Vikipedi özgür ansiklopedi Bu maddede birçok sorun bulunmaktadır Lütfen sayfayı geliştirin veya bu sorunlar konusunda ta

Vikipedi ozgur ansiklopedi Bu maddede bircok sorun bulunmaktadir Lutfen sayfayi gelistirin veya bu sorunlar konusunda tartisma sayfasinda bir yorum yapin Bu madde Vikipedi bicem el kitabina uygun degildir Maddeyi Vikipedi standartlarina uygun bicimde duzenleyerek Vikipedi ye katkida bulunabilirsiniz Gerekli duzenleme yapilmadan bu sablon kaldirilmamalidir Edessa MuharebesiRoma Pers Savaslari nin bir parcasiNaks i Rustem de ucuncu yuzyila tarihlenen bir kaya yuzu kabartmasi I Sapur un Roma Imparatoru Valerian a karsi zaferini tasvir ediyor TarihBahar 260BolgeEdessa Osroene gunumuz Sanliurfa Turkiye SonucSasani zaferiTaraflarSasanilerRoma ImparatorluguKomutanlar ve liderlerI SapurValerianusGuclerbilinmiyor70 000Kayiplarbilinmiyorhepsi Edessa Muharebesi yaklasik olarak 260 yilinda Sasani Imparatorlugu Sehinsahi I Sapur un komutasindaki Sasani ordusu ile Roma Imparatorlugu Imparatoru Valerianus un komutasindaki Roma ordusu arasinda gerceklesmis onemli bir Mezopotamya nin Edessa gunumuzde Sanliurfa Turkiye kenti yakinlarinda meydana gelen bu savas nin en buyuk felaketlerinden biri olarak kabul edilir ve nin zirve noktalarindan birini temsil eder Muharebe Roma Imparatoru Valerianus un bizzat Sasani Imparatoru I Sapur tarafindan esir alinmasiyla sonuclanmistir ki bu nde esi benzeri gorulmemis bir olaydir Arka plan span Roma Sasani iliskileri ve sinir catismalari Sasani Imparatorlugu nun 224 yilinda Ardasir tarafindan kurulmasindan bu yana boyunca Roma Imparatorlugu ile Sasaniler arasinda surekli bir gerilim mevcuttu Sasani hukumdarlari kendilerini Ahamenis Imparatorlugu nun varisleri olarak goruyor ve Anadolu ile Suriye gibi eski Pers topraklari uzerinde hak iddia ediyorlardi Bu durum Mezopotamya ve Ermenistan uzerinde yogunlasan surekli sinir catismalarina yol acti Ozellikle I Sapur doneminde Sasani askeri gucu zirveye ulasmis ve Roma topraklarina yonelik saldirilar artmisti Sapur un yukselisi ve yayilmaci politikasi I Sapur babasi den sonra Sasani tahtina gecti ve Sasani Imparatorlugu nun en basarili hukumdarlarindan biri oldu Sapur seleflerinin surdurdu ve Roma Imparatorlugu na karsi bir dizi basarili askeri sefer duzenledi Antioch gibi onemli Roma kentlerini defalarca ele gecirdi ve agir kayiplar verdirdi Sapur un amaci sadece ganimet elde etmek degil ayni zamanda Sasani gucunu gostermek ve Roma nin Dogu daki hegemonyasina meydan okumakti Valerianus un dogu seferi Roma Imparatorlugu Ucuncu Yuzyil Krizi adi verilen bir donemden geciyordu ekonomik kriz ve barbar istilalari ulkeyi yipratmisti Bu donemde dogudaki Sasani tehdidine karsi koymak uzere bizzat Dogu ya bir sefer duzenledi Valerianus basarilarinin ardindan 257 yili civarinda Sasani Imparatorlugu na karsi buyuk bir orduyla harekete gecti Amaci Mezopotamya daki Roma topraklarini geri almak ve Sasani tehdidini kesin olarak sona erdirmekti Muharebe ve savas oncesi durum span Valerianus un ordusu Anadolu uzerinden Mezopotamya ya ilerlerken muhtemelen hastalik ve lojistik sorunlarla karsilasti Sasani ordusu ise I Sapur un komutasinda oldukca guclu ve disiplinliydi Edessa yakinlarinda iki ordu karsi karsiya geldi Muharebe oncesi kosullar hakkinda detayli bilgi sinirlidir ancak Valerianus un ordusunun sayisal olarak avantajli olabilecegi dusunulse de Sapur un stratejik dehasi ve birliklerinin moralinin yuksekligi belirleyici faktorler olmustur Muharebenin seyri span Muharebenin tam seyri hakkinda guvenilir arasinda farkliliklar bulunmaktadir Ancak genel kabul goren goruse gore Sasani ordusu Roma ordusunu kusatmayi basardi Sapur un suvari birlikleri ozellikle katafraktlar Roma ordusunun saflarini bozmakta etkili oldu Roma ordusu buyuk ihtimalle hastalik ve gibi faktorlerden de etkilenmisti Sapur stratejik bir ile Roma ordusunu tuzaga dusurdu Muharebenin doruk noktasinda ve beraberindeki ust duzey subaylar Sapur ile baris gorusmeleri yapmak uzere Sasani karargahina gittiler Ancak bu gorusmeler sirasinda Sapur