Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Bulgar Ulusu, Altın Orda'nın saraya vergi veren kültürel ve ticari bir bölgesiydi. Bölgenin ticari merkezi Bolgar şehriydi ve İran malları bu limana gelirdi.
Bulgar Ulusu | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1243-1399 | |||||||||
 | |||||||||
| En büyük şehir | Bolgar | ||||||||
| Yaygın dil(ler) | İdil Bulgarcası Eski Tatarca | ||||||||
| |||||||||
| Tarihçe | |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
Kuruluşu
Volga Bulgarlarının Moğollar tarafından fethedilmesinden sonra, bu bölge 1236 yılında Moğol İmparatorluğu’nun sınırlarına dâhil edildi. 1243'de Bulgar Ulusu kuruldu ve istila sırasında yıkılmış Bolgar, Bilär, Suvar gibi şehirler yeniden inşa edildi. Bolgar şehri Batu Han'ın ilk başkenti oldu, Saray-Batu inşa edildikten sonra ise şehir, Orda hanlarının yazlık ikametgâhı olarak kaldı.
Tarihçe
Batu Han dönemi
Batu Han ilk tahtını Bulgar şehrinde kurmuştu.
Bayan ve Ciku ayaklanması (1240)
1243’te Bulgar Ulusu kurulmadan önce İdil Bulgarları bağımsızlık için Bayan ve Ciku önderliğinde örgütlenerek bir ayaklanma başlattı. Ancak 1240 yılında Subutay ve komutasındaki ordu tarafından yenilgiye uğratıldı ve ayaklanma bastırıldı.
1246 Ayaklanması
1246'da Batu yeni kağanın belirlenmesi için kurultaya gidince Bulgar şehrini terk etti ve bunu fırsat bilen Bulgarlar ayaklandı. Batu aynı yıl geri döndüğünde ayaklanmayı bastırdı.
Mengü Han dönemi
1277/1278 Ayaklanması
1277/1278 yılında Bulgarlar bir ayaklanma başlattı. Mengü Timur Han ayaklanmayı bastırmak için büyük bir ordu kurarak Bulgarların üzerine yürüdü. Sefere Theodore Rostislavich de katılmıştır. Mengü Timur Bulgarlar ile barış imzaladı ve bu tarihten sonra ayaklanma olmadı.
Tokta Han dönemi
Tokta Han döneminde Altın Orda'nın ulusları merkezileştirme reformları kapsamında özerklik haklarının bir kısmını yitirdi.
Özbek Han dönemi
Özbek Han döneminde ticaret canlandı. Bu dönemde Bulgar Ulusu altın çağını yaşadı.
Şehirler
İdil Bulgar Devleti yıkıldıktan sonra Bulgar şehirciliği, Altın Orda devletine miras kalmıştı. Kültürel ve ticari bir merkez olan Bolgar şehri, diğer şehirlerin inşaasına da örnek oldu. Müslümanlığı kabul eden Berke Han'dan itibaren Hanlar Bulgar bölgesine önem vererek buraya yapılar inşa etti.
Ordu
Bulgar Ulusu'nun bölgede kendine ait ordusu vardı. Bu ordu yowarı (يوارى) birliklerinden oluşmaktaydı.
Kültür ve Zanaat
Bulgarlar zenginlikleri ve zanaatları ile tanınan bir milletti. Bu ünleri Altın Orda hakimiyetinde de sürdü.
Zanaat
Nümizmatik veriler ışığında ilk Altın Orda paraları Bolgar şehrinde basılmıştır. 13.yy.ın ortalarında ticaret ve zanaat merkezine dönüşen Bolgar'da Hanlığın gümüş ve bakır paraları basılıyordu. Ancak Tokta Han, Altın Orda'daki ulusları merkezileştirmek için tek tip para biçimine geçmeyi öngören bir reform gerçekleştirdi ve Bolgar şehrindeki basımhaneyi kapattı. Tokta Han'ın ölümünden sonra ticarete önem veren Özbek Han döneminde Bolgar'da tekrar bakır paralar basıldı. Özbek Han döneminde Bulgar ticareti ve zanaatı altın çağını yaşadı.
Edebiyat
Bulgarlar, Moğol İstilasının ardından 1243'de Altın Orda ile birlikte Bulgar Ulusu kurulunca şehirlerini yeniden inşa etmiş ve tekrar bir kültür merkezi olmayı başarmıştır. İdil Bulgarları bu dönemde edindiği mezar taşı yazıt kültürü ile birtakım edebi kitabeler günümüze miras bırakmıştır.
