Grekçe fiiller, haber, emir, dilek-şart ve istek kipi olmak üzere dört farklı kipe; etken, edilgen ve dönüşlü/orta olmak üzere de üç farklı çatıya sahiptir.
- Haber kipi, şimdiki zaman, şimdiki zamanın hikâyesi, gelecek zaman, aoristum, iki farklı geçmiş zaman ve gelecek bitmiş zaman olarak çekimlenebilir. (Gelecek bitmiş zaman çok nadiren kullanılır).
- Dilek-Şart ve emir kipleri, yalnızca şimdiki zaman, aoristum ve bilinen geçmiş zamanda çekimlenebilir.
- İstek kipinde ise, mastar ve partisipler şimdiki zaman, aoristum, bilinen geçmiş zaman ve gelecek zamanda çekimlenebilirler.
Fiillerin hangi şahsa ait oldukları, aldıkları son ek aracılığıyla belirlenir. Fiiller ben, sen, o olmak üzere toplam üç tekil şahsa ve biz, siz, onlar olmak üzere üç çoğul şahsa sahiptirler. Tüm bunların dışında siz ikiniz anlamına gelen tesniye adı verilen ikili bir şahıs da vardır ancak bu şahıs çok nadiren kullanılır.
Örnek: λύω (lúō) "çözüyorum", λύεις (lúeis) "çözüyorsun", λύει (lúei) "çözüyor".
Grekçe fiiller, ekleri fiil köküne doğrudan bağlanan atematik fiiller (mi fiilleri) ve aldığı ekten önce bir ünlüye (o ya da e) sahip tematik fiiller olarak ikiye ayrılır. Haber kipindeki bir fiili, geçmiş zamanda çekimlemek için artma adı verilen ön ek ε- (e-) eklenir. Artma ön eki yalnızca haber kipinde bulunur, partisip ve mastar hallerindeyse yoktur.
Örnek: aoristum ἔ-λυσα (é-lusa) "çözdüm"; şimdiki zamanın hikâyesi ἔ-λυον (é-luon) "çözüyordum".
Fiiller, bilinen geçmiş zamanda çekimlenirken sahip oldukları ilk ünsüz harfleri tekrar edilerek e ünlüsü ile önlerine eklenir. Bu işleme katlama adı verilir. Bazı durumlarda katlama yerine artma yapılır. Katlama ekleri partisip ve mastar hallerinde de bulunur.
Örnek: λέλυκα (léluka) "çözdüm", γέγραφα (gégrapha) "yazdım" ηὕρηκα (hēúrēka) "buldum".
Grekçe fiil sistemi, Proto Hint-Avrupa dillerine ait tüm karmaşık yapıları barındırmaktadır. Bundan dolayı orta çatıya ek olarak yalnızca gelecek zaman ve aoristumda edilgen çatı vardır.
Tematik ve atematik fiiller
| ]Grekçe fiiller doğrudan köke ek alıp almamasına bağlı olarak iki gruba ayrılır. Tematik fiiller, köke gelen ek öncesi bir ünlü eki alan fiillerken (λύ-ο-μεν (lú-o-men) "çözüyoruz") atematik fiiller doğrudan köke eklenen ekleri alan fiillerdir. (ἐσ-μέν (es-mén) "biziz") Nispeten daha fazla tematik fiil bulunmaktadır.
Tematik fiiller
| ]Yunan gramerinde kökü bir sesli harf ile biten fiiller verba vocalia ya da verba pura olarak adlandırılırlar.
Etken çatı
| ]Tematik fiiller, birinci tekil şahsın etken halinde -ω (-ō) eki ile biterler. Örneğin: λέγω (légō) "söylüyorum", γράφω (gráphō) "yazıyorum", πέμπω (pémpō) "gönderiyorum". Bu fiillerin ekleri genellikle düzenlidir.
- λέγω, λέγεις, λέγει, (λέγετον, λέγετον,) λέγομεν, λέγετε, λέγουσι(ν)
- légō, légeis, légei, (légeton, légeton,) légomen, légete, légousi(n)
- Ben söylüyorum, sen söylüyorsun, o söylüyor, (siz ikiniz söylüyorsunuz, o ikisi söylüyorlar) biz söylüyoruz, siz söylüyorsunuz, onlar söylüyorlar
Parantez içerisinde verilen formlar tesniye adı verilen iki kişi için kullanılan özel bir formdur. Çok nadir olmakla birlikte Aristofanes ve Platon gibi yazarlar tarafından kullanılmaktadır:
- Ὅμηρός τε καὶ Ἡσίοδος ταὐτὰ λέγετον.
- Hómērós te kaì Hēsíodos tautà légeton.
- Homeros ve Hesiodos'un ikisi de aynı şeyi söylüyorlar.
Tematik fiillerin şimdiki zaman etken mastarı -ειν (-ein) eki ile elde edilir: örneğin λέγειν (légein) "söylemek".
Orta çatı
| ]Tematik fiiller orta çatıda birinci tekil şahısta -ομαι (-omai) eki ile elde edilir. Örneğin ἀποκρῑ́νομαι (apokrī́nomai) "cevaplıyorum", γίγνομαι (gígnomai) "oluyorum". Şimdiki zamanın ekleri aşağıdaki gibidir:
- -ομαι, -ει/-ῃ, -εται, (-εσθον, -εσθον), -ομεθα, -εσθε, -ονται
- -omai, -ei/-ēi, -etai, (-esthon, -esthon), -ometha, -esthe, -ontai
- Ben, sen, o (siz ikiniz, o ikisi), biz, siz, onlar
Şimdiki zamanın orta çatı halindeki mastarı -εσθαι (-esthai) eki ile elde edilir. Örneğin: ἀποκρῑ́νεσθαι (apokrī́nesthai) "cevaplamak".
Çoğu orta çatılı fiil, edilgen görünümünde olsa da etken çevrilmek zorundadır. Zira deponent olarak bilinen bu fiillerin, etken çekimli örneği yoktur. Örneğin: ἀποκρῑ́νομαι (apokrī́nomai) "cevaplıyorum". Etken çekimli örneği olan παύομαι (paúomai) "(yapmaya) ara veriyorum" gibi diğer fiiller ise, etken halleri var olduğundan, etken olarak kullanılmak istendiklerinde gerektiği şekilde çekimlenmelidir. Örneğin: παύω (paúō) "Ara veriyorum".
Edilgen çatı
| ]Edilgen çatı, şimdiki zaman, şimdiki zamanın hikâyesi ve bilinen geçmiş zamanda orta çatıdaki aynı ekler ile kullanılır. Örneğin: διώκομαι (diṓkomai) "izleniyorum" ve κελεύομαι (keleúomai) "emrediliyorum".
Aoristumda ise orta çatılı fiillerden -σθην (-sthēn), -θην (-thēn), yahut -ην (-ēn) ekleri ile ayrılırlar. Örneğin ἐδιώχθην (ediṓkhthēn) "İzlendim"; ἐκελεύσθην (ekeleústhēn) "emredildim", ἐβλάβην (eblábēn) "yaralandım". Orta çatılı fiiller -σάμην (-sámēn), -άμην (-ámēn) ya da -όμην (-ómēn) gibi aoristum eki alma eğilimi de gösterirler. Örneğin: ἐπαυσάμην (epausámēn) "durdurdum", ἀπεκρινάμην (apekrinámēn) "cevapladım", ἐγενόμην (egenómēn) "oldum".
Daralmış fiiller
| ]Verba contracta olarak da bilinen daralmış fiiller -άω (-áō), -έω (-éō) yahut -όω (-óō) ekleri ile biten fiillerdir. Örneğin: ὁράω (horáō) "görüyorum", ποιέω (poiéō) "yapıyorum", δηλόω (dēlóō) "gösteriyorum". Bu fiiller aldıkları ekler aracılığıyla daraldıklarından çoğu kez cümle içerisinde tek ünlü ile (α, ε, ο) bulunurlar. Bu nedenle ὁράω (horáō) görmek; ποιέω (poiéō) yapmak ve δηλόω (dēlóō) göstermek fiillerinin şimdiki zamandaki çekimi aşağıdaki şekildedir:
- ὁρῶ, ὁρᾷς, ὁρᾷ, (ὁρᾶτον, ὁρᾶτον,) ὁρῶμεν, ὁρᾶτε, ὁρῶσι(ν)
- horô, horâis, horâi, (horâton, horâton,) horômen, horâte, horôsi(n)
- Ben görüyorum, sen görüyorsun, o görüyor (siz ikiniz görüyorsunuz, o ikisi görüyor), biz görüyoruz, siz görüyorsunuz, onlar görüyorlar
- ποιῶ, ποιεῖς, ποιεῖ, (ποιεῖτον, ποιεῖτον,) ποιοῦμεν, ποιεῖτε, ποιοῦσι(ν)
- poiô, poieîs, poieî, (poieîton, poieîton,) poioûmen, poieîte, poioûsi(n)
- Yapıyorum, yapıyorsun, yapıyor (siz ikiniz yapıyorsunuz, o ikisi yapıyor) yapıyoruz, yapıyorsunuz, yapıyorlar
- δηλῶ, δηλοῖς, δηλοῖ, (δηλοῦτον, δηλοῦτον,) δηλοῦμεν, δηλοῦτε, δηλοῦσι(ν)
- dēlô, dēloîs, dēloî, (dēloûton, dēloûton,) dēloûmen, dēloûte, dēloûsi(n)
- gösteriyorum, gösteriyorsun, gösteriyorlar (siz ikiniz gösteriyorsunuz, o ikisi gösteriyorlar) gösteriyoruz, gösteriyorsunuz, gösteriyorlar
Yukarıda örnekleri verilen daralmış fiillerin şimdiki zaman etken çatı mastar halleri şu şekildedir: ὁρᾶν (horân), ποιεῖν (poieîn), δηλοῦν (dēloûn). Daralmış fiiller orta ve edilgen çatıda da bulunmaktadır. Örneğin: ἀφικνέομαι (aphiknéomai) "ulaşırım" ya da τιμάομαι (timáomai) "onur duyarım".
Atematik fiiller
| ]Etken çatı
| ]Atematik fiiller birinci tekil şahıs şimdiki zamanda -μι (-mi) ekini alırlar. Örnek: εἰμί (eimí) "ben ...im", φημί (phēmí) "söylüyorum", δίδωμι (dídōmi) "veriyorum", ἵστημι (hístēmi) "duruyorum". Orta çatıda bu fiiller -μαι eki ile biterler, örneğin: δύναμαι (dúnamai) "yapabilirim". Gitmek anlamına gelen εἶμι (eîmi) fiili şimdiki zamanda çekimlendiğinde gelecek zaman anlamı vererek gideceğim olarak da çevrilebilir.
Düzensiz bir yapıda olan atematik fiillerin çekimlemelerine dikkat etmek gerekir. Örneğin olmak εἰμί (eimí), gitmek εἶμι (eîmi) ve vermek δίδωμι (dídōmi) fiilleri şimdiki zamanda aşağıdaki gibi çekimlenirler.
- εἰμί, εἶ, ἐστί(ν), (ἐστόν, ἐστόν,) ἐσμέν, ἐστέ, εἰσί(ν)
- eimí, eî, estí(n), (estón, estón,) esmén, esté, eisí(n)
- benim, sensin, o (siz ikiniz, o ikisi) biziz, sizsiniz, onlar
- εἶμι, εἶ, εἶσι(ν), (ἴτον, ἴτον,) ἴμεν, ἴτε, ἴᾱσι(ν)
- dídōmi, dídōs, dídōsi(n), dídomen, dídote, didóāsi(n)
- Veriyorum, veriyorsun, veriyor, veriyoruz, veriyorsunuz, veriyorlar
Vermek fiilinin tesniye formu yoktur. Atematik fiillerin etken çatılı mastarları -ναι (-nai) eki ile biter. Örneğin εἶναι (eînai) "olmak", ἰέναι (iénai) "gitmek", διδόναι (didónai) "vermek".
Orta çatı
| ]Atematik fiiller orta çatıda da kullanılmaktadır. Örneğin: ἵσταμαι (hístamai) "duruyorum" ya da δύναμαι (dúnamai) "yapabilirim". Orta Çatı mastar hali -σθαι (-sthai) eki sayesinde elde edilir. Orta çatıda atematik fiil ekleri şunlardır:
- -μαι, -σαι, -ται, (-σθον, -σθον), -μεθα, -σθε, -νται
- -mai, -sai, -tai, (-sthon, -sthon), -metha, -sthe, -ntai
- Ben, sen, o, (siz ikiniz, o ikisi) biz, siz, onlar
οἶδα (oîda) fiili
| ]οἶδα (oîda) "biliyorum" fiili düzensiz bir fiildir. Mastar hali εἰδέναι (eidénai) "bilmek" olan fiilin ekleri atematik geçmiş zaman ekleri ile aynıdır:
- οἶδα, οἶσθα, οἶδε(ν), (ἴστον, ἴστον,) ἴσμεν, ἴστε, ἴσᾱσι(ν)
- oîda, oîstha, oîde(n), (íston, íston,) ísmen, íste, ísāsi(n)
- biliyorum, biliyorsun, biliyor, (siz ikiniz biliyorsunuz, o ikisi biliyor) biz biliyoruz, siz biliyorsunuz, onlar biliyorlar
Zamanlar
| ]Zaman sistemi
| ]Grekçede toplam yedi farklı zaman (χρόνοι, khrónoi, tekili χρόνος, khrónos) vardır. Zamansal farklılıklar haber kipinde tanımlanırlar:
| perfective<br id="mwAb4"><br>aspect | imperfective<br id="mwAcE"><br>aspect | perfect<br id="mwAcQ"><br>aspect | ||
|---|---|---|---|---|
| Birincil | Gelecek zaman | gelecek | gelecek bitmiş zaman | |
| Şimdiki zaman | şimdiki zaman | bilinen geçmiş zaman | ||
| İkincil | geçmiş zaman | aoristum, (şimdiki zamanın hikâyesi) | şimdiki zamanın hikâyesi | duyulan geçmiş zaman |
Dilek - Şart (Subjonktif) ve emir kipinde yalnızca üç farklı zaman kullanılmaktadır ancak bu ayrım dilbilgisel aspekt aracılığıyla yapılmaktadır.
| tamamlayıcı<br id="mwAfE"><br>aspekt | Şimdiki zaman<br id="mwAfQ"><br>aspekti | Geçmiş zaman<br id="mwAfc"><br>aspekti |
|---|---|---|
| aoristum | şimdiki zaman | geçmiş zaman |
İstek kipi olan optativde bu üç farklı zamana ek olarak bir de gelecek zaman vardır ve genellikle doğrudan konuşmalarda kullanılır.
- πολλά γε ἔτη ἤδη εἰμὶ ἐν τῇ τέχνῃ
- pollá ge étē ḗdē eimì en têi tékhnēi.
- Ben uzun yıllardır bu işin içindeyim.
- τὸ πλοῖον ἧκεν ἐν ᾧ ἐπῑ́νομεν
- tò ploîon hêken en hôi epī́nomen.