un emriyle Valerianus ve tum maiyeti esir alindi Bu olay nde bir ilk ve buyuk bir asagilanmaydi Valerianus un esaretinin kosullari hakkinda farkli rivayetler bulunmaktadir Bazi kaynaklar Sapur un Valerianus a saygisizca davrandigini ve onu bir ayak taburesi olarak kullandigini iddia ederken digerleri bu iddialarin Sasani karsiti propaganda oldugunu one surer Kesin olan sey Valerianus un esaret altinda oldugudur Sonuclari ve etkileri span Edessa Muharebesi ve Valerianus un esareti Roma Imparatorlugu uzerinde yikici bir etki yaratti Muharebe Roma nin askeri prestijine buyuk bir darbe vurdu Binlerce olduruldu veya esir alindi Imparatorun esir alinmasi Roma da buyuk bir yaratti ve Ucuncu Yuzyil Krizi ni daha da derinlestirdi Bircok ortaya cikti Savasin maliyeti ve Dogu daki ticaret yollarinin aksamasi imparatorlugun ekonomisini olumsuz etkiledi Imparatorun esir dusmesi Roma halkinda ve ordusunda derin bir yol acti Sasani Imparatorlugu icin onemi span Edessa Muharebesi Sasani Imparatorlugu icin muazzam bir zaferdi ve I Sapur un prestijini doruk noktasina cikardi Sasani ordusu Roma nin en guclu imparatorunu esir alarak askeri ustunlugunu kanitladi Sapur bu zaferi propaganda amaciyla kullandi Naks i Rustem ve Bishapur daki kaya kabartmalari Valerianus un esaretini olumsuzlestirdi ve Sasani gucunun sembolu haline geldi Sasaniler Mezopotamya da ve Suriye de bazi toprak kazanclari elde ettiler ancak bu kazanclar kalici olmadi Propaganda ve sembolizm span Edessa Muharebesi nin sonuclari hem Roma hem de Sasani tarafinda yogun bir propagandaya konu oldu Roma tarafinda bu felaket imparatorlugun zaaflarini ve dususunu simgeliyordu Sasani tarafinda ise Sapur un askeri dehasinin ve tanrisal lutfunun bir kanitiydi Valerianus un esir alinmasi Dogu nun Bati uzerindeki gecici bir zaferinin sembolu olarak yorumlandi Askeri strateji ve taktikler uzerindeki etkiler span Muharebe suvarinin ozellikle de agir zirhli katafraktlarin piyadeye karsi ustunlugunu bir kez daha gosterdi Bu durum Roma ordusunda da zamanla yol acti ve suvari birliklerinin onemini artirdi Felsefi ve tarihsel yorumlar span Imparatorluklarin yukselisi ve dususu uzerine dusunceler Edessa Muharebesi dongusunun klasik bir ornegi olarak gorulebilir Roma nin zirvesinden sonra yasadigi bu dusus tarih felsefesinde uzerine tartismalari tetiklemistir Bu olay Roma Imparatorlugu nun sonsuz oldugu inancini sarsmis ve bir imparatorlugun bile zayiflayabilecegi ve dususe gecebilecegi gercegini aci bir sekilde ortaya koymustur Kader ve insan iradesi catismasi Muharebe kaderin veya mi ya da ve kararlarinin mi olaylarin sonucunu belirledigi sorusunu gundeme getirir Valerianus un fatalizmin bir ornegi olarak yorumlanabilirken Sapur un stratejik dehasi ve kararliligi tarihin akisini nasil degistirebileceginin bir kanitidir Bu antik ve Orta Cag sikca rastlanan bir Medeniyetler arasi catismanin bir ornegi olarak Edessa Edessa Muharebesi Roma ve Pers gibi iki buyuk arasindaki surekli catismanin sembolik bir doruk noktasidir Bu catisma sadece toprak ve guc mucadelesi degil ayni zamanda farkli ve de bir carpismasiydi Muharebe Dogu ile Bati arasindaki tarihi gerilimin ve etkilesimin onemli bir parcasini olusturur Tarihin tekerruru ve modern yorumlar Edessa Muharebesi uzerine dusunenler icin bir ders niteligindedir Buyuk guclerin ve nelere yol acabilecegini gosterir Modern strateji ve uluslararasi iliskiler calismalari bu tur tarihi olaylari ve baglaminda analiz edebilir Muharebe ayni zamanda bir imparatorlugun ic zayifliklarinin dis tehditlerle birlestiginde ne kadar kirilgan olabilecegini de gozler onune serer Antik kaynaklar span Edessa Muharebesi hakkinda birincil bilgiler basta ve Sasani yazitlari olmak uzere cesitli gelmektedir Ammianus Marcellinus adli eserinde Valerianus un esaretine deginir Lactantius Zulmedenlerin Olumu Uzerine adli eserinde Valerianus un trajik sonunu ayrintili olarak anlatir Zosimus Yeni Tarih adli eserinde Ucuncu Yuzyil Krizi ve Valerianus donemi hakkinda bilgi verir Eutropius Sehrin Kurulusundan Itibaren Ozeti adli kisa tarihinde olaya deginir Naks i Rustem ve daki kabartmalar Sapur un Valerianus uzerindeki zaferini gorsel olarak olumsuzlestirir Modern Historiografi Modern tarihciler antik kaynaklari yorumlayarak ve birlestirerek Edessa Muharebesi hakkinda daha kapsamli bir anlayis gelistirmislerdir ve The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 226 363 A Documentary History adli eserleri bu donemdeki Roma Sasani iliskileri icin temel bir kaynaktir Touraj Daryaee Sasani Imparatorlugu uzerine yaptigi calismalarla taninan onde gelen bir tarihcidir Roma Imparatorlugu nun Ucuncu Yuzyil i uzerine yaptigi detayli calismalarla bilinir Mirasi span Edessa Muharebesi Roma Imparatorlugu nun zayifliginin ve Sasani Imparatorlugu nun gucunun bir sembolu olarak tarihe gecmistir Olay Bati Roma Imparatorlugu nun sonraki dususunu ongoren onemli bir donum noktasi olarak degerlendirilir Ayni zamanda Dogu ve Bati arasindaki surekli etkilesimin ve catismanin bir kaniti olarak gunumuze kadar etkisini surdurmustur Ayrica bakiniz span I Sapur Valerianus Ucuncu Yuzyil Krizi Sasani Imparatorlugu Roma ImparatorluguKaynakca span Arsivlenmis kopya 13 Haziran 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Haziran 2025 Gec Antik Cag da Roma ve Pers Komsular ve Rakipler Edessa yakinlarindaki belirleyici savasta yalnizca yuksek Romali yetkililerin degil ayni zamanda imparator Valerian in da Sapur tarafindan kendi elleriyle esir alindigini ogreniyoruz Sasaniler Batili rakiplerine karsi en buyuk basarilarindan biri olan bu zaferi essiz bir zafer olarak kutladilar Encyclopaedia Iranica Ucuncu seferde Carrhae ve Edessa ya dogru yola ciktik ve Carrhae ve Edessa yi kusatirken Valerian Sezar bize dogru geldi ve onunla birlikte Gotlar ve Germenler in adi verilmistir cogu Roma eyaletinin adi verilmistir hstr bir kuvvet daha sonra toplam 70 000 kisi oldugu belirtildi vardi Potter 2004 s 255 Bu savasin kesin tarihi tartismalidir ancak genellikle 260 yili olarak kabul edilir Bkz The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 226 363 A Documentary History Routledge 2002 s 69 The Roman Emperors A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC AD 476 1997 s 227 Ammianus Marcellinus XXIII 5 7 Ammianus bu olayi essiz bir felaket olarak nitelendirir Miller Nick 13 Mayis 2023 Imparator Valerian kimdi ve basina ne geldi Discovery UK Discovery UK Erisim tarihi 29 Haziran 2023 Touraj Daryaee Sasanian Persia The Rise and Fall of an Empire I B Tauris 2009 s 18 20 The History of Ancient Iran C H Beck 1984 s 224 A History of the Roman Empire AD 180 395 2004 s 254 Shapur I Encyclopaedia Iranica 2002 Cevrimici kaynak VII 2 4 Herodianus Sapur un curetkar saldirilarini anlatir The Roman Empire from Severus to Constantine Routledge 2001 s 100 105 Zosimus I 30 1 Zosimus Valerianus un hazirliklarini detaylandirir Eutropius IX 7 Eutropius Valerianus un ordusunun yasadigi zorluklara deginir Dio Cassius un kayip eserlerinden alintilar yapan bazi tarihciler Roma ordusunun buyuklugune dair ipuclari sunar Ammianus Marcellinus XXIII 5 7 Rome s Enemies 3 Parthians and Sassanid Persians 1986 s 18 20 Lactantius V 3 4 Lactantius Valerianus un esaretini detayli bir sekilde anlatir Lactantius V 5 Zosimus I 30 2 Zosimus daha tarafsiz bir yaklasim sergiler Edward Gibbon Cilt I Bolum 10 Gibbon bu olayin Roma nin genel cokusundeki rolunu vurgular The Royal Hunter Art of the Sasanian Empire 1978 s 60 65 The Roman Cavalry From the First to the Third Century AD Routledge 1992 s 150 155 Oswald Spengler Bati nin Cokusu Cilt I Antik Kulturun Cokusu bolumu Augustine of Hippo V 1 5 Augustine Roma nin felaketlerini ilahi bir iradeye baglar Edward Said Oryantalizm Bati ve Dogu Karsilasmasi bolumu Said in kavramsal cercevesi bu tur catismalari anlamak icin kullanilabilir Ammianus Marcellinus XXIII 5 7 Lactantius V 3 5 Zosimus I 30 1 2 Eutropius IX 7 Bkz Iran in the Ancient East Oxford University Press 1941 s 290 295 Greatrex amp Lieu 2002 Daryaee 2009 Potter 2004 Kategoriler SavaslarSasani Roma savaslariGizli kategori Duzenlenmesi gereken maddeler