Vikipedi özgür ansiklopedi Azerbaycan kadını milli giyimde Azerbaycan milli giyimleri Azerbaycan halkının maddi ve manev

Vikipedi ozgur ansiklopedi Azerbaycan kadini milli giyimde Azerbaycan milli giyimleri Azerbaycan halkinin maddi ve manevi kulturunun zor ve uzun bir gelisim sureci sonucunda ortaya cikmistir Azerbaycan halkinin etnik tarihi halk yaraticiliginin sanatsal ozellikleri cesitli durumlarda sekillenmeleri sanatsal suslemeler dokuma halk giysilerinde kendini gostermistir Azerbaycan da ipekcilik ve pamuk uretimi gibi alanlar gelistikce milli giysilerin hazirlanmasinda ozel bir rol oynayan kumas uretimi artti ve bunun sonucunda milli giysilerde bir canlanma donemi yasandi Milli giyim takiminin hazirlanmasinda ozel bir rol oynayan dekoratif uygulamali sanatlarin diger orneklerinde oldugu gibi kumaslarda Uzak Dogu kulturune ozgu bircok susleme ornekleri kendini gosterirdi Milli giyimin sekillenmesi ve gelisiminde Azerbaycan in cesitli bolgelerinde ozel bir rol oynadi Azerbaycan in farkli bolgelerinde milli giysi takimi genel form ve kesim tarzini korusa da bazi giysi orneklerinde kucuk farkliliklar goze carpiyordu Genel olarak giysiler erkek kadin ve cocuk giysilerine ayriliyordu Bu giysiler hepsi birbirine oldukca buyuk benzerlik gosteriyordu Cocuk giysileri sekil olarak yetiskinlerle ayniydi Ancak bazi ozellikleri ve boyutlari acisindan farklilik gosteriyorlardi Tamamiyla benzerlik gosteren Azerbaycan milli giysileri kendi icinde ikiye ayriliyordu Alt ve ust giysiler Ust giyim omuzustu ve bel giysilerinden olusuyordu Omuzustu giysiler ust gomlek arkalik cepken lebade kulce kurk esmek ve bahariden ibaretti Kadin bel giysisi ise birkac etek ve cakcurla tamamlaniyordu 19 yuzyildan itibaren Azerbaycan milli giyimlerinin giderek degismesi ve kaybolmasiyla nitelendiriliyor 19 yuzyilda Azerbaycan in Rusya ile birlesmesi sonucunda milli giyimler Rusya dan getirilen ucuz kumaslar ve bu kumaslardan dikilen giysilerle degistirildi Bu yeni basit kesimli sussuz giysiler giderek gunluk hayata girip zamanla bolgelere oradan da koylere yayilip milli giysilerin kaybolmasina neden oldu Tarihi span Azerbaycanli erkek XIX yuzyilin ikinci yarisi M O 5 6 yuzyillara ait Mingecevir katakomba mezarlarinda cesitli ipek kumaslardan dikilmis giysi kalintilari bulunmustur Bu kaynaklarin arastirilmasindan anlasilmaktadir ki Azerbaycan da yerlesik ilk insanlarin giysileri dogal elde edilen malzemelerden deri yapay lifler yaprak vb olmakla kullanim sekline gore sarik ortme ve giysi gibi cesitli sekillerde kendini gostermistir Azerbaycan da giysi ihtiyaclarinin karsilanmasi icin eski caglardan itibaren koyun ve kuzu yunu keci kili ile birlikte deve yununden de yararlanildigi bilinmektedir M O 1 binyilda Azerbaycan halki yun ve ketenden dokuma gomlek ve pantolon giymis deri ortulerden faydalanmis kece ve yun sapkalar takmis ayaklarina ise sivri burun deri ayakkabilar giymislerdir Azerbaycan halk giyimlerinin gelisim sureci Orta Cag doneminde daha yogun olmustur Bu donemde giysi malzemeleri arasinda deri ve yunle birlikte keten ve pamuktan da genis bir sekilde yararlanildigi belirtilmektedir Pamuk ve ketenden genellikle bez adi verilen kumaslar uretilirdi Erken Orta Cag Azerbaycan erkek ve kadin giysileri hakkinda ayrintili bilgi Kitabi Dede Korkut destaninda da belirtilmistir Destanda tum giysiler bir kural olarak hepsi elbise olarak adlandirilmistir 14 15 yuzyillarda Azerbaycan halk giyimi fonunda ciddi degisiklikler meydana gelmistir Giyimler gunluk ve toren giysileri olarak farkli ozellikler kazanmis toren giyimlerinde motiflesme kesim renk susleme ve tur cesitliligi giderek daha da derinlesmistir 16 17 yuzyillari kapsayan yillarda Azerbaycan milli giyimleri zengin bir gelisim sureci gecirmistir Arastirmalar sonucunda bu donemde Azerbaycan da gercek anlamda milli giysi okulu olusturuldugu belirlenmistir Bu donemlerde dikilen giysiler kisinin yasini meslegini hatta hangi sinifa ait oldugunu da yansitiyordu 16 yuzyilda Azerbaycan da uclari sivri kirmizi basli sariklarla birlikte sade ve sussuz sariklardan da yararlaniliyordu Bu donemde en cok kullanilan sariklar genellikle beyaz renkteydi Sah vezir veya yuksek rutbeli din adamlari ise baslarina yesil renkli sarik takarlardi 16 17 yuzyillarda Azerbaycan da sarikla birlikte ayrica orijinal kucuk sapkalara benzeyen basliklardan da yararlaniliyordu 16 17 yuzyillarda Azerbaycan da cesitli baska bicimli basliklardan da yararlaniliyordu Koyun derisinden dikilen basliklar nispeten genis yayilmisti Bunlari daha cok hayvancilik ve koyunculukla ugrasan insanlar kullanirdi Hanliklar doneminde bagimsizlasma egilimleri ile ilgili olarak Azerbaycan in cesitli bolgelerinde tarim ve zanaatkarligin nispeten canlandirilmasi kucuk olcekli el sanatlari urunlerinin uretiminin artirilmasi Susa sehri gibi yeni sanat ticaret merkezlerinin ortaya cikmasi diger Dogu ve Avrupa ulkeleriyle ticaret ekonomik iliskilerin genisletilmesi ve benzeri faktorler Azerbaycan giysi fonunun zenginlesmesine cesitli giysi malzemelerinin daha kaliteli ve kitlesel sekilde uretilmesine giysi turleri ureten kucuk olcekli atolyelerin sayisinin artmasina neden olmustur 19 yuzyilda yeni donem giysi kulturunun olusmasinda yeni ortaya cikmakta olan milli burjuvazinin ozellikle buyuk bir rolu olmustur Feodal soylu geleneklerini oldukca surduren Azerbaycan milli burjuvazisi kendi mevcut geleneksel giysi modasini hemen degistirip Avrupa giysisiyle degistirmemistir Iste bu nedenle milli giysi modasi ile Avrupa giysisi arasinda ustu kapali rekabet 20 yuzyilin baslarina kadar keskin bir sekilde devam etmistir Ancak burjuva saraylarinda yerlesmis olan zorunlu giysi modalari yavas yavas gururlu milli giysinin terk edilmesini ve Avrupa giysi modasini kabul etmeyi israrla talep ediyordu Ancak buna ragmen daha once oldugu gibi 19 yuzyilda da giysi modasi halkin sosyal hayatiyla organik bir sekilde bagli olup eski giysi ve susleme geleneklerinin buyuk bir kismini koruyup saklamistir Ortadogu ve Kafkas giysi geleneklerini oldukca koruyup saklamakla birlikte 19 yuzyil Azerbaycan milli giysi kulturu kendine ozgu bir dizi yerel ozelliklere de sahip olmustur 19 yuzyil Azerbaycan giysi takiminda halkin cesitli sinif ve sosyal gruplarina ozgu giysi turleri ayrica meslek aidiyeti ile ilgili giysi modalari ortaya cikmis ve sabitlenmistir Giysiler Azerbaycan in cesitli tarihi etnografik bolgelerinin yerel ozelliklerini yansitmakla birlikte ayni zamanda giysiyi giyen kisinin yasini aile ve sosyal durumunu da gosterirdi Genc kizin ve evli kadinin giysilerinde goze carpacak kadar farkliliklar olurdu Genc gelinler daha renkli giyinirlerdi Kizlar ve yasli kadinlar susleme unsurlarindan az yararlanirlardi 19 yuzyil giysi modalarinda ayrica o donemin seriat ile ilgili kabul edilmis etik kurallarina da ciddi sekilde uyuldugu gozlemlenmektedir 19 yuzyil giysi takimi bicim yontemi ve dikis teknigine gore kendisinden onceki tarihi donemlerde sekillenmis giysi turlerinin devami olsa da yeni donemin gereksinimlerine uygun olarak bazi degisikliklere ugramistir Bu ozellik kendini daha cok sehirlerdeki zarif giysi takimlarinda ve meslek giysilerinde gostermistir 19 yuzyilin sonu ve 20 yuzyilin baslarinda milli ozellik tasiyan Azerbaycan giysi takiminin tipolojik ornekleri aslinda feodalizm doneminde ozellikle son Orta Caglarda sekillenmis ve hanliklar doneminde oldukca yerel ozellikler kazanmis olan geleneksel giysi turlerinin bir devamiydi Azerbaycan Milli Kiyafetlerinin Bolgeler Arasi Benzer ve Farkli Ozellikleri span Azerbaycan milli giyimlerinin bolgesel olarak ayrilmasi ve benzerlik veya farkliliklara sahip olmasi 18 yuzyilda Azerbaycan icerisinde cesitli hanliklarin ortaya cikmasi ile baglantilidir Hanliklar genellikle farkli cografi bolgelerde bulunuyorlardi ve bu da dogrudan kiyafetlerin form kesim ve diger ozelliklerinde kendini gosteriyordu Baku Giyimleri span 1847 yili Baku sakinleri Baku kiyafetleri Seki ve Samahi kiyafetleriyle benzerlik gostermektedir Kiyafetlerde mor ve bordo renklerin bulunmasina ragmen beyaz ve koyu mavi renkler on plandaydi Kiyafetin rengi ne olursa olsun kenar suslemeleri ve islemelerinde mavi ve altin sari renkler kullanilirdi Boylece Baku kiyafetlerinde insanlar doga renklerine beyaz mavi altin sari kum renklerine oncelik verirdi Baku giyimlerinde tirme kumastan bolca kullanilmasi Abseron iklimi ile ilgiliydi Baku kadinlarinin ust omuz kiyafeti cepekennimtene siradan cepekenden cok farkli degildi Baku kadin arkalarilarinin temel karakteristik ozelligi yaka kesimi ile karakterize edilirdi Arkalarin yaka kesimi dikdortgen seklinde olup kollari dirsekten biraz yukarida dikilen kolcaklari da cogu zaman dikdortgen sekilde kesilirdi Baku arkalarilari ayni zamanda sade kesimi ile de dikkat cekiyordu Kadin arkaliklari sade dikilmis olsa da dirsekten baslayan sahte kolcak ile tamamlanirdi Bu kolcaklarin dikilmesinde bazen baska malzemeler kullanilirdi Kadin arkaliklari diger bolgelerden farkli olarak Abseron da don olarak adlandirilirdi ve bu donlara tum dikisler boyunca suslemeler yapilirdi Varlikli kadinlar arkalarinin gogsune altin gumus koza dugmeler diktirirlerdi Baku kadinlari ayni zamanda diger bolgelerde Seki Sirvan Gencebasar vb oldugu gibi lebbade de giyerlerdi Basortusu olarak carsaf kullanilirdi ki bu da Baku arkalarinin yaka kesimine uygun olarak dikdortgen seklinde olurdu Tum bu kiyafetler genellikle el dikisi ile dikilirdi Gence Karabag Giyimleri span Karabag Beyi 1845 yili Bu bolgelerin kiyafet takimlari birbirinden cok fazla farklilik gostermez Bu kiyafet takimlari da diger bolgelerde oldugu gibi bir butunluk olusturur Ust etek ve ust omuz kiyafeti ya ayni renkte ya da benzer renklerde olurken gomlek bunlara gore daha acik ve parlak renklerde dikilirdi Karabag bolgesinde ust omuz kiyafeti olan cepkenin sarkma kol versiyonu kullanilirdi Sarkma kollu cepkende kollar sahte olarak omuz dikislerinin ustune dikilir uclari eldiven ve kolcakla tamamlanirdi Genellikle cepkenin koltuk altindan dirsege ve bilekten parmak uclarina kadar olan kismi acik birakilirdi Bu bolgede pullu cepken de kullanilirdi Kesimi cepkenle ayni formda olmasina ragmen kolsuz dikilirdi Bahari bu bolgede genis kullanilan cok suslu ust kiyafetidir Koyu kirmizi mor renkte kadifeden dikilir kollari duz uzunlugu dirsege kadardir Bel hattindan itibaren buzgulu etek dikilir ve her etege kesme cep konulurdu Yaka kol agzi etek cep kesiminin cevresi islemelerle suslenirdi Kudru kadin ust kiyafetidir Bu kiyafet kadifeden dikilir kurklu ve yogun islemelerle suslenirdi Bazen yorganli formda da dikilirdi Karabag kudrusu bedene siki oturur kolsuz olurdu Kurk ve bafta disinda hicbir susu olmazdi Gence de ise deriden yapilan kudrunun kollarina ve kenar dikisine ek kurk konmazdi Dirsege kadar kolu olan kudru yakasi acik koltuk altinda kesik olurdu Karabag bolgesinde kullanilan gomlegin govdesi katlama yontemi ile bicildiginden omuz dikissizdir Kollarinin ustunde kucuk kircinlar olur ve genellikle sus amaciyla kullanilir Gomlegin kenarlarinda 8 cm yuksekliginde pes adi verilen kesikler olur Kollarin agzi ve yaka kesimi boyunca bafta dikilir Milli kiyafetlerin ana kismi olan etek gaz gazi zerkara atlas gibi kumaslardan dikilirdi Etegin uzunlugu 86 102 cm arasinda degisirdi Etegin etegine cesitli boyutlarda tirme ve baska kumaslardan kat payi dikilirdi Arkalar kiymetli kumaslardan dikilir ve dikiminde genellikle yogun renkler kullanilirdi Yasli ya da genc kadinlar kirmizi renklerden kullanmazdi Kol agzina ve yaka kesimine verilen kircinli buzgulu eklemeler arkalari daha da guzel gosterirdi Gence Karabag bolgesine ait arkalarlarda bel buzmesi ince kircinli ve kisa olurdu yaklasik 8 18 cm Ikinci grup arkalarlar ayni olcude olup ek eteksiz dikilirdi Bu arkalar daha cok ust kadin kiyafeti sayilan cepekeni andirirdi Karabag bolgesinde yakasi buta formunda olan arkalarlara da rastlanirdi Bu tur yaka boyunca cift tarafli kircinlanmis ek kumas dikilirdi Karabag Gence arkalarilari nulufer qollu yelpareli olurdu Dirsege kadar duz olan nulufer kol dirsekten asagiya zambak seklinde acik bicimlendirilirdi Kol agzinda arkalarin kumasindan iki parmak genisliginde kircin eklenirdi Bazen bu kircin yerinin uzerine bant da dikilirdi Kol agzina verilen kircinli buzgulu eklemeler arkalari daha dikkat cekici ve guzel gosterirdi Irevan Giyimleri span Irevan giyimleri gomlek etek ve uzun kollu arkadan olusur Etek ve arkalar Nahcivan da oldugu gibidir ancak gomlek farklidir Yakasi oyma biciminde kesime sahip olup yaka kenarlarina bordur dikilirdi Irevan kadinlarinin alt gomlegi dizden biraz yukari olup kolu uzun ve duz dikisli dikilirdi Dayaniklilik saglamak icin alt gomlegin yakasina bir karis genisliginde ikinci bir kat konulmasi yaygindi Bazen dikis uzun dikildiginden kol altindan baslayip etege kadar uzanir ve bu gomlegin govdesini genisletmeye olanak tanirdi Irevan kadinlarinin alt gomlegi genellikle beyazdan bazen de cicekli bez veya ketenden dikilirdi Irevan da giyilen uzun etekli ust gomlegin on kismi uc parca kumastan bicilir ve dikilirdi Gobek altina kadar olan birinci parca dar ikinci ve ucuncu parcalarin her biri onceki parcadan biraz daha genis alinarak buzgulenirdi Gomlegin ikinci ve ucuncu parcalarini birlestiren dikisin uzerine genellikle eteplik dikilirdi Irevan mahallinde varlikli kadinlarin ust etegi bilege kadar uzun olurdu Uc dort tahta parcadan dikilen bu etekler buzgulu ve kircinli olmak uzere iki sekilde dikilirdi Etegin beline nife dikilip bel bagi kordon takilirdi Bel bagi ozel dokuma tezgahinda dokunurdu Irevan da da giyilen alt etek selta olarak adlandirilirdi Ancak burada giyilen selta Nahcivan seltasina gore oldukca uzun olurdu Burada selta genellikle ust etekten dort parmak genisliginde kisa dikilirdi Arkalarin yakasi dikdortgen veya oval sekilde bicilir acik veya meydan yakali arkalar daha yaygindi Irevan kiyafet takimi Nahcivan kiyafet takimina tamamen benzediginden bicim ozelliklerinin ayni oldugu da acikca gorulmektedir Lenkeran Giyimleri span Lenkeran giyimleri genellikle elle cok ozenle dikilirdi Genellikle al kirmizi patlican moru acik kahverengi renkler kullanilirdi Etekler genellikle uzun olurdu ancak gunluk giyim olarak nispeten kisa da olabilirdi Gomlek boyunda bir dugme ile iliklenir belden bazen kisa da olurdu Guney bolgesinde genellikle uzun etekli gomlek de yaygin olarak kullanilirdi Gomlek nispeten uzun olup dizden yaklasik dort parmak yukarida kalirdi Cepken veya arkaligin yakasi acik olurdu Cepken Lenkeran da nimtane kelimesinden turetilen mintane adiyla biliniyordu Lenkeran Astara bolgesinde cepken genellikle uzun kollu olurdu Bu giysilerle birlikte Azerbaycanli kadinlar soguk havalarda kurk olmadan dikilen kolsuz ve astarli bir giysi turu kullanirlardi ki Lenkeran Astara bolgesinde buna cilitka bedence veya kolsuz denirdi Astari pamuk veya yun dosenip astarlanarak hazirlanan bu giysi turu gomlegin ustunden cepken kulce arkaligin altindan giyilirdi Lenkeran bolgesinde arkaliklar uzun kollu olur bicimlidir Bazi arkaliklar sik dikis ve cesitli isleme teknikleri kullanilarak suslenmistir Bu bolgede genellikle arkaliklarin dikilisinde al kirmizi koyu mor patlican renklerine oncelik verilirdi Birinci gruba ait arkaliklarda kol dirsege kadar duz dikilir bazi durumlarda dirsekten baslayarak yapay kol eklenirdi Bu sadece sus amaci tasirdi Genellikle serin havalarda giyilen astarli ve astarli ust giysi olan bahar Lenkaran da yaygin olarak kullanilirdi Lenkaran kadinlarinin bahari bicim itibariyla Bakili kadinlara ozgu don u animsatirdi Bele kadar bedene tam oturan bahariya genellikle belden asagi ince kivrimli uzun etek eklenirdi Baharinin kolu dirsekten yukari olup yakasi acik bicimlenirdi Nahcivan Giyimleri span Nahcivan giyimleri arkalik kulce gomlek etek