- İçerisinde içtiğimiz tekne ulaştı.
Zamanların oluşumu
| ]Fiillerin temel parçaları
| ]Grekçe sözlükleri her fiil için genellikle altı farklı parça öne sürer. Örneğin παιδεύω (paideúō) "öğretiyorum" fiilini altı parçası şunlardır:
- παιδεύω, παιδεύσω, ἐπαίδευσα, πεπαίδευκα, πεπαίδευμαι, ἐπαιδεύθην
- paideúō, paideúsō, epaídeusa, pepaídeuka, pepaídeumai, epaideúthēn
- öğretiyorum, öğreteceğim, öğrettim, öğretmiştim, öğretildim, öğretilmiştim
- Şimdiki zaman: παιδεύω (paideúō) "öğretiyorum"; fiil ekleri: -ω -εις -ει (-ετον -ετον) -ομεν -ετε -ουσι(ν)
- Gelecek zaman: παιδεύσω (paideúsō) "öğreteceğim"; fiil ekleri: -σω -σεις -σει (-σετον -σετον) -σομεν -σετε -σουσι(ν)
- Aoristum etken: ἐπαίδευσα (epaídeusa) "öğrettim"; fiil ekleri: -σα -σας -σε(ν) (-σατον -σατην) -σαμεν -σατε -σαν
- Geçmiş zaman etken çatı: πεπαίδευκα (pepaídeuka): "öğretmiştim"; fiil ekleri: -κα -κας -κε(ν) (-κατον -κατον) -καμεν -κατε -κᾱσι(ν)
- Geçmiş zaman orta ya da edilgen çatı: πεπαίδευμαι (pepaídeumai) "öğretildim"; fiil ekleri: -μαι -σαι -ται (-σθον -σθον) -μεθα -σθε -νται
- Aoristum edilgen çatı: ἐπαιδεύθην (epaideúthēn) "öğretilmiştim"; fiil ekleri: -θην -θης -θη (-θητον -θητην) -θημεν -θητε -θησαν
Diğer zamanlar
| ]Diğer zaman türleri yukarıdaki temellere bağlı kalmak suretiyle çekimlenebilir. Örneğin şimdiki zamanın hikâyesi ἐπαίδευον (epaídeuon) "öğretiyordum" fiili, şimdiki zamanın köküne bir artma ἔ- (é-) eklenmesi ile elde edilmekteyken, duyulan geçmiş zaman ἐπεπαιδεύκη (epepaideúkē) "öğretmiştim" fiili, geçmiş zaman köküne bağlı kalarak çekimlenir:
- Şimdiki zamanın hikâyesi: ἐπαίδευον (epaídeuon) "öğretiyordum"; fiil ekleri: -ον -ες -ε(ν) (-ετον -ετην) -ομεν -ετε -ον
- Duyulan geçmiş zaman: ἐπεπαιδεύκη (epepaideúkē) "öğretmiştim"; fiil ekleri: -κη (-κειν) -ης (-κεις) -κει(ν) (–) -κεμεν -κετε -κεσαν
Sigmasız gelecek zaman ve aoristum
| ]Normalde gelecek zamanda çekimlenen fiillerde bir -σ- (-s-) göze çarparken, kökleri λ, μ, ν, ρ harfleri ile biten bazı fiillerde yaşanan daralmadan ötürü (yukarıda verilen ποιέω (poiéō) örneği gibi) bu harf düşer. Örnek: ἀγγέλλω (angéllō) "bildiriyorum" ya da μένω (menō) "kalıyorum". These same verbs also usually have an aorist without sigma:
- Daralmış gelecek zaman: ἀγγελῶ (angelô) "bildireceğim"; fiil ekleri: -ῶ -εῖς -εῖ (-εῖτον -εῖτον) -οῦμεν -εῖτε -οῦσι(ν)
- Sigmasız aoristum: ἤγγειλα (ḗngeila) "bildirdim"; fiil ekleri: -α -ας -ε(ν) (-ατον -ατην) -αμεν -ατε -αν
Güçlü aoristum
| ]Bazı yaygın fiiller, normal aoristum eki olan -σα yerine şimdiki zamanın hikâyesinin eki olan -ον ekini alırlar. Bu gibi aoristumlara güçlü aoristum denmektedir. Güçlü aoristum, şimdiki zamanın hikâyesinden fiil kökü itibarıyla ayrılır. Kaçıyorum anlamındaki φεύγω (pheúgō) fiili aoristumda ἔφυγον (éphugon) kaçtım iken, şimdiki zamanın hikâyesinde bu fiil ἔφευγον (épheugon) "kaçıyordum"dur.
Diğer bazı güçlü aoristumlar şunlardır: ἦλθον (êlthon) "geldim", ἔλαβον (élabon) "aldım", εἶπον (eîpon) "söyledim", ἔφαγον (éphagon) "yedim"; ve orta çatıda ἐγενόμην (egenómēn) "oldum" yahut ἀφικόμην (aphikómēn) "ulaştım".
Kök aoristum
| ]Bazı fiiller hem sigmasız hem de düzenli aoristumların eklerine sahip değildirler. Örnek: βαίνω (baínō), "gidiyorum", kök aoristumu olarak: ἔβην (ébēn).
Daha az düzenli ana parçalar
| ]Çoğu Grekçe fiil παιδεύω (paideúō) kadar düzenli değildir. Örneğin λαμβάνω (lambánō) "alıyorum" fiili:
- λαμβάνω, λήψομαι, ἔλαβον, εἴληφα, εἴλημμαι, ἐλήφθην
- lambánō, lḗpsomai, élabon, eílēpha, eílēmmai, elḗphthēn
- alıyorum, alacağım, aldım, almıştım, alındım, alınmıştım
Görülebileceği üzere bu örnekte kullanılan kökler zamandan zamana değişmektedir. (λαμβάν-, λήφ-, λαβ-, λήφ-) (lambán-, lḗph-, lab-, lḗph-) Şimdiki zamandaki kök, λαμβάνω (lambánō) fazladan bir μ (m) ve αν (an) parçasına sahiptir. Diğer zamanlarda kökteki ünlü α (a) ve η (ē) kendi arasında dönüşüm gösterirken, son ünsüz β asimilasyon ile ψ (ps), μ (m) ya da soluklama ile φ (ph) harfine dönüşür.
Örnek: (ἄγω) (ágō) "öncülük ediyorum":
- ἄγω, ἄξω, ἤγαγον, ἦχα, ἦγμαι, ἤχθην
- ágō, áxō, ḗgagon, êkha, êgmai, ḗkhthēn
- öncülük ediyorum, edeceğim, ettim, etmiştim, edildim, edilmiştim
Yukarıdaki iki fiil de güçlü aoristum eki olan -ον (-on) ekine sahiptir. Geçmiş zamanda ekin önünde κ (k) yerine soluklanmış bir ünsüz φ, χ (ph, kh) bulunmaktadır.
δίδωμι (dídōmi) "veriyorum" fiilinin zamanları şunlardır:
- δίδωμι, δώσω, ἔδωκα, δέδωκα, δέδομαι, ἐδόθην
- dídōmi, dṓsō, édōka, dédōka, dédomai, edóthēn
- veriyorum, vereceğim, verdim, vermiştim, verildim, verilmiştim
κα (ka) ile bittiğinden bu fiilin aoristumu düzensizdir. Bu κ (k) yalnızca tekil şahısta bulunmakta ve çoğul şahısta kaybolmaktadır. Örnek:Üçüncü çoğuş şahıs ἔδοσαν (édosan) "verdiler". τίθημι (títhēmi) "koyuyorum" ve ἵημι (híēmi) "gönderiyorum" fiilleri keza aoristumlar ἔθηκα (éthēka) üçüncü çoğul şahıs ἔθεσαν (éthesan) ve ἧκα (hêka) üçüncü çoğul şahıs εἷσαν (heîsan) ile benzerdir
ἵστημι (hístēmi) "duruyorum" bu şemayı takip etmez ve farklı bir aoristuma sahiptir:
- ἵστημι, στήσω, ἔστησα (trans.)/ἔστην (intrans.), ἕστηκα (intrans.), ἕσταμαι, ἐστάθην
- horáō, ópsomai, eîdon, heórāka/heṓrāka, heṓrāmai/ômmai, ṓphthēn
- görüyorum, göreceğim, gördüm, görmüştüm, görüldüm, görülmüştüm
ἔρχομαι (érkhomai) "geliyorum" ya da "gidiyorum" fiili de düzensizdir. Edilgen çatısı yoktur:
- ἔρχομαι, ἐλεύσομαι/εἶμι, ἦλθον, ἐλήλυθα
- érkhomai, eleúsomai/eîmi, êlthon, elḗlutha
- I geliyorum, geleceğim, geldim, gelmiştim
Bu fiil Attika Grekçesinde şimdiki zaman, şimdiki zamanın hikâyesi ve gelecek zamanda benzer şekilde çekimlenen εἶμι (eîmi) "gideceğim" fiili ile çok sık karıştırılmaktadır.
Geçmiş zamanda artma
| ]Şimdiki zamanın hikâyesi, aoristum ve duyulan geçmiş zamanda fiilin başına artma adı verilen bir ön ek olan ἐ- (e-) eklenir. Artma eki sadece haber kiplerinde bulunur, mastar, yan cümlecik ve partisipte ise yoktur. Buna göre yazıyorum anlamına gelen γράφω (gráphō) fiili şu şekilde çekimlenir:
- ἔγραφον (égraphon) "yazıyordum"
- ἔγραψα (égrapsa) "yazdım"
- ἐγεγράφη (egegráphē) "yazmıştım"
Şayet bir fiil ünlü bir harf ile başlıyorsa, eklenen artma büzüşerek (e + a > ē; e + e > ē (bazen ei); e + i > ī; e + o > ō) uzun bir tonlama katar.
- ἦγον (êgon) "öncülük ediyordum", kökeni ἄγω (ágō) "öncülük ediyorum"
- εἶχον (eîkhon) "sahiptim", kökeni ἐχω (ekhō) "sahibim"
- ᾤκουν (ṓikoun) "yaşıyordum", kökeni οἰκέω (oikéō) "yaşıyorum"
Şayet bir fiil edatsal bir ön ek ile başlıyorsa, artma bu edat ile fiilin arasına yazılır:
- κατέβην (katébēn) "aşağıya indim", kökeni: καταβαίνω (katabaínō) "aşağıya iniyorum"
- ἀνέῳξα (anéōixa) ya da ἤνοιξα (ḗnoixa)[ "açtım", kökeni: ἀνοίγνυμι (anoígnumi) "açıyorum"
Öğrenilen geçmiş zamanda katlama
| ]Öğrenilen geçmiş zamanda fiilin kökünün ilk ünsüzü tekrar edilir ve ε (e) eki ile yeni bir hece elde edilir. Bu işleme katlama adı verilmektedir. Geçmiş zamandaki artmanın aksine, katlama hem partisiplerde hem de mastar halinde de yazılır.
- γέγραφα (gégrapha) "yazmıştım", kökeni: γράφω (gráphō) "yazıyorum"
- βεβίωκα (bebíōka) "yaşamıştım", kökeni: βιόω (bióō) "yaşıyorum"
- δέδωκα (dédōka) "vermiştim", kökeni: δίδωμι (dídōmi) "veriyorum"
Şayet fiilin ilk harfi θ, φ, χ (th, ph, kh) harflerinden biri ise, katlama τ, π, κ (t, p, k) harfleri ile yapılır:
- τέθνηκα (téthnēka) "ölmüştüm", kökeni: (ἀπο)θνῄσκω ([apo]thnḗiskō) "ölüyorum"
- πέφευγα (pépheuga) "kaçmıştım", kökeni: φεύγω (pheúgō) "kaçıyorum"
- κεχάρηκα (kekhárēka) "çok mutluyum", kökeni: χαίρω (khaírō) "mutluyum"
Şayet fiil ζ (z) harfi ya da γν (gn) yahut στρ (str) harfleri ile başlıyorsa, katlama yerine artma eklenir:
- ηὕρηκα (hēúrēka) "bulmuştum", kökeni: εὑρίσκω (heurískō) "buluyorum"
- ᾕρηκα (hḗirēka) "ele geçirmiştim", kökeni: αἱρέω (hairéō) "ele geçiriyorum"
- ἔγνωκα (égnōka) "öğrenmiştim", kökeni: γιγνώσκω (gignṓskō) "öğreniyorum"
Daha karmaşık katlamalar da vardır:
- ἀκήκοα (akḗkoa) "duymuştum", kökeni: ἀκούω (akoúō) "duyuyorum"
- ἐλήλυθα (elḗlutha) "gelmiştim", kökeni ἦλθον (êlthon) "geldim"
Zamanların anlamları
| ]Şimdiki zaman
| ]Şimdiki zaman (ἐνεστώς (enestṓs) "içinde durmak") tamamlanmış ya da tamamlanmamış olayları anlatırken kullanılabilir ve Türkçeye şimdi, düzenli olarak "yapıyorum" ya da "yaparım" anlamlarında çevrilebilir:
- ὄμνῡμι πάντας θεούς
- ómnūmi pántas theoús.
- Tüm tanrılar adına yemin ederim!
- τὸν ἄνδρα ὁρῶ
- tòn ándra horô.
- Adamı görüyorum!
- ᾱ̓εὶ ταὐτὰ λέγεις, ὦ Σώκρατες
- āeì tautà légeis, ô Sṓkrates.
- Hep aynı şeyleri söylüyorsun Sokrates!
- “ὦ Σώκρατες,” ἔφη, “ἐγρήγορας ἢ καθεύδεις
- “ô Sṓkrates,” éphē, “egrḗgoras ḕ katheúdeis?”
- "Ey Sokrates" dedi, "uyandın mı yoksa uyuyor musun?"
Şimdiki zaman bazen tarihsel olayların anlatımında da kullanılır:
- ῑ̔́ετο ἐπ’ αὐτὸν καὶ τιτρώσκει
- hī́eto ep’ autòn kaì titrṓskei.
- Kendini onun üzerine atar ve onu yaralar.
Şimdiki zamanın hikayesi
| ]Şimdiki zamanın hikâyesi, (παρατατικός (paratatikós) "uzatmak için", kökeni: παρατείνω (parateínō) "uzatmak") sadece haber kipi olarak kullanılmaktadır ve geçmişte devam eden bir durumu ya da bir alışkanlığı anlatırken kullanılır. Türkçeye çevirisi -yordu eki ile yapılır:
- ὁ λοχαγὸς ᾔδει ὅπου ἔκειτο ἡ ἐπιστολή
- ho lokhagòs ḗidei hópou ékeito hē epistolḗ.
- Kaptan mektubun nerede olduğunu biliyordu.
- ἐστρατοπεδεύοντο ἑκάστοτε ἀπέχοντες ἀλλήλων παρασάγγην καὶ πλέον
- estratopedeúonto hekástote apékhontes allḗlōn parasángēn kaì pléon.
