge girmistir Kaynakca span a b Iraq Survey Group Final Report Regime Strategic Intent Key Findings PDF 2017 03 24 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2017 04 07 Cleminson Ronald What Happened to Saddam s Weapons of Mass Destruction 2011 08 12 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Arms Control Association September 2003 Wright Robin 2008 Dreams and Shadows The Future of the Middle East New York Penguin Press s 438 ISBN 9781594201110 BBC ON THIS DAY 16 1988 Thousands die in Halabja gas attack BBC News 10 Subat 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2013 Halabja the massacre the West tried to ignore The Times 28 Ocak 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2013 3 16 98 Anniversary of the Halabja Massacre 1997 2001 state gov Erisim tarihi 14 Subat 2025 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Cruz Hernandez Angela Roney Andrew Goswami Dinesh G Tewari Singh Neera Brown Jared M 2022 11 17 A review of chemical warfare agents linked to respiratory and neurological effects experienced in Gulf War Illness Inhalation Toxicology Informa UK Limited 34 13 14 412 432 Bibcode 2022InhTx 34 412C doi 10 1080 08958378 2022 2147257 ISSN 0895 8378 PMC 9832991 PMID 36394251 Nichols Bill March 2 2004 U N Iraq had no WMD after 1994 USA Today October 17 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi March 21 2008 CNN Transcript of Blix s remarks CNN January 27 2003 October 10 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi August 5 2010 CNN Text of memorandum submitted by France Russia Germany CNN 24 Subat 2003 January 9 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2010 Chirac declares veto over any Iraq resolution Pbs org 2003 03 10 2 Eylul 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2010 08 05 Farley Maggie 2003 02 06 Los Angeles Times War Still Not the Answer Say France Russia China Articles latimes com 2012 10 22 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2009 08 01 The Iraq Invasion 20 Years Later It Was Indeed a Big Lie that Launched the Catastrophic War David Corn Mother Jones 20 Mart 2023 Scott Shane June 23 2006 For Diehards Search for Iraq s W M D Isn t Over The New York Times March 6 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Subat 2017 Diamond John 14 Temmuz 2004 U S British probes reach similar findings USA Today 24 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Iraq OPCW 1 April 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 March 2019 Daha fazla okuma span Coletta Giovanni Politicising intelligence what went wrong with the UK and US assessments on Iraqi WMD in 2002 Journal of Intelligence History 2018 17 1 ss 65 78 is a scholarly analysis Isikoff Michael and David Corn Hubris The inside story of spin scandal and the selling of the Iraq War 2006 is journalistic Jervis Robert 2010 Why Intelligence Fails Lessons from the Iranian Revolution and the Iraq War Cornell University Press Lake David A Two cheers for bargaining theory Assessing rationalist explanations of the Iraq War International Security 35 3 2010 7 52 Braut Hegghammer Malfrid 2020 Cheater s Dilemma Iraq Weapons of Mass Destruction and the Path to War International Security Dis baglantilar span Vikisoz de Irak ve kitle imha silahlari ile ilgili sozleri bulabilirsiniz Web sitesi Irak ile ilgili Kongre Arastirma Servisi CRS raporlari Kitle imha silahlari teorileri ve komplo iddialari 7 Eylul 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi LookSmart Irak KIS Tartismasi dizin kategorisi Washington Post ta Irak ta KIS bulma calismalarinda gorev almis eski CIA saha gorevlisi Arthur Keller tarafindan yazilan makale Richard S Tracey Trapped by a Mindset The Iraq WMD Intelligence Failure 23 Ocak 2007 Air amp Space Power Journal 2004 05 te Irak Arastirma Grubu na atanmis Pensilvanya Ordu Ulusal Muhafiz askerlerini konu alan Land of Confusion adli belgesel filminin tanitimi Alsos Nukleer Konular Dijital Kutuphanesi nden Irak nukleer silah programina iliskin aciklamali kaynakcagtdIrak SavasiArkaplanKorfez Savasi Cekic Guc Irak ambargosu Petrol Gida programi Kitle imha silahlari Nijer uranyum iddialari BM GK Karar no 1441 Bush Aznar gizli gorusmesi Savas karsiti protestolar 1 Mart tezkeresiTaraflarABD George W Bush Tommy Franks David Petraeus Birlesik Krallik Tony Blair Pesmergeler Mesud Barzani Celal Talabani Irak Saddam HuseyinMuharebelerUm Kasr Muharebesi Nasiriye Muharebesi Necef Muharebesi 2003 Bagdat in isgali I Felluce Muharebesi Necef Muharebesi 2004 II Felluce Muharebesi Irak DirenisiOlaylarBagdat Muzesi Olayi Jessica Lynch Olayi Ebu Gureyb Cezaevi iskenceleri Mahmudiye tecavuz ve cinayetleri Firdevs Meydani Olayi Tarik Eyyub Olayi 2004 Irak KBR konvoyu pusu olayi Guantanamo Kampi Haifa Caddesi Olayi Scott Helvenston Olayi Nisur Meydani Olayi Duelfer RaporuIsgal ve ic savasAcademi KBR Halliburton Mehdi Ordusu Irak Islam Ordusu Mucahitler Ordusu Bedir Orgutu Naksibendi Ordusu Irak el Kaidesi Irak Islam Devleti Irak Islam Yuksek Konseyi Cokuluslu Guc Gecici Koalisyon Yonetimi Irak Dunya Mahkemesi Kategori Ulkelerine gore kitle imha silahlariGizli kategoriler Webarsiv sablonu wayback baglantilariArsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler

