| Emir İsfahan | |
|---|---|
| Bağdat hakimi | |
| Görev süresi 1432-1445 | |
| Yerine geldiği | Şah Muhammed |
| Yerine gelen | Fulad Mirze |
| Kişisel bilgiler | |
| Ölüm | 1445 Bağdat |
| Çocuk(lar) | Fulad Mirze |
| Dini | İslam |
Emir İsfahan, Kara Yusuf'un Pir Buddağ'dan sonraki ikinci oğludur. Kara İskender'in üvey kardeşidir.
Hayatı
| ]1410 yılında, Sultan Ahmed Celayir ile birlikte savaşa katıldı ve Karakoyunlu ordusunun sol kanadını komuta etti. 1420 yılında Kara Yusuf Teymuri Şahruh'u karşılamak üzere Tebriz'den hareket ettiğinde, Emir İsfahan Edilcevaz'da hüküm sürüyordu, ancak babasına askeri yardım sağlamadı. Kara Yusuf'un ölümünden sonra önce Nahçıvan'a, ardından Çukur Saad'a çekildi. Burada Seed tayfası onu hükûmet için bir aday ilan etti ve Kara Yusuf'un hazinesi de Emir İsfahan'ın eline geçti.
Şahruh'un emriyle Mirza İbrahim Sultan ve Emir Şahmelik, Emir İsfahan'ın ele geçirilmesi için Nahçıvan ve Selmas'a 20.000 süvariyle saldırmaları için görevlendirildi. Bu sırada İsfahan'ın elçileri Şahruh'un kampına gelip itaat ettiler. Bundan sonra Şahruh saldırılarını durdurdu.
Kardeşi İskender'in Karakoyunlu topraklarındaki hükûmeti yeniden ele geçirmesi, Şahruh'un Azerbaycan'a yeni bir sefere çıkmasına neden oldu. 1421'de meydana gelen Alaşkert Muharebesi'nde Emir İsfahan Karakoyunlu ordusunun sol kanadını komuta ediyordu. Savaşta Karakoyunlu ordusu yenilgiye uğradı. Kara İskender'den ayrılan Emir İsfahan, Şahruh'un Horasan'a dönüşünden faydalanarak Nahçıvan ve Tebriz'i ele geçirdi ve bağımsız bir hükûmet kurdu.
Irak yönetimi dönemi
| ]İsfahan Azerbaycan'da iken Kara İskender Tovuk ve Kerkük'teydi. Bu haberi duyunca Tebriz'e doğru hareket etti. Kardeşine direnmekten kaçınan Emir İsfahan, Erzurum ve Avnik kalesine çekildi. 1433'te Hilla'ya giderek şehri ele geçirdi ve şehir kadısı Ahmed Celayir'in kardeşi Sultan Hüseyin'i öldürdü.
Şah Muhammed'le mücadelesi
| ]Kara Yusuf, 1420 yılında Teymur Şahruh ile görüşmek üzere çıktığı yolculuk sırasında öldü. Kara Yusuf'un ölüm haberi üzerine Şah Muhammed Nahçıvan'a gönderildi. Taht için yaklaşan çatışmaya kendisini hazırladığına inanılıyordu. Ancak, beklentilerin aksine, bu iddiayı reddetti ve babasının çadırını yağmalayan ve cesedine saygısızlık eden emirleri kabul etmeyi reddetti. Kara Yusuf'un ölümü sırasında kardeşleri Emir İsfahan ve İskender sırasıyla Kerkük ve Adilcevaz'da bulunuyorlardı. Şah Muhammed, kendi oğlu Şahelin'in isyanı nedeniyle geri dönmek zorunda kaldı. 1421 yılında Emir İsfahan da Arap Irak'ının işgalini başlatmıştı. İlginçtir ki Şah Muhammed kardeşine direnmemiş ve Bağdat'ın kendisine yeteceğini bildirmiştir. Emir İsfahan Bağdat'tan ayrılsa da Celayirliler tarafından yenilgiye uğratıldı ve sonunda Şah Muhammed şehri geri almayı başardı. Bir süre iki kardeş Bağdat'ı ortaklaşa yönetti, ancak Şah Muhammed'in sorumsuzluğu durumu değiştirdi. Emir İsfahan, Bağdat'ın kuzeyindeki Docej'e gönderildi. Şah Muhammed iktidarı kardeşiyle paylaşmaya istekli olsa da oğlu Şaheli buna karşı çıktı. 1432'de babasının izni olmadan Emir İsfahan'a saldırdı ancak başarısız oldu. Daha sonra 1432-1433'te Emir İsfahan, Şah Muhammed'i Bağdat'tan kovarak Bağdat'taki yönetimine son verdi.