- Her gece (iki ordu) birbirinden bir fersah ya da daha uzak olacak şekilde kamp yapıyordu.
- ταῦτα πολὺν χρόνον οὕτως ἐγίγνετο
- taûta polùn khrónon hoútōs egígneto.
- Bunlar uzun süre böyle devam etti.
Bazı durumlarda fiiller bir şeyi yapmaya başlamak ya da geçmişte yapıyor olmak anlamını da verebilir:
- συμβαλόντες τᾱ̀ς ἀσπίδας ἐωθοῦντο, ἐμάχοντο, ἀπέκτεινον, ἀπέθνῃσκον
- sumbalóntes tā̀s aspídas eōthoûnto, emákhonto, apékteinon, apéthnēiskon.
- Kalkanlarını bir araya getirerek itmeye, savaşmaya, öldürmeye ve ölmeye başladılar.
- μετὰ τὸ δεῖπνον τὸ παιδίον ἐβόα
- metà tò deîpnon tò paidíon ebóa
- Yemekten sonra bebek ağlamaya başladı.
- ἐπειδὴ δὲ ἕως ἐγένετο, διέβαινον τὴν γέφῡραν
- epeidḕ dè héōs egéneto, diébainon tḕn géphūran
- Ve şafak geldiğinde, köprüyü geçmeye başladılar.
- ἀπέστειλαν τὰς ναῦς ᾱ̔́σπερ παρεσκευάζοντο
- apésteilan tàs naûs hā́sper pareskeuázonto.
- Hazırlıyor oldukları gemileri gönderdiler.
- εἰσήγαγον ἰᾱτρὸν ᾧ πολλὰ ἔτη ἐχρώμην
- eisḗgagon iātròn hôi pollà étē ekhrṓmēn
- Uzun yıllardır gittiğim doktoru çağırdım.
Bu zaman, göndermek, gitmek, söylemek ve emretmek gibi fiillerle birlikte tarihsel olayların anlatıldığı durumlarda da kullanılır:
- ἐς τᾱ̀ς Ἀθήνᾱς ἄγγελον ἔπεμπον
- es tā̀s Athḗnās ángelon épempon.
- Atina'ya bir haberci gönderdiler.
- Μίνδαρος κατιδὼν τὴν μάχην ... ἐβοήθει
- Míndaros katidṑn tḕn mákhēn ... eboḗthei.
- Uzaktan savaşı gören Mindaros, yardım etmek için yola çıktı.
- ἐκέλευον συνδειπνεῖν ... ἐδειπνοῦμεν ... ἀπιὼν ᾤχετο ... ἐκάθευδον
- ekéleuon sundeipneîn ... edeipnoûmen ... apiṑn ṓikheto ...ekátheudon.
- Onu akşam yemeğine davet ettim ... yemeğe oturduk ... o gitti ... ben uyumaya gittim.
Şimdiki zamanın hikâyesi ve aoristum arasındaki fark fiilin tanımladığı eylemin tamamlanıp tamamlanmadığı ile alakalıdır. Buna göre aoristum (ἐδειπνήσαμεν edeipnḗsamen)) (edeipnḗsamen) akşam yemeğini bitirdik anlamına gelirken ve bu sayede tamamlanmış bir olaya işaret ederken, şimdiki zamanın hikâyesinde (ἐδειπνοῦμεν edeipnoûmen) fiili akşam yemeğine başladık anlamına gelmekte ve geçmişte başlanmış ancak tamamlanmamış bir olaya işaret etmektedir. Benzer bir biçimde aoristum ἔπεισα (épeisa) ikna ettim anlamına gelirken, şimdiki zamanın hikâyesinde (ἔπειθον épeithon) ikna etmeye çalıştım anlamına gelmekte ve bu sayede ikna etme işleminin tamamlanmadığı bir duruma işaret etmektedir.
- ἔπειθον ἀποτρέπεσθαι· οἱ δ’ οὐχ ὑπήκουον
- épeithon apotrépesthai; hoi d’ oukh hupḗkouon.
- Onları geri dönmeye çağırdılar ama onlar dinlemediler.
Şimdiki zamanın hikâyesinin haber kipi olarak kullanıldığında karşıolgusal, gerçek olmayan durumlara işaret etmek için de kullanılır. Bu gibi durumlarda olurdu, yapardı gibi anlamlarını vermek için cümlelere ἄν (án) sözcüğü eklenir:
- ταῦτα δὲ οὐκ ἂν ἐδύναντο ποιεῖν, εἰ μὴ διαίτῃ μετρίᾳ ἐχρῶντο
- taûta dè ouk àn edúnanto poieîn, ei mḕ diaítēi metríāi ekhrônto.
- Ilıman bir diyet uygulamasalar, bunu yapamazlardı.
Gelecek zaman
| ]Gelecek zaman μέλλων (méllōn) "olacak", gelecekte olacak olayları anlatırken kullanılır. Duruma göre söz verilen veya öngörülen bir konular ifade edilirken kullanılır:
- ἄξω ῡ̔μᾶς εἰς τὴν Τρῳάδα
- áxō hūmâs eis tḕn Trōiáda.
- Seni Troad'a götüreceğim.
- ἥξω παρὰ σὲ αὔριον, ἐὰν θεὸς ἐθέλῃ
- hḗxō parà sè aúrion, eàn theòs ethélēi.
- Tanrının dilerse yarın seni görmeye geleceğim.
Gelecek zaman şiddetli emir ve yasakları ifade ederken de kullanılır. Böylesi durumlarda cümle içerisinde ὅπως (hópōs) sözcüğü ile birlikte yer alırlar:
- ὅπως ταῦτα μηδεὶς ἀνθρώπων πεύσεται
- hópōs taûta mēdeìs anthrṓpōn peúsetai.
- Kimsenin bunları bilmeyeceğinden emin ol.
Aoristum
| ]Aoristum (ἀόριστος (aóristos) "sınırsız" ya da "belirsiz") geçmişte tamamlanmış bir eylemi anlatırken kullanılan zamandır.
- κατέβην χθὲς εἰς Πειραιᾶ
- katébēn khthès eis Peiraiâ.
- Dün Pire'ye gittim.
Sıklıkla anlatı şimdiki zaman ve şimdiki zamanın hikâyesi ile içmiçe geçmiş biçimde aktarılır:
- ἧκεν ἐκείνη καὶ τὴν θύρᾱν ἀνέῳξεν
- hêken ekeínē kaì tḕn thúrān anéōixen.
- O döndü (şimdiki zamanın hikayesi) ve kapıyı açtı (aoristum).
- ἐφύλαττεν ἕως ἐξηῦρεν ὅ τι εἴη τὸ αἴτιον.
- ephúlatten héōs exēûren hó ti eíē tò aítion.
- Nedenin ne olduğunu (aoristum) bulana kadar izlemeyi (şimdiki zamanın hikayesi) sürdürdü.
ἐπεί (epeí) kelimesi sonrasında aoristumlu cümleler şu şekilde kurulur:
- ἐπεὶ δ’ ἐδείπνησαν, ἐξῆγε τὸ στράτευμα
- epeì d’ edeípnēsan, exêge tò stráteuma.
- Yemek yedikten sonra, orduyu dışarı çıkardı.
- ἐκέλευσέ με τὴν ἐπιστολὴν ἣν ἔγραψα δοῦναι
- ekéleusé me tḕn epistolḕn hḕn égrapsa doûnai
- Yazdığım mektubu ona vermemi emretti.
Aoristum haber kipi ile geçmişteki karşıolgusal, gerçek olmayan durumlar da ifade edilebilir. Böylesi durumlarda cümle içerisinde ἄν (án) kelimeciği bulunur:
- οὐκ ἂν ἐποίησεν ταῦτα, εἰ μὴ ἐγὼ αὐτὸν ἐκέλευσα
- ouk àn epoíēsen taûta, ei mḕ egṑ autòn ekéleusa.
- Ona emretmeseydim bunu yapmazdı.
Bilinen Geçmiş Zaman
| ]Bilinen geçmiş zaman (παρακείμενος parakeímenos "yakınlarda olan") yakın geçmiş zamanda olan ancak şimdiki zamana doğrudan bir sonucu olan durumlarda ya da geçmişte sık sık veya her zaman olmuş şeyler için kullanılır:
- ἀκηκόατε, ἑωράκατε· δικάζετε
- akēkóate, heōrákate; dikázete
- İşittiniz ve (kanıtları) gördünüz; şimdi kararınızı verin.
- ὑμεῖς ἐμοῦ πολλάκις ἀκηκόατε λέγοντος[
- humeîs emoû pollákis akēkóate légontos
- Sık sık beni konuşurken duydun.
- ἡ στήλη παρ’ ᾗ ἕστηκας χιλίᾱς δραχμᾱ̀ς κελεύει ὀφείλειν
- hē stḗlē par’ hêi héstēkas khilíās drakhmā̀s keleúei opheílein
- Yanında durduğun stel 1000 drahmi borçlu olduğunu emrediyor.
Öğrenilen Geçmiş Zaman
| ]Öğrenilen geçmiş zaman (ὑπερσυντέλικος (hupersuntélikos) "tamamlanandan fazla") yalnızca haber kipi olarak çekimlenmekte ve geçmiş zaman hakkında konuşurken, geçmiş zamanda daha önce yaşanmış eylem ve durumlara işaret etmek için kullanılır:
- μάλα ἤχθοντο ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐπεφεύγεσαν· ὃ οὔπω πρόσθεν ἐπεποιήκεσαν
- mála ḗkhthonto hóti hoi Héllēnes epepheúgesan; hò oúpō prósthen epepoiḗkesan.
- Yunanların kaçmış olmasına -daha önce hiç yapmadıkları bir şey- çok kızmışlardı.
ἐπεί (epeí) gibi bağlaçlardan sonra genellikle aoristum kullanıldığından, öğrenilen geçmiş zaman nadiren kullanılır.
- ἐπεὶ δ’ ἐδείπνησαν, ἐξῆγε τὸ στράτευμα
- epeì d’ edeípnēsan, exêge tò stráteuma.
- Akşam yemeği yediklerinde (aoristum), orduyu dışarı yöneltmeye başladı.
Gelecek Bitmiş Zaman
| ]Gelecek bitmiş zaman (συντελεσμένος μέλλων suntelesménos méllōn "tamamlanacak" nadiren kullanılmaktadır. Etken çatıda yalnızca iki fiilin (τεθνήξω tethnḗxō "ölmüş olacağım" ve ἕστηξα (héstēxa) "durmuş/duruyor olacağım") gelecek zamandan farklı bir formu vardır. Aşırı nadir olsa da geçmiş zaman partisibi ile birlikte de kullanılabilir. Örneğin ἐγνωκὼς ἔσται (egnōkṑs éstai) "farkına varmış olacak". Daha ziyade edilgen çatıda kullanılan gelecek bitmiş zaman, It is more common in the passive. Gelecekte bitmiş bir eylemden kaynaklanacak bir durumu anlatırken kullanılır.
- φίλος ἡμῖν οὐδεὶς λελείψεται
- phílos hēmîn oudeìs leleípsetai.
- Bize hiç arkadaş kalmış olmayacak.
Kipler
| ]Grekçe fiil formlarının toplam dört farklı kipi (ἐγκλίσεις enklíseis) vardır:
Haber kipi
| ](ὁριστική horistikḗ "tanımlayan", kökeni ὁρίζω horízō "tanımlıyorum").
Haber kipi Grekçede olağan, gündelik gerçek ifadeler için kullanılır:
- ἀπέκτεινε τὸν ἄνδρα
- apékteine tòn ándra.
- Adamı öldürdü.
Haber kipinin olumsuzunu yapmak için, οὐ (ou) ya da ünlü ile başlayan bir kelime öncesinde οὐκ (ouk) fiilin önüne eklenir:
- οὐκ ἐδύνατο καθεύδειν
- ouk edúnato katheúdein.
- Uyuyamadı.
Şimdiki zamanın hikâyesi ve aoristumda haber kipi bazen karşı olgusal, gerçek olmayan hayali durumlar için de kullanılabilir. Bu gibi durumlarda cümle yapardım, yapmalıyım, yapmalıydım, yapmış olurdum gibi anlamlara gelecek şekilde çevrilir.
- τί σιγᾷς; οὐκ ἐχρῆν σιγᾶν
- tí sigâis? ouk ekhrên sigân.
- Neden susuyorsun? Susmamalısın.
Dilek - Şart kipi (Konjunktiv ya da Subjonktiv)
| ](Greek ὑποτακτική hupotaktikḗ "altını düzenlemek", kökeni: ὑποτάσσω hupotássō "altını düzenliyorum").
Dilek - Şart kipinin özelliği fiilde ω (ō) ya da η (ē) harfinin bulunuyor olmasıdır. Dilek - Şart kipi şimdiki zaman ya da gelecek zamana yönelik amaç bildiren cümlelerde belki anlamı verecek şekilde kullanılır.
- λέγε, ἵνα ἀκούω
- lége, hína akoúō
- Konuş ki duyabileyim.
Yukarıdaki örnekte şimdiki zamanın dilek - şart kipi kullanılmaktadır. Aynı cümle aoristum dilek - şart kipi ile de kurulabilir ve iki cümle arasında anlamsal olarak çok ince bir fark vardır:
- λέγε, ἵνα ἀκούσω
- lége, hína akoúsō
- Konuş ki (hemen) duyabileyim.
Dilek - şart kipinin diğer bir yaygın kullanımı içerisinde ἐᾱ́ν (eā́n) "eğer', ὅταν (hótan) "her ne zaman, ne zaman ki", ὃς ἄν (hòs án) "her kim", ἕως ἄν (héōs án) "o zamana kadar" bağlaçlarını barındıran ve şimdiki zaman ya da gelecek zamanda olan bir eyleme işaret eden cümlelerdir. Dilek - şart kipi ile birlikte kullanıldıklarında bu bağlaçlar ἄν (an) ilgeci ile birlikte cümlede yer alırlar:
- λέγε, ἕως ἂν οἴκαδε ὥρᾱ ᾖ ἀπιέναι
- lége, héōs àn oíkade hṓrā êi apiénai
- Eve gitme vakti gelene kadar konuş.
Dilek - şart kipi olması gerektiği düşünülen şeylerde, tavsiye ve kasıtlı sorularda ya da aşağıda örneği verildiği gibi olumsuz komutları ifade ederken kullanılır:
- ἄγε νῡν, ἴωμεν
- áge nūn, íōmen
- Hadi şimdi gidelim.
- εἴπωμεν ἢ σῑγῶμεν;
- eípōmen ḕ sīgômen?
- Konuşmalı mıyız (aoristum) yoksa sessiz mi kalmalıyız (şimdiki zaman)?
- μὴ θαυμάσῃς
- mḕ thaumásēis.
- Şaşırmayın.
Dilek - şart kipinde olumsuz yan cümle oluştururken, yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi, μὴ (mē) ilgeci kullanılır.
İstek kipi (Optativ)
| ](εὐκτική euktikḗ "dilek", kökeni: εὔχομαι eúkhomai "diliyorum").
İstek kipinde genellikle fiillerde οι (oi), αι (ai) ve ει (ei) harfleri ek olarak bulunur. Gelecekteki varsayımsal bir duruma atıfta bulunan koşullu cümlelerde kullanılır. Böylesi durumlarda ἄν (an) ilgeci ana cümleye eklenerek olurdu, yapardı anlamı verir:
Optativ şimdiki zaman ya da geçmiş zamandaki varsayımsal eylemleri ifade ederken kullanılmaz. Böyle cümlelerde şimdiki zamanın hikâyesi, aoristum ya da öğrenilen geçmiş zaman ἄν (an) ilgeci ile birlikte ana cümlede yer alır. Bunun dışında optativ geçmişte bildirilen konuşmalarda da kullanılır:
- ἡδέως ἂν λάβοιμι, εἰ διδοίη
- hēdéōs àn láboimi, ei didoíē
- Verecek olsaydı, seve seve alırdım.
- εἶπεν ὅτι θῦσαί τι βούλοιτο
- eîpen hóti thûsaí ti boúloito
- Bir fedakarlık yapmak istediğini söyledi.
Aynı dilek - şart kipinin şimdiki ve gelecek zamanda her kim, -e değin anlamına gelen bağlaçlar sonrası kullanılması gibi, optativ de benzer durumlarda ancak geçmişte tekrar eden eylemleri anlatmak için kullanılır.
- ἐθήρευεν, ὁπότε γυμνάσαι βούλοιτο ἑαυτόν
- ethḗreuen, hopóte gumnásai boúloito heautón.
- Ne zaman canı egzersiz yapmak isterse, avlanırdı.
Optativ dileklerin ifade edildiği cümlelerde de kullanılır:
- ὃ μὴ γένοιτο
- hò mḕ génoito.
- ki olmasın / olmayabilir.
Optativ geçmiş zamanda amaç ve korku bildiren cümlelerde de kullanılır. Öte yandan Herodot ve Thukydides gibi bazı yazarlar bu tür cümlelerde daha ziyade dilek - şart kipi kullanmayı tercih ederler:
- ἐκάλεσε γάρ τις αὐτὸν ὅπως ἴδοι τὰ ἱερά
- ekálese gár tis autòn hópōs ídoi tà hierá.
- Birisi onu kutsalı görebilsin diye çağırdı.
- ἔδεισαν οἱ Ἕλληνες αὐτὸν μὴ τύραννος γένοιτο
- édeisan hoi Héllēnes autòn mḕ túrannos génoito.
- Yunanlar, o bir tiran olabilir diye ondan korkuyorlardı.
Emir kipi
| ](προστακτική prostaktikḗ "emretmek", kökeni: προστάσσω prostássō "emrediyorum"). Emir kipi genel komutalar verirken kullanılır.
- τοὺς μὲν θεοὺς φοβοῦ, τοὺς δὲ γονεῖς τῑ́μᾱ
- toùs mèn theoùs phoboû, toùs dè goneîs tī́mā.
- Tanrılardan kork ve ailene saygı duy.
aoristum emir kipi, konuşmacının bir şeyi hemen istediği durumlarda kullanılır:
- δότε μοι ξίφος ὅπως τάχιστα
- dóte moi xíphos hópōs tákhista.
- Bana olabildiğince çabuk bir kılıç ver!
Grekçede üçüncü tekil şahsın da emir kipi vardır:
- ἀπαγέτω τις αὐτὴν οἴκαδε
- apagétō tis autḕn oíkade
- Birisi onu (hemen) eve götürsün.
- θεοὶ ἡμῖν μάρτυρες ἔστων
- theoì hēmîn mártures éstōn.
- Tanrılar şahidimiz olsun.
Şimdiki zamanın hikâyesinde emir kipi aşağıdaki şekilde de kullanılabilir:
- κέντρῳ τῷ Α, διαστήματι τῷ ΑΒ, γεγράφθω κύκλος
- kéntrōi tôi A, diastḗmati tôi AB, gegráphthō kúklos
- A merkezli, AB yarıçaplı bir çember çizilsin.
Çekimsiz fiil formları
| ]Mastar hal
| ](ἀπαρέμφατος aparémphatos "belirtilmemiş").
Etken çatı mastar halleri
| ]Mastar hal her üç gramer çatıda ve şimdiki zaman, aoristum, gelecek ve bilinen geçmiş zamanda bulunur. λύω (lúō) "çözüyorum" fiilinin etken çatıdaki halleri şunlardır:
- Şimdiki zaman: λῡ́ειν (lúein) "çözmek'
- Gelecek zaman: λῡ́σειν (lúsein) "çözecek olmak"
- Aoristum: λῦσαι (lûsai) "(hemen) çözmek"
- Bilinen geçmiş zaman: λελυκέναι (lelukénai) "çözmüş olmak"
-εῖν (-eîn) eki şimdiki ve gelecek zaman mastarı için kullanılırken, -σαι (-sai) eki aoristum mastarı için kullanılmaktadır":
- Güçlü aoristum: λαβεῖν (labeîn) "almak"
Kök aoristumlarının mastarı farklıdır:
- Kök aoristum: βῆναι (bênai) "gitmek"
Büzüşen fiillere şimdiki zaman mastar ekleri -ᾶν (-ân), -εῖν (-eîn) ya da -οῦν (-oûn) eklenir:
- ὁρᾶν (horân) "görmek"
- ποιεῖν (poieîn) "yapmak"
- δηλοῦν (dēloûn) "göstermek"
-μι (-mi) ile biten fiiller mesela δίδωμι (dídōmi) "veriyorum" şimdiki zaman ve aoristumda -ναι (-nai) mastar ekini alırlar:
- Şimdiki zaman: διδόναι (didónai) "vermek"
- Aoristum: δοῦναι (doûnai) "vermek" (hemen)
Biliyorum anlamına gelen düzensiz fiil οἶδα (oîda) da mastar eki olarak -ναι (-nai) alır:
- Şimdiki zaman: εἰδέναι (eidénai) "bilmek"
Kullanım
| ]Mastarlar, genellikle "istedi", "sipariş etti", "denedi", "gerekli", "yapabilir" gibi anlamlara sahip fiillerden sonra kullanılırlar:
- ἐκέλευσεν αὐτοὺς ἀπελθεῖν
- ekéleusen autoùs apeltheîn.
- Onlara kenara çekilmelerini emretti. (aoristum)
Ayrıca φημί (phēmí) "söylüyorum" veya νομίζω (nomízō) "bence/düşünüyorum" gibi belirli fiillerden sonra dolaylı konuşma için de kullanılabilir. Şayet mastarın öznesi, ana fiilin öznesinden farklı ise, bu özne akkusativ halde cümle içerisinde bulunur. Eğer kurulan cümle olumsuz bir cümle ise οὐ (ou) sözcüğü fiilden önce yazılır.
- οὔ φᾱσιν εἶναι ἄλλην ὁδόν
- oú phāsin eînai állēn hodón.
- "Başka yolu olmadığını söylüyorlar"
Şayet mastar halindeki fiil neutrum tanımlığı ile birlikte kullanılıyorsa, bu fiil isimleşir:
- ἐπέσχομεν τοῦ δακρύειν
- epéskhomen toû dakrúein.
- Ağlamaktan kaçındık.
Partisipler
| ](μετοχή, metokhḗ "paylaşım") Partisipler hem fiillere hem de sıfatlara özgü bazı özellikleri paylaşmaktadırlar. Aynı sıfatlar gibi, cinsiyet, hal ve sayı açısından belirlenebilir ve bağlı oldukları isimle bu anlamda uyum sağlarken, aynı fiiller gibi bir çatıları ve zamanları bulunmaktadır.
Partisip formları
| ]Partisipler şimdiki zaman, aoristum ve geçmiş zamanda ve her çatıda kullanılır. Partisip kullanılırken karşılaşılan en yaygın ekler şunlardır:
Etken çatı:
- -ων, -ουσα, -οντες (-ōn, -ousa, -ontes) – şimdiki zaman
- -σων, -σουσα, -σοντες (sōn, -sousa, -sontes) – gelecek zaman
- -ῶν, -οῦσα, -οῦντες (-ôn, -oûsa, -oûntes) – büzüşen şimdiki ve gelecek zaman
- -σᾱς, -σᾱσα, -σαντες (-sas, -sasa, -santes) – zayıf aoristum
- -ών, -οῦσα, -όντες (-ṓn, -oûsa, -óntes) – güçlü aoristum
- -ώς, -υῖα, -ότες (-ṓs, -uîa, -ótes) – geçmiş zaman
Orta ve edilgen çatı:
- -όμενος, -ομένη, -όμενοι (-ómenos, -oménē, -ómenoi) – şimdiki zaman ve güçlü aoristum orta çatı
- -σόμενος, -σομένη, -σόμενοι (-sómenos, -soménē, -sómenoi) – gelecek zaman orta çatı
- -σάμενος, -σαμένη, -σάμενοι (-sámenos, -saménē, -sámenoi) – zayıf aoristum orta çatı
- -θείς, -θεῖσα, -θέντες (-theís, -theîsa, -théntes) – zayıf aoristum edilgen çatı
- -μένος, -μένη, -μένοι (ménos, -ménē, -ménoi) – geçmiş zaman orta ve edilgen çatı
Örnek kullanım
| ]Partisipler Grekçede çok sık kullanılmaktadır. Aşağıda Platon'un Phaedo adlı eserinden içerisinde altı adet partisip olan bir örnek verilmiştir:
- καὶ ὁ παῖς ἐξελθὼν καὶ συχνὸν χρόνον διατρῑ́ψᾱς ἧκεν ἄγων τὸν μέλλοντα δώσειν τὸ φάρμακον, ἐν κύλικι φέροντα τετριμμένον.
- kaì ho paîs exelthṑn kaì sukhnòn khrónon diatrī́psās hêken ágōn tòn méllonta dṓsein tò phármakon, en kúliki phéronta tetrimménon.
- Ve çocuk, dışarı çıktıktan ve orada biraz kaldıktan sonra elindeki kapta içinde çoktan ezilmiş olan zehri taşıyan ve zehri vermeyi amaçlayan kişiyle birlikte içeri girdi.
Partisipte farklı zamanlar - cümle analizi
| ]Yukarıda verilen örnek cümle incelenirse, ἐξελθών (exelthṓn) fiilinin dışarı çıktıktan sonra anlamına gelen bir aoristum partisip olduğu görüşür. Aoristum partisipler genellikle ana cümledeki eylemden önce yaşanmış bir eyleme işaret ettiğinden Türkçeye çeviri yapılırken bu gibi partisiplerin sonuna -tan sonra benzeri bir ek getirilir:
- ἐξελθὼν ἧκεν. exelthṑn hêken.
- Dışarı çıktıktan sonra döndü.
Şimdiki zaman partisipleri genellikle ana cümlede geçen eylemle eşzamanlı olarak yaşanan durumları aktarır. Yukarıdaki örnek cümlede geçen ἄγων (ágōn) partisibi buna uygun olarak çevrilmiştir:
- ἧκεν ἄγων τὸν (ἄνθρωπον)
- hêken ágōn tòn (ánthrōpon).
- O öncülük ettiği/beraberindeki kişiyle geri geldi.
Geçmiş zaman partisipleri daha önce yaşanmış ve tamamlanmış eylemlerin sonuçları ifade edilirken kullanılır:τὸ φάρμακον ἐν κύλικι φέροντα τετριμμένον
- tò phármakon en kúliki phéronta tetrimménon.
- Bir kapta dövülmüş zehri taşıyan.
Gelecek zaman partisibi ise ana fiilden zaman olarak daha sonra yaşanacak bir eylemi anlatmak yahut bir amaç ifade etmek için kullanılır:
- εἰς Ἀθήνας ἔπλευσε ταῦτα ἐξαγγελῶν
- eis Athḗnas épleuse taûta exangelôn
- Bunları bildirmek için Atina'ya gitti.
Uyum
| ]Partisipler hal, cinsiyet ve tekillik - çoğulluk bakımından bağlı olduğu isim ile uyum içerisinde olmalıdır:
- ἐξελθών (exelthṓn) "dışarı çıktıktan sonra", διατρῑ́ψᾱς (diatrī́psās) "zaman geçirdikten sonra" ve ἄγων (ágōn) "beraberinde/öncülük ettiği" partisiplerinin hepsi eril, tekil ve ismin yalın halinde bulunmaktadırlar. Cümle içerisinde aynı özelliklere sahip tek kelime çocuk olduğundan bu partisiplerin anlattığı eylemleri çocuğun yaptığı söylenebilir. Öte yandan ana cümlenin fiili ἧκεν (hêken) "geri geldi" de çocuk ile uyum içindedir.
- μέλλοντα (méllonta) "amaçlayan" ve φέροντα (phéronta) "taşıyan" partisiplerinin ikisi de eril ve akkusativdir. Bu iki partisip ana cümlede nesne olarak geçen adam ile uyum içindedir.
- τετριμμένον (tetrimménon) "ezilmiş" nötr, tekil ve akkusativ halde olan bu partisip, φέροντα (phéronta) "taşıyan" kelimesinin nesnesi olan zehir φάρμακον (phármakon) kelimesi ile uyum içindedir.
Durumsal partisip
| ]Partisipler sıklıkla belirli bir durumu açıklar nitelikte de kullanılırlar. Bu gibi durumlarda Türkçeye -an, -en eki ile örneğin ἄγων (ágōn) "öncülük eden/beraberinde" ile çevrilebilirler. Bazı durumlarda cümleye zamansal bir anlam da katabilirler.
- κατιδὼν τὴν μάχην ... ἐβοήθει
- katidṑn tḕn mákhēn ... eboḗthei
- Savaşı görünce/gördüğünde yardım etmeye gitti.
Partisiplerin diğer bir sık kullanımı ise genitivus absolutustur. Bu gibi durumlarda hem partisip hem de nesne genitiv halinde cümlede yer alır:
- ἐνῑ́κησαν Λακεδαιμόνιοι ἡγουμένου Ἀγησανδρίδου
- enī́kēsan Lakedaimónioi hēgouménou Agēsandrídou
- Spartalılar, Agesandridas öncülüğünde kazandı.
Tanımlıklı partisipler
| ]Şayet bir partisip bir tanımlık ile birlikte kullanılıyorsa, aşağıdaki örnekteki şekilde çevrilebilir:
- τὸν μέλλοντα δώσειν τὸ φάρμακον.
- tòn méllonta dṓsein tò phármakon.
- Zehri vermeye giden/niyetlenen
Tamamlayıcı partisip
| ]Partisipler biliyorum, duyuyorum anlamına gelen ana fiillerle birlikte kullanıldığında anlamı tamamlayıcı bir rol üstlenirler.
- ἤκουσε Κῦρον ἐν Κιλικίᾱͅ ὄντα
- ḗkouse Kûron en Kilikíā̄i ónta.
- Cyrus'un Kilikya'da olduğunu duydu.