Al-ḥukmu li'l-lâhi
huwa-l-ḥayyi-l-lâḏi lâ-yamûtu
wa kullu ḥayyin siwâhu sayamûtu
'ulamâ semne sevên mescid semne
'amâret tanân ekil ḥayrâtlu,
elüwi berekâtlu Mûn Suwâr yêli
[...] Ali howâce awli Atrac
howâce awli Abûbeker howâce
awli Alıp howâce belüwi kü.
Dinyârân köweçrüwi târîḥa cye
ti cü:r sekir câl camâdî-l-û
la ayḥi cîrim ekişi küwen eti.— Uspaniye Kitabesi (7 Kasım 1308), Tekin (1988), s. 190; Erdal (1993), ss. 32-42; İbragimova I (2021) s. 47.
Türkçe çevirisi: (İlk üç satır Arapça) Hüküm Allah'ındır. O, ölmeyen diridir. Ondan başka her canlı ölecektir. Bilginleri seven, mescitleri inşa eden çok hayır sahibi, eli bereketli, büyük Suvar ili ... Ali hoca oğlu Atraç hoca oğlu Ebûbekir hoca oğlu Alp hoca oğlu mezar taşıdır. Dünyadan göçtüğü tarihi yedi yüz sekiz yılı Cemazeyilevvel ayı yirmi ikinci gün idi.
Yıkılışı
Bölge Altın Orda'da 20 yılda 25 Han değiştiren İç Savaş döneminde yağma merkezi olmuştur. İç Savaş sonrasında bölge istikrarlı hâle gelmemiş, 1380'den itibaren Edigey ile Toktamış arasında süren çatışma bölgeyi yağma ettirmiştir. Toktamış Han Timur'a karşı yenilince bölge harap edildi. Ancak bu tarihlerde Bulgar şehirleri tamamen yıkılmamıştı. Asıl yıkım 1399'dan Edigey'in ölümüne kadar olan 20 yıl içinde oldu. Edigey önderliğinde Mangıtlar bölgeyi tahrip ederek şehirleri yağmaladı, yıktı ve yerli halkı göçe zorladı. 14. yüzyılın sonunda Bolgar, ve şehirleri Nogay Orda tarafından yıkıldı, bölgeye Nogaylar ve Mangıtlar yerleşti. Rus kroniklerinde Bolgar şehrinden son kez 1431 yılında bahsedilmiştir.
Bulat Timur Hakimiyeti (1361-1367)
Altın Orda'nın büyük iç savaş döneminde Hızır Han öldürüldükten sonra bağımsızlık için ayaklanan Bulgarlar, Bulgar Ulusu'nun büyük emiri Bulat Timur önderliğinde bağımsız bir prenslik ilan etti. Bulgar Ulusu Han birliklerinin yıkıcı akınlarına maruz kaldı. 1367'de Bulat Timur ve birlikleri daha fazla direnemedi ve Bulat Timur Saray'da idam edildi.
Kaynakça
- ^ Rudenko, K. A. (2018). Volga Bulgarı ve Altın Orda Bulgar ulusunun İran ile X–XIV. yüzyıllardaki ilişkileri (arkeolojik materyallere göre). Zolotoordynskoe Obozrenie, 6(3), 472–488. https://doi.org/10.22378/2313-6197. 2018-6-3. 472-488
- ^ a b c d e f g h i j k Koç, Dinçer. İdil Bulgarları. Selenge Yayınları. ss. 113-120. 6 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2023.
- ^ a b Димитриев В. Д., Краснов С. А. Болгарская земля // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 21.01.2020.
- ^ "Начало распада золотой орды и разорения болгарской земли". StudFiles (Rusça). 7 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2024.
- ^ Димитриев, В.Д. (1996). "Опустошение Болгарских земель в конце 15 – начале 16 вв". Çuvaş Cumhuriyeti Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri. 26 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2024.
- ^ Mirgaleev I.M. Bek Bulat: Bir Askeri Komutandan Bir İsyancıya. Golden Horde Review. 2016. Vol. 4, no. 4, pp. 784–789. DOI: 10.22378/2313-6197. 2016-4-4. 784-789
- ^ "Опустошение болгарской земли". StudFiles (Rusça). 7 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-07-30.