Şah Muhammed'in son günleri veya ayları iyi belgelenmemiştir. Ordusunu Bağdat civarında yeniden toplamaya çalıştığı, ancak başarısız olduğu ve ardından gemiyle Fırat Nehri'nin batı yakasına geçtiği iddia edilmektedir. Oğlu Şahbudak ve bir hizmetkârıyla birlikte Yedinci İmam Musa Kazım'ın türbesini ziyaret etmiş ve Seyyid Cevski adında bir adamdan hayvan almıştır. Daha sonra Ducair'e ve oradan da Haditha'ya gitti. Bir ordu topladıktan sonra Musul ve Erbil'i yeniden işgal etti ve dikkatini Bağdat'a çevirdi. Bağdat'ı ele geçirdi ve yağmaladı. Ancak Emir İsfahan hasta olmasına rağmen Bağdat'ı ele geçiremedi. Sonunda Emir İsfahan ona saldırdı ve onu Bağdat'tan kovdu. Giyasuddin'e göre, Şah Muhammed ve arkadaşları Şikan'ın geri kalan kısmını ele geçirmeye veya yağmalamaya çalışırken öldürüldüler. Hadise göre Şah Muhammed, oğlu Şaheli'nin Kara İskender'e kaçmasının ardından Hacı Hamedani tarafından öldürülmüştür. Hamedani Gaverudun'un hükümdarıydı.
Sonraki yılları
| ]Kara İskender'in 1435 yılında vefatından sonra oğulları ve kızlarından bir kısmı amcaları İsfahan Bey'in yanına sığındı. Oğulları Alvend, Malik-Kasim, Esad, Rüstem, Tarkhan, Malik-Mohammed ve kızları Arayişh ve Şahsaray Beyim de vardı. Aynı yıl Emir İsfahan'a sığınan kardeşi Şahmuhammed'in oğlu Şahali, amcasına sırtını dönerek Şahruh'a sığındı.
Emir İsfahan, Akkoyunluların iç savaşlarından yararlanarak sınırlarını genişletmek istiyordu. Hamza Bey Bayandur, 1437 baharında İsfahan Bey'i mağlup etti. Büyük bir ordu toplayarak Karakoyunlu kuvvetlerini Diyar-i Rabiyye ve Kuzey Cezire'den sürdü.
Emir İsfahan 8 Mart 1445'te öldü. Soylular tahta İsfahan Mirza'nın oğlunu geçirdiler. Haber Cihan Şah'a ulaşınca Azerbaycan'dan büyük bir orduyla Bağdat'a doğru ilerlemeye başladı. 1446 yılında Irak'ta Emir İsfahan döneminden kalan tüm bağımsız kuvvetler Tebriz'deki merkezi otoriteye tabi kılındı.
Ayrıca bakınız
| ]Kaynakça
| ]- ^ a b Qızılbaşlar tarixi.s.16.
- ^ Faruk Sümer.s.83.84.
- ^ Həsən bəy Rumlus.s.93.
- ^ Faruk Sümer.s.109; 116.
- ^ Faruk Sümer.s.123.
- ^ Həsən bəy Rumlus.s.104; 134.
- ^ Binbaş 2019, s. 221.
- ^ Binbaş 2019, s. 221-222.
- ^ Muḥaddis̲ 1982, s. 16.
- ^ Faruk Sümer.s.143.
- ^ Tihrânî, Diyârbekriyye, C. I, s. 130–134, çev. s. 88–91.
- ^ Həsən bəy Rumlus.s.155–156.
Kaynak
| ]- Prof. Dr. Faruk Sümer. Kara Koyunlular (Başlangıçtan Cihan-Şah’a kadar). I. cilt Türk Tarih Kurumu Basım Evi — Ankara — 1967
- Qızılbaşlar tarixi. Tərcümə və şərhlər M. Ə. Məhəmmədinindir. — Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı. 1993–48 s.
- Həsən bəy Rumlu. "Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)". Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s.