- ἔτυχε καὶ ὁ Ἀλκιβιάδης παρών
- étukhe kaì ho Alkibiádēs parṓn.
- Alkibiades de mevcuttu.
Çatılar
| ]Grekçede etken, orta ve edilgen olmak üzere toplam üç farklı çatı vardır. Orta ve Edilgen çatı gelecek ve aoristum hariç hep aynı eklere sahiptir.
Etken çatı
| ]Etken çatı fiilleri -ω ya da -μι eklerine sahip bütün fiillerdir. Bu fiiller geçişli, geçişsiz ya da dönüşümlü olabilirler:
- εἰς Ἀθήνᾱς ἔπλευσε
- eis Athḗnās épleuse.
- Atina'ya yelken açtı.
- ἐφύλαττον τὰ τείχη
- ephúlatton tà teíkhē
- Surları koruyorlardı.
- αὐτὸς αὑτὸν διέφθειρεν
- autòs hautòn diéphtheiren.
- O kendini öldürdü.
Orta çatı
| ]Etken çatıdaki -ω -ō ve -μι -mi eklerine ilaveten -ομαι (-omai) ya da -μαι (-mai) eki alan bazı fiiller hem edilgen hem de etken anlam verebilirler. Bu fiillerin verdiği anlam şayet edilgen değilse, genellikle burada orta çatı söz konusudur.
- παύομαι (paúomai) "duruyorum (geçişsiz)"
- ἵσταμαι (hístamai) "duruyorum (geçişsiz)"
Bazen fiillerde dönüşümlü bir anlam dile gelmiş olabilir:
- λούομαι (loúomai) "yıkanırım"
- αἱρέομαι (hairéomai) "seçerim"
- μεταπέμπομαι (metapémpomai) "gönderirim"
Bazen orta çatı fiile karşılıklı yapmak anlamı da verir:
- σπονδὰς ποιεῖσθαι (spondàs poieîsthai) "anlaşma yapmak"
Şimdiki zamanda etken olan bazı fiiller, gelecek zamanda orta çatıya sahiptir:
- λήψομαι (lḗpsomai) "alacağım"
- ἀκούσομαι (akoúsomai) "duyacağım"
- ἔσομαι (ésomai) "olacağım"
Etken anlamlı edilgen yapılı fiiller
| ]-ομαι (-omai) ya da -μαι (-mai) eki ile biten bazı fiiller, anlam olarak etken olsalar da, etken çatıda çekimlenmiş halleri yoktur.
- ἀφικνέομαι (aphiknéomai) "ulaşıyorum"
- ἀποκρίνομαι (apokrínomai) "yanıtlıyorum"
- γίγνομαι (gígnomai) "oluyorum"
- δέχομαι (dékhomai) "alıyorum"
- ἔρχομαι (érkhomai) "geliyorum"
- μάχομαι (mákhomai) "savaşıyorum"
- πυνθάνομαι (punthánomai) "buluyorum"
- ὑπισχνέομαι (hupiskhnéomai) "söz veriyorum"
Etken anlamlı edilgen yapılı fiillerden bazıları -σα- (-sa-) ile çekimlenen zayıf aoristum formun sahiptir. Örneğin: ἐδεξάμην (edexámēn). Ancak daha sıklıkla güçlü aoristum görülmektedir. Örneğin: ἀφικόμην (aphikómēn) "ulaştım" ya da ἐγενόμην (egenómēn) "oldum". (ἔρχομαι (érkhomai) "geliyorum" düzensiz bir fiildir ve güçlü aoristum hali ἦλθον (êlthon) "geldim"dir.
Ayrıca -θη- (-thē-) ekini alan etken anlamlı edilgen fiillerde vardır:
- δύναμαι (dúnamai) "-abilirim"
- βούλομαι (boúlomai) "istiyorum"
- οἴομαι (oíomai) "düşünüyorum"
- τὰ δῶρα ἐδέξατο
- tà dôra edéxato.
- Hediyeleri aldı.
- ἐγγὺς δὲ γενομένων τῶν Ἀθηναίων, ἐμάχοντο
- engùs dè genoménōn tôn Athēnaíōn, emákhonto.
- Atinalılar yaklaştığında iki taraf savaşmaya başladı.
- οὐκέτι ἐδυνήθη πλείω εἰπεῖν
- oukéti edunḗthē pleíō eipeîn
- Daha fazlasını söyleyemez hale geldi.
Edilgen çatı
| ]Bazen -ομαι (-omai) ile biten bir fiil net bir edilgen anlama sahiptir.
- ἡ πόλις ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων ἤρχετο
- hē pólis hupò tôn Lakedaimoníōn ḗrkheto.
- Şehir Spartalılar tarafından yönetiliyordu.
- ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται
- en tôi nómōi gégraptai.
- Kanunda yazılı
-ομαι (-omai) ekli fiiller edilgen olarak kullanıldığında aoristumda -θη- (-thē-) eki alırlar:
- ἐκεῖνοι κατ’ ἀξίᾱν ἐτιμήθησαν
- ekeînoi kat’ axíān etimḗthēsan.
- Bu adamlar hak ettiği şekilde onurlandırıldı.
Aoristum edilgen çatı bazen -η- (-ē-) eki (güçlü aoristum edilgen çatı) ile bitebilir.
- οἱ πολλοὶ ἐφθάρησαν
- hoi polloì ephthárēsan.
- Çoğunluk öldürüldü.
- στρατηγὸς ὑπ’ αὐτῶν ᾑρέθη
- stratēgòs hup’ autôn hēiréthē.
- Onlar tarafından general olarak seçildi.
- οὐκ ἐσώθη ἡ ναῦς εἰς τὸν Πειραιᾶ
- ouk esṓthē hē naûs eis tòn Peiraiâ.
- Gemi güvenli bir şekilde Pire'ye geri dönmedi.
Kaynakça
| ]- ^ Plato, 531a
- ^ Based on table in Greek: An Intensive Course. 2nd rev. 1992. s. 41.
- ^ Plato, 317c
- ^ , 5.29
- ^ "Perseus project "Logeion"". 4 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.
- ^ "Liddell, Scott, & Jones Greek Lexicon". 4 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.
- ^ "Liddell & Scott Greek Lexicon". 4 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.
- ^ The Syntax and Semantics of the Verb in Classical Greek: An Introduction, 3rd, Chicago and London: The University of Chicago Press, 2006
- ^ Xenophon, 1.1.8
- ^ Xenophon, 4.4.14
- ^ Xenophon, 7.4.19
- ^ Xenophon, 7.1.38
- ^ Xenophon, 6.6.5
- ^ Ksenofon, Cyropaedia 5.4.31
- ^ , 26.2
- ^ , 6.63
- ^ Aeschines, 3.118
- ^ Thucydides, 2.99.5
- ^ , 12.65
- ^ Demosthenes, 56.41
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Grekce fiiller haber emir dilek sart ve istek kipi olmak uzere dort farkli kipe etken edilgen ve donuslu orta olmak uzere de uc farkli catiya sahiptir Haber kipi simdiki zaman simdiki zamanin hikayesi gelecek zaman aoristum iki farkli gecmis zaman ve gelecek bitmis zaman olarak cekimlenebilir Gelecek bitmis zaman cok nadiren kullanilir Dilek Sart ve emir kipleri yalnizca simdiki zaman aoristum ve bilinen gecmis zamanda cekimlenebilir Istek kipinde ise mastar ve partisipler simdiki zaman aoristum bilinen gecmis zaman ve gelecek zamanda cekimlenebilirler Fiillerin hangi sahsa ait olduklari aldiklari son ek araciligiyla belirlenir Fiiller ben sen o olmak uzere toplam uc tekil sahsa ve biz siz onlar olmak uzere uc cogul sahsa sahiptirler Tum bunlarin disinda siz ikiniz anlamina gelen tesniye adi verilen ikili bir sahis da vardir ancak bu sahis cok nadiren kullanilir Ornek lyw luō cozuyorum lyeis lueis cozuyorsun lyei luei cozuyor Grekce fiiller ekleri fiil kokune dogrudan baglanan atematik fiiller mi fiilleri ve aldigi ekten once bir unluye o ya da e sahip tematik fiiller olarak ikiye ayrilir Haber kipindeki bir fiili gecmis zamanda cekimlemek icin artma adi verilen on ek e e eklenir Artma on eki yalnizca haber kipinde bulunur partisip ve mastar hallerindeyse yoktur Ornek aoristum ἔ lysa e lusa cozdum simdiki zamanin hikayesi ἔ lyon e luon cozuyordum Fiiller bilinen gecmis zamanda cekimlenirken sahip olduklari ilk unsuz harfleri tekrar edilerek e unlusu ile onlerine eklenir Bu isleme katlama adi verilir Bazi durumlarda katlama yerine artma yapilir Katlama ekleri partisip ve mastar hallerinde de bulunur Ornek lelyka leluka cozdum gegrafa gegrapha yazdim hὕrhka heureka buldum Grekce fiil sistemi Proto Hint Avrupa dillerine ait tum karmasik yapilari barindirmaktadir Bundan dolayi orta catiya ek olarak yalnizca gelecek zaman ve aoristumda edilgen cati vardir Tematik ve atematik fiiller span Grekce fiiller dogrudan koke ek alip almamasina bagli olarak iki gruba ayrilir Tematik fiiller koke gelen ek oncesi bir unlu eki alan fiillerken ly o men lu o men cozuyoruz atematik fiiller dogrudan koke eklenen ekleri alan fiillerdir ἐs men es men biziz Nispeten daha fazla tematik fiil bulunmaktadir Tematik fiiller span Yunan gramerinde koku bir sesli harf ile biten fiiller verba vocalia ya da verba pura olarak adlandirilirlar Etken cati span Tematik fiiller birinci tekil sahsin etken halinde w ō eki ile biterler Ornegin legw legō soyluyorum grafw graphō yaziyorum pempw pempō gonderiyorum Bu fiillerin ekleri genellikle duzenlidir legw legeis legei legeton legeton legomen legete legoysi n legō legeis legei legeton legeton legomen legete legousi n Ben soyluyorum sen soyluyorsun o soyluyor siz ikiniz soyluyorsunuz o ikisi soyluyorlar biz soyluyoruz siz soyluyorsunuz onlar soyluyorlar Parantez icerisinde verilen formlar tesniye adi verilen iki kisi icin kullanilan ozel bir formdur Cok nadir olmakla birlikte Aristofanes ve Platon gibi yazarlar tarafindan kullanilmaktadir Ὅmhros te kaὶ Ἡsiodos taὐtὰ legeton Homeros te kai Hesiodos tauta legeton Homeros ve Hesiodos un ikisi de ayni seyi soyluyorlar Tematik fiillerin simdiki zaman etken mastari ein ein eki ile elde edilir ornegin legein legein soylemek Orta cati span Tematik fiiller orta catida birinci tekil sahista omai omai eki ile elde edilir Ornegin ἀpokrῑ nomai apokri nomai cevapliyorum gignomai gignomai oluyorum Simdiki zamanin ekleri asagidaki gibidir omai ei ῃ etai es8on es8on ome8a es8e ontai omai ei ei etai esthon esthon ometha esthe ontai Ben sen o siz ikiniz o ikisi biz siz onlar Simdiki zamanin orta cati halindeki mastari es8ai esthai eki ile elde edilir Ornegin ἀpokrῑ nes8ai apokri nesthai cevaplamak Cogu orta catili fiil edilgen gorunumunde olsa da etken cevrilmek zorundadir Zira deponent olarak bilinen bu fiillerin etken cekimli ornegi yoktur Ornegin ἀpokrῑ nomai apokri nomai cevapliyorum Etken cekimli ornegi olan payomai pauomai yapmaya ara veriyorum gibi diger fiiller ise etken halleri var oldugundan etken olarak kullanilmak istendiklerinde gerektigi sekilde cekimlenmelidir Ornegin payw pauō Ara veriyorum Edilgen cati span Edilgen cati simdiki zaman simdiki zamanin hikayesi ve bilinen gecmis zamanda orta catidaki ayni ekler ile kullanilir Ornegin diwkomai diṓkomai izleniyorum ve keleyomai keleuomai emrediliyorum Aoristumda ise orta catili fiillerden s8hn sthen 8hn then yahut hn en ekleri ile ayrilirlar Ornegin ἐdiwx8hn ediṓkhthen Izlendim ἐkeleys8hn ekeleusthen emredildim ἐblabhn eblaben yaralandim Orta catili fiiller samhn samen amhn amen ya da omhn omen gibi aoristum eki alma egilimi de gosterirler Ornegin ἐpaysamhn epausamen durdurdum ἀpekrinamhn apekrinamen cevapladim ἐgenomhn egenomen oldum Daralmis fiiller span Verba contracta olarak da bilinen daralmis fiiller aw aō ew eō yahut ow oō ekleri ile biten fiillerdir Ornegin ὁraw horaō goruyorum poiew poieō yapiyorum dhlow deloō gosteriyorum Bu fiiller aldiklari ekler araciligiyla daraldiklarindan cogu kez cumle icerisinde tek unlu ile a e o bulunurlar Bu nedenle ὁraw horaō gormek poiew poieō yapmak ve dhlow deloō gostermek fiillerinin simdiki zamandaki cekimi asagidaki sekildedir ὁrῶ ὁrᾷs ὁrᾷ ὁrᾶton ὁrᾶton ὁrῶmen ὁrᾶte ὁrῶsi n horo horais horai horaton horaton horomen horate horosi n Ben goruyorum sen goruyorsun o goruyor siz ikiniz goruyorsunuz o ikisi goruyor biz goruyoruz siz goruyorsunuz onlar goruyorlarpoiῶ poieῖs poieῖ poieῖton poieῖton poioῦmen poieῖte poioῦsi n poio poieis poiei poieiton poieiton poioumen poieite poiousi n Yapiyorum yapiyorsun yapiyor siz ikiniz yapiyorsunuz o ikisi yapiyor yapiyoruz yapiyorsunuz yapiyorlardhlῶ dhloῖs dhloῖ dhloῦton dhloῦton dhloῦmen dhloῦte dhloῦsi n delo delois deloi delouton delouton deloumen deloute delousi n gosteriyorum gosteriyorsun gosteriyorlar siz ikiniz gosteriyorsunuz o ikisi gosteriyorlar gosteriyoruz gosteriyorsunuz gosteriyorlar Yukarida ornekleri verilen daralmis fiillerin simdiki zaman etken cati mastar halleri su sekildedir ὁrᾶn horan poieῖn poiein dhloῦn deloun Daralmis fiiller orta ve edilgen catida da bulunmaktadir Ornegin ἀfikneomai aphikneomai ulasirim ya da timaomai timaomai onur duyarim Atematik fiiller span Etken cati span Atematik fiiller birinci tekil sahis simdiki zamanda mi mi ekini alirlar Ornek eἰmi eimi ben im fhmi phemi soyluyorum didwmi didōmi veriyorum ἵsthmi histemi duruyorum Orta catida bu fiiller mai eki ile biterler ornegin dynamai dunamai yapabilirim Gitmek anlamina gelen eἶmi eimi fiili simdiki zamanda cekimlendiginde gelecek zaman anlami vererek gidecegim olarak da