Vikipedi özgür ansiklopedi Boşluk suyu basıncı bazen Pore water pressure pwp olarak kısaltılır bir toprak veya kaya için

Vikipedi ozgur ansiklopedi Bosluk suyu basinci bazen Pore water pressure pwp olarak kisaltilir bir toprak veya kaya icinde bosluklar arasindaki bosluklarda tutulan yeralti suyunun basincini ifade eder Yeralti suyunun serbest su seviyesinin altindaki bosluk suyu basinclari piezometreler ile olculur Akiferlerdeki dikey bosluk suyu basinc dagiliminin genellikle hidrostatige yakin oldugu varsayilabilir Doymamis vadoz Ingilizce unsaturated bolgede gozenek basinci kilcallikla belirlenir ve ayni zamanda gerilim emme veya matrik basinc olarak da adlandirilir Doymamis kosullar altinda gozenek suyu basinclari toprakla temas edecek sekilde yerlestirilen gecirgen bir seramik kap araciligiyla gozenekli suyun bir referans basinc gostergesi ile dengeye gelmesini saglayarak calisan tansiyometreler ile olculur Gozenek suyu basinci Terzaghi nin bir topragin etkili gerilimi icin yaptigi ifadeden yola cikarak zemin topragi mekanigindeki gerilme durumunun hesaplanmasinda hayati oneme sahiptir Genel ilkeler span Basinc suna bagli olarak gelisir Su yuksekligi farki Bernoulli nin enerji denklemlerinde orneklendigi gibi yuksek rakimdan alcak rakima akan ve bir hiz yuksekligine neden olan su veya su akisi Hidrostatik su basinci olculen noktanin uzerindeki malzeme agirligindan kaynaklanir Ozmotik basinc Molekuler cekim yasalari tarafindan cektikleri icin su parcaciklarinda bir kuvvete neden olan iyon konsantrasyonlarinin homojen olmayan toplanmasi Sogurma basinci emilen su filmleri tarafindan cevreleyen toprak parcaciklarinin birbirine cekilmesi Matrik emme Doymamis topragin tanimlayici ozelligi bu terim topragin genel blogundaki nem icerigini esitlemek icin cevreleyen malzemeye uyguladigi basincli kuru topraga karsilik gelir ve bosluk hava basinci arasindaki fark olarak tanimlanir ua displaystyle u a ve gozenek suyu basinci uw displaystyle u w Su tablasinin altinda span Titresimli tel piyezometre Titresimli tel sivi basinclarini daha sonra kaydedilen esdeger frekans sinyallerine donusturur Suyun kaldirma kuvvetinin etkileri bir toprak ortaminda herhangi bir noktada mevcut olan etkili stres gibi belirli toprak ozellikleri uzerinde buyuk bir etkiye sahiptir Yer yuzeyinden bes metre asagida keyfi bir nokta dusunun Kuru toprakta bu noktadaki parcaciklar topragin ozgul agirligi ile carpilan yer alti derinligine 5 metre esit bir toplam tepe gerilimi yasarlar Ancak yerel su tablasi yuksekligi soz konusu bes metre icinde oldugunda su tablasi yuksekligi bes metreye suyun ozgul agirligi ise 9 81 e kadar yuzeyin bes metre altinda hissedilen toplam gerilme azalir kN m 3 Bu parametreye temelde bir topragin toplam gerilimi ve gozenek suyu basincindaki farka esit olan topragin etkin gerilimi denir Gozenek suyu basinci bir topragin toplam stresini etkin stresinden ayirt etmek icin gereklidir Cesitli muhendislik islemlerinde dogru saha hesaplamalari icin topraktaki gerilmenin dogru bir temsili gereklidir Hesaplama denklemi span Akis olmadiginda su yuzeyinin altindaki derinlikteki gozenek basinci h w ps gwhw displaystyle p s g w h w nerede p s doymus gozenek suyu basincidir kPa g w suyun birim agirligidir kN m 3 gw 9 81kN m3 displaystyle g w 9 81kN m 3 Ingiliz Birimleri 62 43 lb ft 3 dd h w su tablasinin altindaki derinliktir m Olcum yontemleri ve standartlari span Su tablasinin altindaki bosluk suyu basincini olcmek icin standart yontem bir sivi sutununun yercekimine karsi yukseldigi yuksekligi olcen bir piyezometre kullanir yani belirli bir derinlikteki yeralti suyunun statik basinci veya piezometrik yuk Piezometreler genellikle veri saglamak icin elektronik basinc transduserleri kullanir Amerika Birlesik Devletleri Islah Burosu piyezometrelerle bir kaya kutlesindeki su basincini izlemek icin bir standarda sahiptir ASTM D4750 Bir Sondaj Kuyusunda veya Izleme Kuyusunda Gozlem Kuyusu Yeralti Sivi Seviyelerinin Belirlenmesi icin Standart Test Yontemi Su tablasinin ustunde span Elektronik tansiyometre probu 1 gozenekli kap 2 su dolu tup 3 sensor kafasi 4 basinc sensoru Su tablasinin uzerindeki herhangi bir noktada vadoz bolgesinde Terzaghi ilkesinin kanitladigi gibi efektif stres toplam strese yaklasik olarak esittir Gercekci olarak bu kismen doygun zeminlerdeki bosluk suyu basinci aslinda negatif oldugundan efektif gerilme toplam gerilmeden daha buyuktur Bu oncelikle vadoz bolgesi boyunca bosluklardaki gozenek suyunun yuzey geriliminin cevreleyen partikuller uzerinde bir emme etkisine yani matris emmesine neden olmasindan kaynaklanmaktadir Bu kilcal hareket suyun vadoz bolgesinden yukari dogru hareketidir Coduto 266 Siddetli yagisin neden oldugu gibi artan su sizmasi toprak su karakteristik egrisi SWCC tarafindan tanimlanan iliskiyi takip ederek zeminin kayma mukavemetinde bir azalmaya ve sev stabilitesinin azalmasina neden olan matris emmede bir azalmaya neden olur Rastgele bagli bosluk alani ve icinden akacak parcacik girisimi nedeniyle topraktaki kilcal etkiler serbest sudakinden daha karmasiktir Bununla birlikte negatif bosluk suyu basincinin genellikle zirve yaptigi bu kilcal yukselme bolgesinin yuksekligi basit bir denklemle yakindan tahmin edilebilir Kilcal yukselmenin yuksekligi su ile temas halindeki boslugun capi ile ters orantilidir Bu nedenle bosluk ne kadar kucuk olursa gerilim kuvvetleri nedeniyle su o kadar yuksek olacaktir Kumlu topraklar bosluklar icin daha fazla alana sahip daha kaba malzemeden olusur ve bu nedenle kil ve siltler gibi daha yapiskan topraklardan cok daha sig bir kilcal bolgeye sahip olma egilimindedir Hesaplama icin denklem span Ince daneli zeminlerde su tablasi d w derinliginde ise zemin yuzeyindeki bosluk basinci pg gwdw displaystyle p g g w d w nerede p g zemin seviyesinde doymamis bosluk suyu basincidir Pa g w suyun birim agirligidir kN m 3 gw 9 81kN m3 displaystyle g w 9 81kN m 3 dd d w su tablasinin derinligidir m ve yuzeyin altindaki derinlikteki bosluk basinci z pu gw z dw displaystyle p u g w z d w nerede p u yer seviyesinin altinda z noktasinda doymamis bosluk suyu basincidir Pa z u yer seviyesinin altindaki derinliktir Olcum yontemleri ve standartlari span Tansiyometre matris su potansiyelini belirlemek icin kullanilan bir aractir PSm displaystyle Psi m toprak nem gerilimi vadoz bolgesinde Bir ISO standardi Toprak kalitesi Bosluk suyu basincinin belirlenmesi Tansiyometre yontemi ISO 11276 1995 tansiyometreler kullanilarak doymamis ve doymus zeminde bosluk suyu basincinin nokta olcumleri belirlenmesi icin yontemleri aciklar Sahadaki yerinde olcumler ve ornegin deneysel incelemelerde kullanilan toprak cekirdekleri icin gecerlidir Bosluk suyu basincini matrik ve pnomatik basinclarin toplami olarak tanimlar Matris basinci span Soz konusu noktanin kotu ve dis gaz basincindaki bir havuzdan bilesim olarak toprak suyuyla ayni olan sonsuz kucuk miktardaki suyu tersinir ve izotermik olarak toprak suyuna tasimak icin yapilmasi gereken is miktari soz konusu noktada tasinan su hacmine bolunur Pnomatik basinc span Atmosferik basincta ve soz konusu noktanin kotunda bulunan bir havuzdan toprak suyuyla ayni bilesimdeki sonsuz miktardaki suyu tersinir ve izotermik olarak benzer bir havuza tasimak icin yapilmasi gereken is miktari tasinan su hacmine bolunen soz konusu noktanin harici gaz basinci Uc eksenli basinc deneyi span Bosluk basinclarini tahmin etmek veya olcmek kolay degil Efektif gerilme analizinde efektif gerilmeler acisindan kesme mukavemetini ya da drenajli kesme mukavemetini kullanir Bosaltilmis kesme mukavemeti normalde sadece laboratuvar testleri ile belirlenir Konsolide drenajli CD konsolide drenajsiz CU veya konsolide olmayan drenajsiz UU kosullarimiz var Sinirlayici drenaj kosullarinda kohezyonlu zeminlerin davranisini tanimlamak da uygundur Bu test kosullarini benzer drenaj kosullarina sahip belirli arazi durumlarina donusturmek zor degil Konsolide olmayan drenajli test UD anlamli bir test degildir Ilk olarak gercek bir muhendislik tasarim durumunu modellemez Ikincisi test yorumlanamaz cunku kesme sirasinda drenaj meydana gelir ve sinirlayici basinc ile kesme geriliminin etkilerini birbirinden ayiramaz Zhang Chao 1 Subat 2019 Unitary Definition of Matric Suction Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering 145 2 02818004 doi 10 1061 ASCE GT 1943 5606 0002004 23 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi23 Agustos 2021 Principles of Foundation Engineering Stamford CT Cengage Learning 2011 ISBN 9780495668107 a b Pore water pressure GeotechniCAL reference package Bristol University 30 Mayis 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Mart 2014 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi Bristol adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme National Council of Examiners for Engineering and Surveying 2005 Fundamentals of Engineering Supplied Reference Handbook 7th ed Clemson National Council of Examiners for Engineering and Surveying 1 932613 00 5 Geotechnical Instrumentation for Monitoring Field Performance Wiley Interscience 1993 1988 s 117 ISBN 0 471 00546 0 Procedure For Using Piezometers to Monitor Water Pressure in a Rock Mass PDF USBR 6515 2 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 13 Mart 2014 a b Geotechnical Engineering Principles and Practices NJ Pearson Higher Education Inc 2011 ISBN 9780132368681 Rawls W J Ahuja L R Brakensiek D L and Shirmohammadi A 1993 Infiltration and soil water movement in Maidment D R Ed Handbook of hydrology New York NY USA McGraw Hill p 5 1 5 51 Soil quality Determination of pore water pressure Tensiometer method ISO 11276 1995 1995 13 Mart 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Mart 2014 a b BS 7755 1996 Part 5 1 ol