- Ebû Bekr-i Tihrânî. Kitâb-ı Diyârbekriyye, C. I–II, ner. N. Lugal, F. Sümer, Ankara, 1993, çev. Mürsel Öztürk, Ankara, 2001.
- Evrim Binbaş (2019). The Jalayirid Hidden King and the Unbelief of Shāh Mohammad Qara Qoyunlu. Journal of Persianate Studies. 12.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Emir IsfahanBagdat hakimiGorev suresi 1432 1445Yerine geldigi Sah MuhammedYerine gelen Fulad MirzeKisisel bilgilerOlum 1445 BagdatCocuk lar Fulad MirzeDini Islam Emir Isfahan Kara Yusuf un Pir Buddag dan sonraki ikinci ogludur Kara Iskender in uvey kardesidir Hayati span 1410 yilinda Sultan Ahmed Celayir ile birlikte savasa katildi ve Karakoyunlu ordusunun sol kanadini komuta etti 1420 yilinda Kara Yusuf Teymuri Sahruh u karsilamak uzere Tebriz den hareket ettiginde Emir Isfahan Edilcevaz da hukum suruyordu ancak babasina askeri yardim saglamadi Kara Yusuf un olumunden sonra once Nahcivan a ardindan Cukur Saad a cekildi Burada Seed tayfasi onu hukumet icin bir aday ilan etti ve Kara Yusuf un hazinesi de Emir Isfahan in eline gecti Sahruh un emriyle Mirza Ibrahim Sultan ve Emir Sahmelik Emir Isfahan in ele gecirilmesi icin Nahcivan ve Selmas a 20 000 suvariyle saldirmalari icin gorevlendirildi Bu sirada Isfahan in elcileri Sahruh un kampina gelip itaat ettiler Bundan sonra Sahruh saldirilarini durdurdu Kardesi Iskender in Karakoyunlu topraklarindaki hukumeti yeniden ele gecirmesi Sahruh un Azerbaycan a yeni bir sefere cikmasina neden oldu 1421 de meydana gelen Alaskert Muharebesi nde Emir Isfahan Karakoyunlu ordusunun sol kanadini komuta ediyordu Savasta Karakoyunlu ordusu yenilgiye ugradi Kara Iskender den ayrilan Emir Isfahan Sahruh un Horasan a donusunden faydalanarak Nahcivan ve Tebriz i ele gecirdi ve bagimsiz bir hukumet kurdu Irak yonetimi donemi span Isfahan Azerbaycan da iken Kara Iskender Tovuk ve Kerkuk teydi Bu haberi duyunca Tebriz e dogru hareket etti Kardesine direnmekten kacinan Emir Isfahan Erzurum ve Avnik kalesine cekildi 1433 te Hilla ya giderek sehri ele gecirdi ve sehir kadisi Ahmed Celayir in kardesi Sultan Huseyin i oldurdu Sah Muhammed le mucadelesi span Kara Yusuf 1420 yilinda Teymur Sahruh ile gorusmek uzere ciktigi yolculuk sirasinda oldu Kara Yusuf un olum haberi uzerine Sah Muhammed Nahcivan a gonderildi Taht icin yaklasan catismaya kendisini hazirladigina inaniliyordu Ancak beklentilerin aksine bu iddiayi reddetti ve babasinin cadirini yagmalayan ve cesedine saygisizlik eden emirleri kabul etmeyi reddetti Kara Yusuf un olumu sirasinda kardesleri Emir Isfahan ve Iskender sirasiyla Kerkuk ve Adilcevaz da bulunuyorlardi Sah Muhammed kendi oglu Sahelin in isyani nedeniyle geri donmek zorunda kaldi 1421 yilinda Emir Isfahan da Arap Irak inin isgalini baslatmisti Ilginctir ki Sah Muhammed kardesine direnmemis ve Bagdat in kendisine yetecegini bildirmistir Emir Isfahan Bagdat tan ayrilsa da Celayirliler tarafindan yenilgiye ugratildi ve sonunda Sah Muhammed sehri geri almayi basardi Bir sure iki kardes Bagdat i ortaklasa yonetti ancak Sah Muhammed in sorumsuzlugu durumu degistirdi Emir Isfahan Bagdat in kuzeyindeki Docej e gonderildi Sah Muhammed