cevrilebilir Duzensiz bir yapida olan atematik fiillerin cekimlemelerine dikkat etmek gerekir Ornegin olmak eἰmi eimi gitmek eἶmi eimi ve vermek didwmi didōmi fiilleri simdiki zamanda asagidaki gibi cekimlenirler eἰmi eἶ ἐsti n ἐston ἐston ἐsmen ἐste eἰsi n eimi ei esti n eston eston esmen este eisi n benim sensin o siz ikiniz o ikisi biziz sizsiniz onlareἶmi eἶ eἶsi n ἴton ἴton ἴmen ἴte ἴᾱsi n didōmi didōs didōsi n didomen didote didoasi n Veriyorum veriyorsun veriyor veriyoruz veriyorsunuz veriyorlar Vermek fiilinin tesniye formu yoktur Atematik fiillerin etken catili mastarlari nai nai eki ile biter Ornegin eἶnai einai olmak ἰenai ienai gitmek didonai didonai vermek Orta cati span Atematik fiiller orta catida da kullanilmaktadir Ornegin ἵstamai histamai duruyorum ya da dynamai dunamai yapabilirim Orta Cati mastar hali s8ai sthai eki sayesinde elde edilir Orta catida atematik fiil ekleri sunlardir mai sai tai s8on s8on me8a s8e ntai mai sai tai sthon sthon metha sthe ntai Ben sen o siz ikiniz o ikisi biz siz onlaroἶda oida fiili span oἶda oida biliyorum fiili duzensiz bir fiildir Mastar hali eἰdenai eidenai bilmek olan fiilin ekleri atematik gecmis zaman ekleri ile aynidir oἶda oἶs8a oἶde n ἴston ἴston ἴsmen ἴste ἴsᾱsi n oida oistha oide n iston iston ismen iste isasi n biliyorum biliyorsun biliyor siz ikiniz biliyorsunuz o ikisi biliyor biz biliyoruz siz biliyorsunuz onlar biliyorlarZamanlar span Zaman sistemi span Grekcede toplam yedi farkli zaman xronoi khronoi tekili xronos khronos vardir Zamansal farkliliklar haber kipinde tanimlanirlar perfective lt br id mwAb4 gt lt br gt aspect imperfective lt br id mwAcE gt lt br gt aspect perfect lt br id mwAcQ gt lt br gt aspectBirincil Gelecek zaman gelecek gelecek bitmis zamanSimdiki zaman simdiki zaman bilinen gecmis zamanIkincil gecmis zaman aoristum simdiki zamanin hikayesi simdiki zamanin hikayesi duyulan gecmis zaman Dilek Sart Subjonktif ve emir kipinde yalnizca uc farkli zaman kullanilmaktadir ancak bu ayrim dilbilgisel aspekt araciligiyla yapilmaktadir tamamlayici lt br id mwAfE gt lt br gt aspekt Simdiki zaman lt br id mwAfQ gt lt br gt aspekti Gecmis zaman lt br id mwAfc gt lt br gt aspektiaoristum simdiki zaman gecmis zaman Istek kipi olan optativde bu uc farkli zamana ek olarak bir de gelecek zaman vardir ve genellikle dogrudan konusmalarda kullanilir polla ge ἔth ἤdh eἰmὶ ἐn tῇ texnῃ polla ge ete ḗde eimi en tei tekhnei Ben uzun yillardir bu isin icindeyim tὸ ploῖon ἧken ἐn ᾧ ἐpῑ nomen to ploion heken en hoi epi nomen Icerisinde ictigimiz tekne ulasti Zamanlarin olusumu span Fiillerin temel parcalari span Grekce sozlukleri her fiil icin genellikle alti farkli parca one surer Ornegin paideyw paideuō ogretiyorum fiilini alti parcasi sunlardir paideyw paideysw ἐpaideysa pepaideyka pepaideymai ἐpaidey8hnpaideuō paideusō epaideusa pepaideuka pepaideumai epaideuthen ogretiyorum ogretecegim ogrettim ogretmistim ogretildim ogretilmistimSimdiki zaman paideyw paideuō ogretiyorum fiil ekleri w eis ei eton eton omen ete oysi n Gelecek zaman paideysw paideusō ogretecegim fiil ekleri sw seis sei seton seton somen sete soysi n Aoristum etken ἐpaideysa epaideusa ogrettim fiil ekleri sa sas se n saton sathn samen sate san Gecmis zaman etken cati pepaideyka pepaideuka ogretmistim fiil ekleri ka kas ke n katon katon kamen kate kᾱsi n Gecmis zaman orta ya da edilgen cati pepaideymai pepaideumai ogretildim fiil ekleri mai sai tai s8on s8on me8a s8e ntai Aoristum edilgen cati ἐpaidey8hn epaideuthen ogretilmistim fiil ekleri 8hn 8hs 8h 8hton 8hthn 8hmen 8hte 8hsanDiger zamanlar span Diger zaman turleri yukaridaki temellere bagli kalmak suretiyle cekimlenebilir Ornegin simdiki zamanin hikayesi ἐpaideyon epaideuon ogretiyordum fiili simdiki zamanin kokune bir artma ἔ e eklenmesi ile elde edilmekteyken duyulan gecmis zaman ἐpepaideykh epepaideuke ogretmistim fiili gecmis zaman kokune bagli kalarak cekimlenir Simdiki zamanin hikayesi ἐpaideyon epaideuon ogretiyordum fiil ekleri on es e n eton ethn omen ete on Duyulan gecmis zaman ἐpepaideykh epepaideuke ogretmistim fiil ekleri kh kein hs keis kei n kemen kete kesanSigmasiz gelecek zaman ve aoristum span Normalde gelecek zamanda cekimlenen fiillerde bir s s goze carparken kokleri l m n r harfleri ile biten bazi fiillerde yasanan daralmadan oturu yukarida verilen poiew poieō ornegi gibi bu harf duser Ornek ἀggellw angellō bildiriyorum ya da menw menō kaliyorum These same verbs also usually have an aorist without sigma Daralmis gelecek zaman ἀggelῶ angelo bildirecegim fiil ekleri ῶ eῖs eῖ eῖton eῖton oῦmen eῖte oῦsi n Sigmasiz aoristum ἤggeila ḗngeila bildirdim fiil ekleri a as e n aton athn amen ate anGuclu aoristum span Bazi yaygin fiiller normal aoristum eki olan sa yerine simdiki zamanin hikayesinin eki olan on ekini alirlar Bu gibi aoristumlara guclu aoristum denmektedir Guclu aoristum simdiki zamanin hikayesinden fiil koku itibariyla ayrilir Kaciyorum anlamindaki feygw pheugō fiili aoristumda ἔfygon ephugon kactim iken simdiki zamanin hikayesinde bu fiil ἔfeygon epheugon kaciyordum dur Diger bazi guclu aoristumlar sunlardir ἦl8on elthon geldim ἔlabon elabon aldim eἶpon eipon soyledim ἔfagon ephagon yedim ve orta catida ἐgenomhn egenomen oldum yahut ἀfikomhn aphikomen ulastim Kok aoristum span Bazi fiiller hem sigmasiz hem de duzenli aoristumlarin eklerine sahip degildirler Ornek bainw bainō gidiyorum kok aoristumu olarak ἔbhn eben Daha az duzenli ana parcalar span Cogu Grekce fiil paideyw paideuō kadar duzenli degildir Ornegin lambanw lambanō aliyorum fiili lambanw lhpsomai ἔlabon eἴlhfa eἴlhmmai ἐlhf8hnlambanō lḗpsomai elabon eilepha eilemmai elḗphthen aliyorum alacagim aldim almistim alindim alinmistim Gorulebilecegi uzere bu ornekte kullanilan kokler zamandan zamana degismektedir lamban lhf lab lhf lamban lḗph lab lḗph Simdiki zamandaki kok lambanw lambanō fazladan bir m m ve an an parcasina sahiptir Diger zamanlarda kokteki unlu a a ve h e kendi arasinda donusum gosterirken son unsuz b asimilasyon ile ps ps m m ya da soluklama ile f ph harfine donusur Ornek ἄgw agō onculuk ediyorum ἄgw ἄ3w ἤgagon ἦxa ἦgmai ἤx8hnagō axō ḗgagon ekha egmai ḗkhthen onculuk ediyorum edecegim ettim etmistim edildim edilmistim Yukaridaki iki fiil de guclu aoristum eki olan on on ekine sahiptir Gecmis zamanda ekin onunde k k yerine soluklanmis bir unsuz f x ph kh bulunmaktadir didwmi didōmi veriyorum fiilinin zamanlari sunlardir didwmi dwsw ἔdwka dedwka dedomai ἐdo8hndidōmi dṓsō edōka dedōka dedomai edothen veriyorum verecegim verdim vermistim verildim verilmistim ka ka ile bittiginden bu fiilin aoristumu duzensizdir Bu k k yalnizca tekil sahista bulunmakta ve cogul sahista kaybolmaktadir Ornek Ucuncu cogus sahis ἔdosan edosan verdiler ti8hmi tithemi koyuyorum ve ἵhmi hiemi gonderiyorum fiilleri keza aoristumlar ἔ8hka etheka ucuncu cogul sahis ἔ8esan ethesan ve ἧka heka ucuncu cogul sahis eἷsan heisan ile benzerdir ἵsthmi histemi duruyorum bu semayi takip etmez ve farkli bir aoristuma sahiptir ἵsthmi sthsw ἔsthsa trans ἔsthn intrans ἕsthka intrans ἕstamai ἐsta8hnhoraō opsomai eidon heoraka heṓraka heṓramai ommai ṓphthen goruyorum gorecegim gordum gormustum goruldum gorulmustum ἔrxomai erkhomai geliyorum ya da gidiyorum fiili de duzensizdir Edilgen catisi yoktur ἔrxomai ἐleysomai eἶmi ἦl8on ἐlhly8aerkhomai eleusomai eimi elthon elḗlutha I geliyorum gelecegim geldim gelmistim Bu fiil Attika Grekcesinde simdiki zaman simdiki zamanin hikayesi ve gelecek zamanda benzer sekilde cekimlenen eἶmi eimi gidecegim fiili ile cok sik karistirilmaktadir Gecmis zamanda artma span Simdiki zamanin hikayesi aoristum ve duyulan gecmis zamanda fiilin basina artma adi verilen bir on ek olan ἐ e eklenir Artma eki sadece haber kiplerinde bulunur mastar yan cumlecik ve partisipte ise yoktur Buna gore yaziyorum anlamina gelen grafw graphō fiili su sekilde cekimlenir ἔgrafon egraphon yaziyordum ἔgrapsa egrapsa yazdim ἐgegrafh egegraphe yazmistim Sayet bir fiil unlu bir harf ile basliyorsa eklenen artma buzuserek e a gt e e e gt e bazen ei e i gt i e o gt ō uzun bir tonlama katar ἦgon egon onculuk ediyordum kokeni ἄgw agō onculuk ediyorum eἶxon eikhon sahiptim kokeni ἐxw ekhō sahibim ᾤkoyn ṓikoun yasiyordum kokeni oἰkew oikeō yasiyorum Sayet bir fiil edatsal bir on ek ile basliyorsa artma bu edat ile fiilin arasina yazilir katebhn kateben asagiya indim kokeni katabainw katabainō asagiya iniyorum ἀneῳ3a aneōixa ya da ἤnoi3a ḗnoixa actim kokeni ἀnoignymi anoignumi aciyorum Ogrenilen gecmis zamanda katlama span Ogrenilen gecmis zamanda fiilin kokunun ilk unsuzu tekrar edilir ve e e eki ile yeni bir hece elde edilir Bu isleme katlama adi verilmektedir Gecmis zamandaki artmanin aksine katlama hem partisiplerde hem de mastar halinde de yazilir gegrafa gegrapha yazmistim kokeni grafw graphō yaziyorum bebiwka bebiōka yasamistim kokeni biow bioō yasiyorum dedwka dedōka vermistim kokeni didwmi didōmi veriyorum Sayet fiilin ilk harfi 8 f x th ph kh harflerinden biri ise katlama t p k t p k harfleri ile yapilir te8nhka tethneka olmustum kokeni ἀpo 8nῄskw apo thnḗiskō oluyorum pefeyga pepheuga kacmistim kokeni feygw pheugō kaciyorum kexarhka kekhareka cok mutluyum kokeni xairw khairō mutluyum Sayet fiil z z harfi ya da gn gn yahut str str harfleri ile basliyorsa katlama yerine artma eklenir hὕrhka heureka bulmustum kokeni eὑriskw heuriskō buluyorum ᾕrhka hḗireka ele gecirmistim kokeni aἱrew haireō ele geciriyorum ἔgnwka egnōka ogrenmistim kokeni gignwskw gignṓskō ogreniyorum Daha karmasik katlamalar da vardir ἀkhkoa akḗkoa duymustum kokeni ἀkoyw akouō duyuyorum ἐlhly8a elḗlutha gelmistim kokeni ἦl8on elthon geldim Zamanlarin anlamlari span Simdiki zaman span Simdiki zaman ἐnestws enestṓs icinde durmak tamamlanmis ya da tamamlanmamis olaylari anlatirken kullanilabilir ve Turkceye simdi duzenli olarak yapiyorum ya da yaparim anlamlarinda cevrilebilir ὄmnῡmi pantas 8eoys omnumi pantas theous Tum tanrilar adina yemin ederim tὸn ἄndra ὁrῶ ton andra horo Adami goruyorum ᾱ eὶ taὐtὰ legeis ὦ Swkrates aei tauta legeis o Sṓkrates Hep ayni seyleri soyluyorsun Sokrates ὦ Swkrates ἔfh ἐgrhgoras ἢ ka8eydeis o Sṓkrates ephe egrḗgoras ḕ katheudeis Ey Sokrates dedi uyandin mi yoksa uyuyor musun Simdiki zaman bazen tarihsel olaylarin anlatiminda da kullanilir ῑ eto ἐp aὐtὸn kaὶ titrwskei hi eto ep auton kai titrṓskei Kendini onun uzerine atar ve onu yaralar Simdiki zamanin hikayesi span Simdiki zamanin hikayesi paratatikos paratatikos uzatmak icin kokeni parateinw parateinō uzatmak sadece haber kipi olarak kullanilmaktadir ve gecmiste devam eden bir durumu ya da bir aliskanligi anlatirken kullanilir Turkceye cevirisi yordu eki ile yapilir ὁ loxagὸs ᾔdei ὅpoy ἔkeito ἡ ἐpistolh ho lokhagos ḗidei hopou ekeito he epistolḗ Kaptan mektubun nerede oldugunu biliyordu ἐstratopedeyonto ἑkastote ἀpexontes ἀllhlwn parasagghn kaὶ pleon estratopedeuonto hekastote apekhontes allḗlōn parasangen kai pleon Her gece iki ordu birbirinden bir fersah ya da daha uzak olacak sekilde kamp yapiyordu taῦta polὺn xronon oὕtws ἐgigneto tauta polun khronon houtōs egigneto Bunlar