- ^ Dimitriev, V. D. (2012). Письменные, картографические, устные (фольклорные) и изобразительные источники об основании и ранней истории города [Yazılı, kartografik, sözlü (folklorik) ve görsel kaynaklar: şehrin kuruluşu ve erken tarihi üzerine]. İçinde E. P. Mihaylov (Der.), Старые Чебоксары: археология, история, топонимика: сборник статей (s. 135–...). Çeboksar: Çuvaş Kitap Yayıncılığı. ISBN: 978-5-7670-1929-8
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bulgar Ulusu Altin Orda nin saraya vergi veren kulturel ve ticari bir bolgesiydi Bolgenin ticari merkezi Bolgar sehriydi ve Iran mallari bu limana gelirdi Bulgar Ulusu1243 1399En buyuk sehirBolgarYaygin dil ler Idil Bulgarcasi Eski Tatarca 1361 Abdullah 1361 1367 Bulat Timur 1367 1377 HasanTarihce Kurulusu1243 Dagilisi1399Onculler ArdillarIdil Bulgar Devleti Kazan HanligiKurulusuVolga Bulgarlarinin Mogollar tarafindan fethedilmesinden sonra bu bolge 1236 yilinda Mogol Imparatorlugu nun sinirlarina dahil edildi 1243 de Bulgar Ulusu kuruldu ve istila sirasinda yikilmis Bolgar Bilar Suvar gibi sehirler yeniden insa edildi Bolgar sehri Batu Han in ilk baskenti oldu Saray Batu insa edildikten sonra ise sehir Orda hanlarinin yazlik ikametgahi olarak kaldi TarihceBatu Han donemi Batu Han ilk tahtini Bulgar sehrinde kurmustu Bayan ve Ciku ayaklanmasi 1240 1243 te Bulgar Ulusu kurulmadan once Idil Bulgarlari bagimsizlik icin Bayan ve Ciku onderliginde orgutlenerek bir ayaklanma baslatti Ancak 1240 yilinda Subutay ve komutasindaki ordu tarafindan yenilgiye ugratildi ve ayaklanma bastirildi 1246 Ayaklanmasi 1246 da Batu yeni kaganin belirlenmesi icin kurultaya gidince Bulgar sehrini terk etti ve bunu firsat bilen Bulgarlar ayaklandi Batu ayni yil geri dondugunde ayaklanmayi bastirdi Mengu Han donemi 1277 1278 Ayaklanmasi 1277 1278 yilinda Bulgarlar bir ayaklanma baslatti Mengu Timur Han ayaklanmayi bastirmak icin buyuk bir ordu kurarak Bulgarlarin uzerine yurudu Sefere Theodore Rostislavich de katilmistir Mengu Timur Bulgarlar ile baris imzaladi ve bu tarihten sonra ayaklanma olmadi Tokta Han donemi Tokta Han doneminde Altin Orda nin uluslari merkezilestirme reformlari kapsaminda ozerklik haklarinin bir kismini yitirdi Ozbek Han donemi Ozbek Han doneminde ticaret canlandi Bu donemde Bulgar Ulusu altin cagini yasadi SehirlerKagan in mozelesi Idil Bulgar Devleti yikildiktan sonra Bulgar sehirciligi Altin Orda devletine miras kalmisti Kulturel ve ticari bir merkez olan Bolgar sehri diger sehirlerin insaasina da ornek oldu Muslumanligi kabul eden Berke Han dan itibaren Hanlar Bulgar bolgesine onem vererek buraya yapilar insa etti OrduBulgar Ulusu nun bolgede kendine ait ordusu vardi Bu ordu yowari يوارى birliklerinden olusmaktaydi Kultur ve ZanaatBulgarlar zenginlikleri ve zanaatlari ile taninan bir milletti Bu unleri Altin Orda hakimiyetinde de surdu Zanaat Numizmatik veriler isiginda ilk Altin Orda paralari Bolgar sehrinde basilmistir 13 yy in ortalarinda ticaret ve zanaat merkezine donusen Bolgar da Hanligin gumus ve bakir paralari basiliyordu Ancak Tokta Han Altin Orda daki uluslari merkezilestirmek icin tek tip para bicimine gecmeyi ongoren bir reform gerceklestirdi ve Bolgar sehrindeki basimhaneyi kapatti Tokta Han in olumunden sonra ticarete onem veren Ozbek Han doneminde Bolgar da tekrar bakir paralar basildi Ozbek Han doneminde Bulgar ticareti ve zanaati altin cagini yasadi Edebiyat 1349 tarihli bir kitabe Bulgarlar Mogol Istilasinin ardindan 1243 de Altin Orda ile birlikte Bulgar Ulusu kurulunca sehirlerini