iktidari kardesiyle paylasmaya istekli olsa da oglu Saheli buna karsi cikti 1432 de babasinin izni olmadan Emir Isfahan a saldirdi ancak basarisiz oldu Daha sonra 1432 1433 te Emir Isfahan Sah Muhammed i Bagdat tan kovarak Bagdat taki yonetimine son verdi Sah Muhammed in son gunleri veya aylari iyi belgelenmemistir Ordusunu Bagdat civarinda yeniden toplamaya calistigi ancak basarisiz oldugu ve ardindan gemiyle Firat Nehri nin bati yakasina gectigi iddia edilmektedir Oglu Sahbudak ve bir hizmetkariyla birlikte Yedinci Imam Musa Kazim in turbesini ziyaret etmis ve Seyyid Cevski adinda bir adamdan hayvan almistir Daha sonra Ducair e ve oradan da Haditha ya gitti Bir ordu topladiktan sonra Musul ve Erbil i yeniden isgal etti ve dikkatini Bagdat a cevirdi Bagdat i ele gecirdi ve yagmaladi Ancak Emir Isfahan hasta olmasina ragmen Bagdat i ele geciremedi Sonunda Emir Isfahan ona saldirdi ve onu Bagdat tan kovdu Giyasuddin e gore Sah Muhammed ve arkadaslari Sikan in geri kalan kismini ele gecirmeye veya yagmalamaya calisirken oldurulduler Hadise gore Sah Muhammed oglu Saheli nin Kara Iskender e kacmasinin ardindan Haci Hamedani tarafindan oldurulmustur Hamedani Gaverudun un hukumdariydi Sonraki yillari span Kara Iskender in 1435 yilinda vefatindan sonra ogullari ve kizlarindan bir kismi amcalari Isfahan Bey in yanina sigindi Ogullari Alvend Malik Kasim Esad Rustem Tarkhan Malik Mohammed ve kizlari Arayish ve Sahsaray Beyim de vardi Ayni yil Emir Isfahan a siginan kardesi Sahmuhammed in oglu Sahali amcasina sirtini donerek Sahruh a sigindi Emir Isfahan Akkoyunlularin ic savaslarindan yararlanarak sinirlarini genisletmek istiyordu Hamza Bey Bayandur 1437 baharinda Isfahan Bey i maglup etti Buyuk bir ordu toplayarak Karakoyunlu kuvvetlerini Diyar i Rabiyye ve Kuzey Cezire den surdu Emir Isfahan 8 Mart 1445 te oldu Soylular tahta Isfahan Mirza nin oglunu gecirdiler Haber Cihan Sah a ulasinca Azerbaycan dan buyuk bir orduyla Bagdat a dogru ilerlemeye basladi 1446 yilinda Irak ta Emir Isfahan doneminden kalan tum bagimsiz kuvvetler Tebriz deki merkezi otoriteye tabi kilindi Ayrica bakiniz span Karakoyunlular Akkoyunlular Kara YusufKaynakca span a b Qizilbaslar tarixi s 16 Faruk Sumer s 83 84 Hesen bey Rumlus s 93 Faruk Sumer s 109 116 Faruk Sumer s 123 Hesen bey Rumlus s 104 134 Binbas 2019 s 221 Binbas 2019 s 221 222 Muḥaddis 1982 s 16 Faruk Sumer s 143 Tihrani Diyarbekriyye C I s 130 134 cev s 88 91 Hesen bey Rumlus s 155 156 Kaynak span Prof Dr Faruk Sumer Kara Koyunlular Baslangictan Cihan Sah a kadar I cilt Turk Tarih Kurumu Basim Evi Ankara 1967 Qizilbaslar tarixi Tercume ve serhler M E Mehemmedinindir Baki Azerbaycan nesriyyati 1993 48 s Hesen bey Rumlu Ehsenut tevarix Tarixlerin en yaxsisi Kastamonu Uzanlar 2017 661 s Ebu Bekr i Tihrani Kitab i Diyarbekriyye C I II ner N Lugal F Sumer Ankara 1993 cev Mursel Ozturk Ankara 2001 Evrim Binbas 2019 The Jalayirid Hidden King and the Unbelief of Shah Mohammad Qara Qoyunlu Journal of Persianate Studies 12 Kategoriler 1445 te olenlerBagdat ta olenlerKarakoyunlu hukumdarlariGizli kategori Turkce Vikipedi ve Vikiveride resmi olmayan maddeler