uzun sure boyle devam etti Bazi durumlarda fiiller bir seyi yapmaya baslamak ya da gecmiste yapiyor olmak anlamini da verebilir symbalontes tᾱ s ἀspidas ἐw8oῦnto ἐmaxonto ἀpekteinon ἀpe8nῃskon sumbalontes ta s aspidas eōthounto emakhonto apekteinon apethneiskon Kalkanlarini bir araya getirerek itmeye savasmaya oldurmeye ve olmeye basladilar metὰ tὸ deῖpnon tὸ paidion ἐboa meta to deipnon to paidion eboa Yemekten sonra bebek aglamaya basladi ἐpeidὴ dὲ ἕws ἐgeneto diebainon tὴn gefῡran epeidḕ de heōs egeneto diebainon tḕn gephuran Ve safak geldiginde kopruyu gecmeye basladilar ἀpesteilan tὰs naῦs ᾱ sper pareskeyazonto apesteilan tas naus ha sper pareskeuazonto Hazirliyor olduklari gemileri gonderdiler eἰshgagon ἰᾱtrὸn ᾧ pollὰ ἔth ἐxrwmhn eisḗgagon iatron hoi polla ete ekhrṓmen Uzun yillardir gittigim doktoru cagirdim Bu zaman gondermek gitmek soylemek ve emretmek gibi fiillerle birlikte tarihsel olaylarin anlatildigi durumlarda da kullanilir ἐs tᾱ s Ἀ8hnᾱs ἄggelon ἔpempon es ta s Athḗnas angelon epempon Atina ya bir haberci gonderdiler Mindaros katidὼn tὴn maxhn ἐboh8ei Mindaros katidṑn tḕn makhen eboḗthei Uzaktan savasi goren Mindaros yardim etmek icin yola cikti ἐkeleyon syndeipneῖn ἐdeipnoῦmen ἀpiὼn ᾤxeto ἐka8eydon ekeleuon sundeipnein edeipnoumen apiṑn ṓikheto ekatheudon Onu aksam yemegine davet ettim yemege oturduk o gitti ben uyumaya gittim Simdiki zamanin hikayesi ve aoristum arasindaki fark fiilin tanimladigi eylemin tamamlanip tamamlanmadigi ile alakalidir Buna gore aoristum ἐdeipnhsamen edeipnḗsamen edeipnḗsamen aksam yemegini bitirdik anlamina gelirken ve bu sayede tamamlanmis bir olaya isaret ederken simdiki zamanin hikayesinde ἐdeipnoῦmen edeipnoumen fiili aksam yemegine basladik anlamina gelmekte ve gecmiste baslanmis ancak tamamlanmamis bir olaya isaret etmektedir Benzer bir bicimde aoristum ἔpeisa epeisa ikna ettim anlamina gelirken simdiki zamanin hikayesinde ἔpei8on epeithon ikna etmeye calistim anlamina gelmekte ve bu sayede ikna etme isleminin tamamlanmadigi bir duruma isaret etmektedir ἔpei8on ἀpotrepes8ai oἱ d oὐx ὑphkoyon epeithon apotrepesthai hoi d oukh hupḗkouon Onlari geri donmeye cagirdilar ama onlar dinlemediler Simdiki zamanin hikayesinin haber kipi olarak kullanildiginda karsiolgusal gercek olmayan durumlara isaret etmek icin de kullanilir Bu gibi durumlarda olurdu yapardi gibi anlamlarini vermek icin cumlelere ἄn an sozcugu eklenir taῦta dὲ oὐk ἂn ἐdynanto poieῖn eἰ mὴ diaitῃ metriᾳ ἐxrῶnto tauta de ouk an edunanto poiein ei mḕ diaitei metriai ekhronto Iliman bir diyet uygulamasalar bunu yapamazlardi Gelecek zaman span Gelecek zaman mellwn mellōn olacak gelecekte olacak olaylari anlatirken kullanilir Duruma gore soz verilen veya ongorulen bir konular ifade edilirken kullanilir ἄ3w ῡ mᾶs eἰs tὴn Trῳada axō humas eis tḕn Trōiada Seni Troad a goturecegim ἥ3w parὰ sὲ aὔrion ἐὰn 8eὸs ἐ8elῃ hḗxō para se aurion ean theos ethelei Tanrinin dilerse yarin seni gormeye gelecegim Gelecek zaman siddetli emir ve yasaklari ifade ederken de kullanilir Boylesi durumlarda cumle icerisinde ὅpws hopōs sozcugu ile birlikte yer alirlar ὅpws taῦta mhdeὶs ἀn8rwpwn peysetai hopōs tauta medeis anthrṓpōn peusetai Kimsenin bunlari bilmeyeceginden emin ol Aoristum span Aoristum ἀoristos aoristos sinirsiz ya da belirsiz gecmiste tamamlanmis bir eylemi anlatirken kullanilan zamandir katebhn x8ὲs eἰs Peiraiᾶ kateben khthes eis Peiraia Dun Pire ye gittim Siklikla anlati simdiki zaman ve simdiki zamanin hikayesi ile icmice gecmis bicimde aktarilir ἧken ἐkeinh kaὶ tὴn 8yrᾱn ἀneῳ3en heken ekeine kai tḕn thuran aneōixen O dondu simdiki zamanin hikayesi ve kapiyi acti aoristum ἐfylatten ἕws ἐ3hῦren ὅ ti eἴh tὸ aἴtion ephulatten heōs exeuren ho ti eie to aition Nedenin ne oldugunu aoristum bulana kadar izlemeyi simdiki zamanin hikayesi surdurdu ἐpei epei kelimesi sonrasinda aoristumlu cumleler su sekilde kurulur ἐpeὶ d ἐdeipnhsan ἐ3ῆge tὸ strateyma epei d edeipnesan exege to strateuma Yemek yedikten sonra orduyu disari cikardi ἐkeleyse me tὴn ἐpistolὴn ἣn ἔgrapsa doῦnai ekeleuse me tḕn epistolḕn hḕn egrapsa dounai Yazdigim mektubu ona vermemi emretti Aoristum haber kipi ile gecmisteki karsiolgusal gercek olmayan durumlar da ifade edilebilir Boylesi durumlarda cumle icerisinde ἄn an kelimecigi bulunur oὐk ἂn ἐpoihsen taῦta eἰ mὴ ἐgὼ aὐtὸn ἐkeleysa ouk an epoiesen tauta ei mḕ egṑ auton ekeleusa Ona emretmeseydim bunu yapmazdi Bilinen Gecmis Zaman span Bilinen gecmis zaman parakeimenos parakeimenos yakinlarda olan yakin gecmis zamanda olan ancak simdiki zamana dogrudan bir sonucu olan durumlarda ya da gecmiste sik sik veya her zaman olmus seyler icin kullanilir ἀkhkoate ἑwrakate dikazete akekoate heōrakate dikazete Isittiniz ve kanitlari gordunuz simdi kararinizi verin ὑmeῖs ἐmoῦ pollakis ἀkhkoate legontos humeis emou pollakis akekoate legontos Sik sik beni konusurken duydun ἡ sthlh par ᾗ ἕsthkas xiliᾱs draxmᾱ s keleyei ὀfeilein he stḗle par hei hestekas khilias drakhma s keleuei opheilein Yaninda durdugun stel 1000 drahmi borclu oldugunu emrediyor Ogrenilen Gecmis Zaman span Ogrenilen gecmis zaman ὑpersyntelikos hupersuntelikos tamamlanandan fazla yalnizca haber kipi olarak cekimlenmekte ve gecmis zaman hakkinda konusurken gecmis zamanda daha once yasanmis eylem ve durumlara isaret etmek icin kullanilir mala ἤx8onto ὅti oἱ Ἕllhnes ἐpefeygesan ὃ oὔpw pros8en ἐpepoihkesan mala ḗkhthonto hoti hoi Hellenes epepheugesan ho oupō prosthen epepoiḗkesan Yunanlarin kacmis olmasina daha once hic yapmadiklari bir sey cok kizmislardi ἐpei epei gibi baglaclardan sonra genellikle aoristum kullanildigindan ogrenilen gecmis zaman nadiren kullanilir ἐpeὶ d ἐdeipnhsan ἐ3ῆge tὸ strateyma epei d edeipnesan exege to strateuma Aksam yemegi yediklerinde aoristum orduyu disari yoneltmeye basladi Gelecek Bitmis Zaman span Gelecek bitmis zaman syntelesmenos mellwn suntelesmenos mellōn tamamlanacak nadiren kullanilmaktadir Etken catida yalnizca iki fiilin te8nh3w tethnḗxō olmus olacagim ve ἕsth3a hestexa durmus duruyor olacagim gelecek zamandan farkli bir formu vardir Asiri nadir olsa da gecmis zaman partisibi ile birlikte de kullanilabilir Ornegin ἐgnwkὼs ἔstai egnōkṑs estai farkina varmis olacak Daha ziyade edilgen catida kullanilan gelecek bitmis zaman It is more common in the passive Gelecekte bitmis bir eylemden kaynaklanacak bir durumu anlatirken kullanilir filos ἡmῖn oὐdeὶs leleipsetai philos hemin oudeis leleipsetai Bize hic arkadas kalmis olmayacak Kipler span Grekce fiil formlarinin toplam dort farkli kipi ἐgkliseis enkliseis vardir Haber kipi span ὁristikh horistikḗ tanimlayan kokeni ὁrizw horizō tanimliyorum Haber kipi Grekcede olagan gundelik gercek ifadeler icin kullanilir ἀpekteine tὸn ἄndra apekteine ton andra Adami oldurdu Haber kipinin olumsuzunu yapmak icin oὐ ou ya da unlu ile baslayan bir kelime oncesinde oὐk ouk fiilin onune eklenir oὐk ἐdynato ka8eydein ouk edunato katheudein Uyuyamadi Simdiki zamanin hikayesi ve aoristumda haber kipi bazen karsi olgusal gercek olmayan hayali durumlar icin de kullanilabilir Bu gibi durumlarda cumle yapardim yapmaliyim yapmaliydim yapmis olurdum gibi anlamlara gelecek sekilde cevrilir ti sigᾷs oὐk ἐxrῆn sigᾶn ti sigais ouk ekhren sigan Neden susuyorsun Susmamalisin Dilek Sart kipi Konjunktiv ya da Subjonktiv span Greek ὑpotaktikh hupotaktikḗ altini duzenlemek kokeni ὑpotassw hupotassō altini duzenliyorum Dilek Sart kipinin ozelligi fiilde w ō ya da h e harfinin bulunuyor olmasidir Dilek Sart kipi simdiki zaman ya da gelecek zamana yonelik amac bildiren cumlelerde belki anlami verecek sekilde kullanilir lege ἵna ἀkoyw lege hina akouō Konus ki duyabileyim Yukaridaki ornekte simdiki zamanin dilek sart kipi kullanilmaktadir Ayni cumle aoristum dilek sart kipi ile de kurulabilir ve iki cumle arasinda anlamsal olarak cok ince bir fark vardir lege ἵna ἀkoysw lege hina akousō Konus ki hemen duyabileyim Dilek sart kipinin diger bir yaygin kullanimi icerisinde ἐᾱ n ea n eger ὅtan hotan her ne zaman ne zaman ki ὃs ἄn hos an her kim ἕws ἄn heōs an o zamana kadar baglaclarini barindiran ve simdiki zaman ya da gelecek zamanda olan bir eyleme isaret eden cumlelerdir Dilek sart kipi ile birlikte kullanildiklarinda bu baglaclar ἄn an ilgeci ile birlikte cumlede yer alirlar lege ἕws ἂn oἴkade ὥrᾱ ᾖ ἀpienai lege heōs an oikade hṓra ei apienai Eve gitme vakti gelene kadar konus Dilek sart kipi olmasi gerektigi dusunulen seylerde tavsiye ve kasitli sorularda ya da asagida ornegi verildigi gibi olumsuz komutlari ifade ederken kullanilir ἄge nῡn ἴwmen age nun iōmen Hadi simdi gidelim eἴpwmen ἢ sῑgῶmen eipōmen ḕ sigomen Konusmali miyiz aoristum yoksa sessiz mi kalmaliyiz simdiki zaman mὴ 8aymasῃs mḕ thaumaseis Sasirmayin Dilek sart kipinde olumsuz yan cumle olustururken yukaridaki ornekte goruldugu gibi mὴ me ilgeci kullanilir Istek kipi Optativ span eὐktikh euktikḗ dilek kokeni eὔxomai eukhomai diliyorum Istek kipinde genellikle fiillerde oi oi ai ai ve ei ei harfleri ek olarak bulunur Gelecekteki varsayimsal bir duruma atifta bulunan kosullu cumlelerde kullanilir Boylesi durumlarda ἄn an ilgeci ana cumleye eklenerek olurdu yapardi anlami verir Optativ simdiki zaman ya da gecmis zamandaki varsayimsal eylemleri ifade ederken kullanilmaz Boyle cumlelerde simdiki zamanin hikayesi aoristum ya da ogrenilen gecmis zaman ἄn an ilgeci ile birlikte ana cumlede yer alir Bunun disinda optativ gecmiste bildirilen konusmalarda da kullanilir ἡdews ἂn laboimi eἰ didoih hedeōs an laboimi ei didoie Verecek olsaydi seve seve alirdim eἶpen ὅti 8ῦsai ti boyloito eipen hoti thusai ti bouloito Bir fedakarlik yapmak istedigini soyledi Ayni dilek sart kipinin simdiki ve gelecek zamanda her kim e degin anlamina gelen baglaclar sonrasi kullanilmasi gibi optativ de benzer durumlarda ancak gecmiste tekrar eden eylemleri anlatmak icin kullanilir ἐ8hreyen ὁpote gymnasai boyloito ἑayton ethḗreuen hopote gumnasai bouloito heauton Ne zaman cani egzersiz yapmak isterse avlanirdi Optativ dileklerin ifade edildigi cumlelerde de kullanilir ὃ mὴ genoito ho mḕ genoito ki olmasin olmayabilir Optativ gecmis zamanda amac ve korku bildiren cumlelerde de kullanilir Ote yandan Herodot ve Thukydides gibi bazi yazarlar bu tur cumlelerde daha ziyade dilek sart kipi kullanmayi tercih ederler ἐkalese gar tis aὐtὸn ὅpws ἴdoi tὰ ἱera ekalese gar tis auton hopōs idoi ta hiera Birisi onu kutsali gorebilsin diye cagirdi ἔdeisan oἱ Ἕllhnes aὐtὸn mὴ tyrannos genoito edeisan hoi Hellenes auton mḕ turannos genoito Yunanlar o bir tiran olabilir diye ondan korkuyorlardi Emir kipi span prostaktikh prostaktikḗ emretmek kokeni prostassw prostassō emrediyorum Emir kipi genel komutalar verirken kullanilir toὺs mὲn 8eoὺs foboῦ toὺs dὲ goneῖs tῑ mᾱ tous men theous phobou tous de goneis ti ma Tanrilardan kork ve ailene saygi duy aoristum emir kipi konusmacinin bir seyi hemen istedigi durumlarda kullanilir dote moi 3ifos ὅpws taxista dote moi xiphos hopōs takhista Bana olabildigince cabuk bir kilic ver Grekcede ucuncu tekil sahsin da emir kipi vardir ἀpagetw tis aὐtὴn oἴkade apagetō tis autḕn oikade Birisi onu hemen eve gotursun 8eoὶ ἡmῖn martyres ἔstwn theoi hemin martures estōn Tanrilar sahidimiz olsun Simdiki zamanin hikayesinde emir kipi asagidaki sekilde de kullanilabilir kentrῳ tῷ A diasthmati tῷ AB gegraf8w kyklos kentrōi toi A diastḗmati toi AB gegraphthō kuklos A merkezli AB yaricapli bir cember cizilsin Cekimsiz fiil formlari span Mastar hal span ἀparemfatos aparemphatos belirtilmemis Etken cati mastar halleri span Mastar hal her uc gramer catida ve simdiki zaman aoristum gelecek ve bilinen gecmis zamanda bulunur lyw luō cozuyorum fiilinin etken catidaki halleri sunlardir Simdiki zaman lῡ ein luein cozmek Gelecek zaman lῡ sein lusein cozecek olmak Aoristum lῦsai lusai hemen cozmek Bilinen gecmis zaman lelykenai lelukenai cozmus olmak eῖn ein eki simdiki ve gelecek zaman mastari icin kullanilirken sai sai eki aoristum mastari icin kullanilmaktadir Guclu aoristum labeῖn labein almak Kok aoristumlarinin mastari farklidir Kok aoristum bῆnai benai gitmek Buzusen fiillere simdiki zaman mastar ekleri ᾶn an eῖn ein ya da oῦn oun eklenir ὁrᾶn horan gormek poieῖn poiein yapmak dhloῦn deloun gostermek mi mi ile biten fiiller mesela didwmi didōmi veriyorum simdiki zaman ve aoristumda nai nai mastar ekini alirlar Simdiki zaman didonai didonai vermek Aoristum doῦnai dounai vermek hemen Biliyorum anlamina gelen duzensiz fiil oἶda oida da mastar eki olarak nai nai alir Simdiki zaman eἰdenai eidenai bilmek Kullanim span Mastarlar genellikle istedi siparis etti denedi gerekli yapabilir gibi anlamlara sahip fiillerden sonra kullanilirlar ἐkeleysen aὐtoὺs ἀpel8eῖn ekeleusen autous apelthein Onlara kenara cekilmelerini emretti aoristum Ayrica fhmi phemi soyluyorum veya nomizw nomizō bence dusunuyorum gibi belirli fiillerden sonra dolayli konusma icin de kullanilabilir Sayet mastarin oznesi ana fiilin oznesinden farkli ise bu ozne akkusativ halde cumle icerisinde bulunur Eger kurulan cumle olumsuz bir cumle ise oὐ ou sozcugu fiilden once yazilir oὔ fᾱsin eἶnai ἄllhn ὁdon ou phasin einai allen hodon Baska yolu olmadigini soyluyorlar Sayet mastar halindeki fiil neutrum tanimligi ile birlikte kullaniliyorsa bu fiil isimlesir ἐpesxomen toῦ dakryein epeskhomen tou dakruein Aglamaktan kacindik Partisipler span metoxh metokhḗ paylasim Partisipler hem fiillere hem de sifatlara ozgu bazi ozellikleri paylasmaktadirlar Ayni sifatlar gibi cinsiyet hal ve sayi acisindan belirlenebilir ve bagli olduklari isimle bu anlamda uyum saglarken ayni fiiller gibi bir catilari ve zamanlari bulunmaktadir Partisip formlari span Partisipler simdiki zaman aoristum ve gecmis zamanda ve her catida kullanilir Partisip kullanilirken karsilasilan en yaygin ekler sunlardir Etken cati wn oysa ontes ōn ousa ontes simdiki zaman swn soysa sontes sōn sousa sontes gelecek zaman ῶn oῦsa oῦntes on ousa ountes buzusen simdiki ve gelecek zaman sᾱs sᾱsa santes sas sasa santes zayif aoristum wn oῦsa ontes ṓn ousa ontes guclu aoristum ws yῖa otes ṓs uia otes gecmis zaman Orta ve edilgen cati omenos omenh omenoi omenos omene omenoi simdiki zaman ve guclu aoristum orta cati somenos somenh somenoi somenos somene somenoi gelecek zaman orta cati samenos samenh samenoi samenos samene samenoi zayif aoristum orta cati 8eis 8eῖsa 8entes theis theisa thentes zayif aoristum edilgen cati menos menh menoi menos mene menoi gecmis zaman orta ve edilgen catiOrnek kullanim span Partisipler Grekcede cok sik kullanilmaktadir Asagida Platon un Phaedo adli eserinden icerisinde alti adet partisip olan bir ornek verilmistir kaὶ ὁ paῖs ἐ3el8ὼn kaὶ syxnὸn xronon diatrῑ psᾱs ἧken ἄgwn tὸn mellonta dwsein tὸ farmakon ἐn kyliki feronta tetrimmenon kai ho pais exelthṑn kai sukhnon khronon diatri psas heken agōn ton mellonta dṓsein to pharmakon en kuliki pheronta tetrimmenon Ve cocuk disari ciktiktan ve orada biraz kaldiktan sonra elindeki kapta icinde coktan ezilmis olan zehri tasiyan ve zehri vermeyi amaclayan kisiyle birlikte iceri girdi Partisipte farkli zamanlar cumle analizi span Yukarida verilen ornek cumle incelenirse ἐ3el8wn exelthṓn fiilinin disari ciktiktan sonra anlamina gelen bir aoristum partisip oldugu gorusur Aoristum partisipler genellikle ana cumledeki eylemden once yasanmis bir eyleme isaret ettiginden Turkceye ceviri yapilirken bu gibi partisiplerin sonuna tan sonra benzeri bir ek getirilir ἐ3el8ὼn ἧken exelthṑn heken Disari ciktiktan sonra dondu Simdiki zaman partisipleri genellikle ana cumlede gecen eylemle eszamanli olarak yasanan durumlari aktarir Yukaridaki ornek cumlede gecen ἄgwn agōn partisibi buna uygun olarak cevrilmistir ἧken ἄgwn tὸn ἄn8rwpon heken agōn ton anthrōpon O onculuk ettigi beraberindeki kisiyle geri geldi Gecmis zaman partisipleri daha once yasanmis ve tamamlanmis eylemlerin sonuclari ifade edilirken kullanilir tὸ farmakon ἐn kyliki feronta tetrimmenon to pharmakon en kuliki pheronta tetrimmenon Bir kapta dovulmus zehri tasiyan Gelecek zaman partisibi ise ana fiilden zaman olarak daha sonra yasanacak bir eylemi anlatmak yahut bir amac ifade etmek icin kullanilir eἰs Ἀ8hnas ἔpleyse taῦta ἐ3aggelῶn eis Athḗnas epleuse tauta exangelon Bunlari bildirmek icin Atina ya gitti Uyum span Partisipler hal cinsiyet ve tekillik cogulluk bakimindan bagli oldugu isim ile uyum icerisinde olmalidir ἐ3el8wn exelthṓn disari ciktiktan sonra diatrῑ psᾱs diatri psas zaman gecirdikten sonra ve ἄgwn agōn beraberinde onculuk ettigi partisiplerinin hepsi eril tekil ve ismin yalin halinde bulunmaktadirlar Cumle icerisinde ayni ozelliklere sahip tek kelime cocuk oldugundan bu partisiplerin anlattigi eylemleri cocugun yaptigi soylenebilir Ote yandan ana cumlenin fiili ἧken heken geri geldi de cocuk ile uyum icindedir mellonta mellonta amaclayan ve feronta pheronta tasiyan partisiplerinin ikisi de eril ve akkusativdir Bu iki partisip ana cumlede nesne olarak gecen adam ile uyum icindedir tetrimmenon tetrimmenon ezilmis notr tekil ve akkusativ halde olan bu partisip feronta pheronta tasiyan kelimesinin nesnesi olan zehir farmakon pharmakon kelimesi ile uyum icindedir Durumsal partisip span Partisipler siklikla belirli bir durumu aciklar nitelikte de kullanilirlar Bu gibi durumlarda Turkceye an en eki ile ornegin ἄgwn agōn onculuk eden beraberinde ile cevrilebilirler Bazi durumlarda cumleye zamansal bir anlam da katabilirler katidὼn tὴn maxhn ἐboh8ei katidṑn tḕn makhen eboḗthei Savasi gorunce gordugunde yardim etmeye gitti Partisiplerin diger bir sik kullanimi ise genitivus absolutustur Bu gibi durumlarda hem partisip hem de nesne genitiv halinde cumlede yer alir ἐnῑ khsan Lakedaimonioi ἡgoymenoy Ἀghsandridoy eni kesan Lakedaimonioi hegoumenou Agesandridou Spartalilar Agesandridas onculugunde kazandi Tanimlikli partisipler span Sayet bir partisip bir tanimlik ile birlikte kullaniliyorsa asagidaki ornekteki sekilde cevrilebilir tὸn mellonta dwsein tὸ farmakon ton mellonta dṓsein to pharmakon Zehri vermeye giden niyetlenenTamamlayici partisip span Partisipler biliyorum duyuyorum anlamina gelen ana fiillerle birlikte kullanildiginda anlami tamamlayici bir rol ustlenirler ἤkoyse Kῦron ἐn Kilikiᾱ ὄnta ḗkouse Kuron en Kilikia i onta Cyrus un Kilikya da oldugunu duydu ἔtyxe kaὶ ὁ Ἀlkibiadhs parwn etukhe kai ho Alkibiades parṓn Alkibiades de mevcuttu Catilar span Grekcede etken orta ve edilgen olmak uzere toplam uc farkli cati vardir Orta ve Edilgen cati gelecek ve aoristum haric hep ayni eklere sahiptir Etken cati span Etken cati fiilleri w ya da mi eklerine sahip butun fiillerdir Bu fiiller gecisli gecissiz ya da donusumlu olabilirler eἰs Ἀ8hnᾱs ἔpleyse eis Athḗnas epleuse Atina ya yelken acti ἐfylatton tὰ teixh ephulatton ta teikhe Surlari koruyorlardi aὐtὸs aὑtὸn dief8eiren autos hauton diephtheiren O kendini oldurdu Orta cati span Etken catidaki w ō ve mi mi eklerine ilaveten omai omai ya da mai mai eki alan bazi fiiller hem edilgen hem de etken anlam verebilirler Bu fiillerin verdigi anlam sayet edilgen degilse genellikle burada orta cati soz konusudur payomai pauomai duruyorum gecissiz ἵstamai histamai duruyorum gecissiz Bazen fiillerde donusumlu bir anlam dile gelmis olabilir loyomai louomai yikanirim aἱreomai haireomai secerim metapempomai metapempomai gonderirim Bazen orta cati fiile karsilikli yapmak anlami da verir spondὰs poieῖs8ai spondas poieisthai anlasma yapmak Simdiki zamanda etken olan bazi fiiller gelecek zamanda orta catiya sahiptir lhpsomai lḗpsomai alacagim ἀkoysomai akousomai duyacagim ἔsomai esomai olacagim Etken anlamli edilgen yapili fiiller span omai omai ya da mai mai eki ile biten bazi fiiller anlam olarak etken olsalar da etken catida cekimlenmis halleri yoktur ἀfikneomai aphikneomai ulasiyorum ἀpokrinomai apokrinomai yanitliyorum gignomai gignomai oluyorum dexomai dekhomai aliyorum ἔrxomai erkhomai geliyorum maxomai makhomai savasiyorum pyn8anomai punthanomai buluyorum ὑpisxneomai hupiskhneomai soz veriyorum Etken anlamli edilgen yapili fiillerden bazilari sa sa ile cekimlenen zayif aoristum formun sahiptir Ornegin ἐde3amhn edexamen Ancak daha siklikla guclu aoristum gorulmektedir Ornegin ἀfikomhn aphikomen ulastim ya da ἐgenomhn egenomen oldum ἔrxomai erkhomai geliyorum duzensiz bir fiildir ve guclu aoristum hali ἦl8on elthon geldim dir Ayrica 8h the ekini alan etken anlamli edilgen fiillerde vardir dynamai dunamai abilirim boylomai boulomai istiyorum oἴomai oiomai dusunuyorum tὰ dῶra ἐde3ato ta dora edexato Hediyeleri aldi ἐggὺs dὲ genomenwn tῶn Ἀ8hnaiwn ἐmaxonto engus de genomenōn ton Athenaiōn emakhonto Atinalilar yaklastiginda iki taraf savasmaya basladi oὐketi ἐdynh8h pleiw eἰpeῖn ouketi edunḗthe pleiō eipein Daha fazlasini soyleyemez hale geldi Edilgen cati span Bazen omai omai ile biten bir fiil net bir edilgen anlama sahiptir ἡ polis ὑpὸ tῶn Lakedaimoniwn ἤrxeto he polis hupo ton Lakedaimoniōn ḗrkheto Sehir Spartalilar tarafindan yonetiliyordu ἐn tῷ nomῳ gegraptai en toi nomōi gegraptai Kanunda yazili omai omai ekli fiiller edilgen olarak kullanildiginda aoristumda 8h the eki alirlar ἐkeῖnoi kat ἀ3iᾱn ἐtimh8hsan ekeinoi kat axian etimḗthesan Bu adamlar hak ettigi sekilde onurlandirildi Aoristum edilgen cati bazen h e eki guclu aoristum edilgen cati ile bitebilir oἱ polloὶ ἐf8arhsan hoi polloi ephtharesan Cogunluk olduruldu strathgὸs ὑp aὐtῶn ᾑre8h strategos hup auton heirethe Onlar tarafindan general olarak secildi oὐk ἐsw8h ἡ naῦs eἰs tὸn Peiraiᾶ ouk esṓthe he naus eis ton Peiraia Gemi guvenli bir sekilde Pire ye geri donmedi Kaynakca span Plato 531a Based on table in Greek An Intensive Course 2nd rev 1992 s 41 Plato 317c 5 29 Perseus project Logeion 4 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Ekim 2016 Liddell Scott amp Jones Greek Lexicon 4 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Ekim 2016 Liddell amp Scott Greek Lexicon 4 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Ekim 2016 The Syntax and Semantics of the Verb in Classical Greek An Introduction 3rd Chicago and London The University of Chicago Press 2006 Xenophon 1 1 8 Xenophon 4 4 14 Xenophon 7 4 19 Xenophon 7 1 38 Xenophon 6 6 5 Ksenofon Cyropaedia 5 4 31 26 2 6 63 Aeschines 3 118 Thucydides 2 99 5 12 65 Demosthenes 56 41 Kategori Grekce