yeniden insa etmis ve tekrar bir kultur merkezi olmayi basarmistir Idil Bulgarlari bu donemde edindigi mezar tasi yazit kulturu ile birtakim edebi kitabeler gunumuze miras birakmistir Al ḥukmu li l lahi huwa l ḥayyi l laḏi la yamutu wa kullu ḥayyin siwahu sayamutu ulama semne seven mescid semne amaret tanan ekil ḥayratlu eluwi berekatlu Mun Suwar yeli Ali howace awli Atrac howace awli Abubeker howace awli Alip howace beluwi ku Dinyaran kowecruwi tariḥa cye ti cu r sekir cal camadi l u la ayḥi cirim ekisi kuwen eti Uspaniye Kitabesi 7 Kasim 1308 Tekin 1988 s 190 Erdal 1993 ss 32 42 Ibragimova I 2021 s 47 Turkce cevirisi Ilk uc satir Arapca Hukum Allah indir O olmeyen diridir Ondan baska her canli olecektir Bilginleri seven mescitleri insa eden cok hayir sahibi eli bereketli buyuk Suvar ili Ali hoca oglu Atrac hoca oglu Ebubekir hoca oglu Alp hoca oglu mezar tasidir Dunyadan goctugu tarihi yedi yuz sekiz yili Cemazeyilevvel ayi yirmi ikinci gun idi YikilisiBolge Altin Orda da 20 yilda 25 Han degistiren Ic Savas doneminde yagma merkezi olmustur Ic Savas sonrasinda bolge istikrarli hale gelmemis 1380 den itibaren Edigey ile Toktamis arasinda suren catisma bolgeyi yagma ettirmistir Toktamis Han Timur a karsi yenilince bolge harap edildi Ancak bu tarihlerde Bulgar sehirleri tamamen yikilmamisti Asil yikim 1399 dan Edigey in olumune kadar olan 20 yil icinde oldu Edigey onderliginde Mangitlar bolgeyi tahrip ederek sehirleri yagmaladi yikti ve yerli halki goce zorladi 14 yuzyilin sonunda Bolgar ve sehirleri Nogay Orda tarafindan yikildi bolgeye Nogaylar ve Mangitlar yerlesti Rus kroniklerinde Bolgar sehrinden son kez 1431 yilinda bahsedilmistir Bulat Timur Hakimiyeti 1361 1367 Altin Orda nin buyuk ic savas doneminde Hizir Han olduruldukten sonra bagimsizlik icin ayaklanan Bulgarlar Bulgar Ulusu nun buyuk emiri Bulat Timur onderliginde bagimsiz bir prenslik ilan etti Bulgar Ulusu Han birliklerinin yikici akinlarina maruz kaldi 1367 de Bulat Timur ve birlikleri daha fazla direnemedi ve Bulat Timur Saray da idam edildi Kaynakca Rudenko K A 2018 Volga Bulgari ve Altin Orda Bulgar ulusunun Iran ile X XIV yuzyillardaki iliskileri arkeolojik materyallere gore Zolotoordynskoe Obozrenie 6 3 472 488 https doi org 10 22378 2313 6197 2018 6 3 472 488 a b c d e f g h i j k Koc Dincer Idil Bulgarlari Selenge Yayinlari ss 113 120 6 Mart 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Mart 2023 a b Dimitriev V D Krasnov S A Bolgarskaya zemlya Elektronnaya Chuvashskaya enciklopediya Data obrasheniya 21 01 2020 Nachalo raspada zolotoj ordy i razoreniya bolgarskoj zemli StudFiles Rusca 7 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Kasim 2024 Dimitriev V D 1996 Opustoshenie Bolgarskih zemel v konce 15 nachale 16 vv Cuvas Cumhuriyeti Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri 26 Mart 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Kasim 2024 Mirgaleev I M Bek Bulat Bir Askeri Komutandan Bir Isyanciya Golden Horde Review 2016 Vol 4 no 4 pp 784 789 DOI 10 22378 2313 6197 2016 4 4 784 789 Opustoshenie bolgarskoj zemli StudFiles Rusca 7 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2025 07 30 Dimitriev V D 2012 Pismennye kartograficheskie ustnye folklornye i izobrazitelnye istochniki ob osnovanii i rannej istorii goroda Yazili kartografik sozlu folklorik ve gorsel kaynaklar sehrin kurulusu ve erken tarihi uzerine Icinde E P Mihaylov Der Starye Cheboksary arheologiya istoriya toponimika sbornik statej s 135 Ceboksar Cuvas Kitap Yayinciligi ISBN 978 5 7670 1929 8