cepken ve diger unsurlardan olusurdu Kadin ust giysilerinin temel unsurlarindan biri ust gomlek idi Nahcivan in daglik kesiminde genellikle uzun etek gomlek yaygindi Dizden asagi topuga kadar uzanan boyle gomleklerin bicim tarzinda fark olmasa da hem uzunlugu hem de eteklerinin giderek genislemesi ile farklilik gosterirdi Gomlegin uzunlugu yasli kadinlarda yarim arsin 45 cm 55 cm araliginda olurdu Boyle gomleklerde uzunluk dikkate alinarak yan yirtmaclar daha buyuk kesilirdi Nahcivan bolgesinde boyle gomlekler oyma olarak adlandirilirdi Nahcivan kadinlari ayni zamanda cepken gomlek olarak adlandirilan ust giysilere de oncelik verirlerdi Cepken genellikle kollarinin yapisina gore farklilik gosteren ust kadin giysisi idi Uzun kol ve sallanma kol turleri daha cok gozlemlenirdi Nahcivan bolgesinde genellikle uzun kol cepkenden yararlanilirdi Uzun kol cepkenin kollari dirsege kadar dar olup sonra yelpaze seklinde 20 30 cm genislerdi Diger ust giysi arkaliktir ki bu aynen diger bolgelerde de kullanilirdi Genellikle atlas tafta kadife zerkara gibi kumaslardan dikilirdi Bu kumaslar ozellikle zengin kadinlarin giysisinde kullanilir digerleri icin arkalik genellikle ucuz kumastan satin kara lastik vb dikilirdi Cepkenle benzerlik gosterip kolunun ve eteginin uzunluguna gore ondan farkli olan kulce Nahcivan bolgesinde yaygin olan mevsimlik bir giysi turu olup pahali kumaslardan hara zerkara kadife vb uzun etekli ve astarli dikilirdi Kulcenin kolu duz ve dirsekten biraz asagi yakasi boydan boya acik bicimlenirdi Yanlari ve koltuk alti acik birakilirdi Koltuk altinda kare seklinde bir yarik olurdu Uzeri genellikle suslu olur uzerine islenen desenler bazen badem seklinde oldugundan ona bademi kulce de denirdi Nahcivan bolgesi icin yuzeyi ile astari arasina yun dosenip astarlanmis Sirli etekler karakteristik olmustur Onu seltet olarak adlandirilan kisa alt eteklerin ustunden giyerlerdi Nahcivan giysi takiminda ust etek oldukca kisa oldugundan buna uygun olarak seltet olarak adlandirilan alt etek de nispeten kisa bicimde dikilirdi Genis pacali seltetin kumasina miyanca eklenirdi Etegin diger bolgelerden farkli olarak kisa olmasina ragmen etegi ozel bir zevkle suslenirdi Genellikle burma gumus ve boncuklu isleme kullanilirdi Patlican moru yesil gumusi renklere oncelik verilirdi Giysi uzerinde boncuklu isleme teknigi kullanilarak genellikle bitkisel desenler islenirdi Nahcivan giysileri arkaligin sekline gore diger bolgelerden farklilik gosterse de gomlek ve etegin bicim ve dikis teknigine gore benzerlik gosterirdi Nahcivan giysisinin bicimi basit olsa da arkalik sekline gore farklilik gosterirdi Arkalik uzun olursa buna kulce denir belden kesik kisa olursa tum kesik eklenerek yanlarinda yirtmac ve kumas cikintisi birakilirdi Uzun kollu kollu arkaliklarin on kismi birbirinden oldukca uzak olurdu ki bu arkaliklari gogus koruyucular gerdanliklar suslerdi Soguk havada arkaligin kol dugmeleri iliklenir ustunden kulce giyilirdi Nahcivan arkaliklarinin kolu genellikle duz bicimli yaka kesimi V seklinde olup cepkene benzerdi Samahi Giyimleri span Samahi giyimleri cesitli renkler kullaniliyordu bu da buyuk olasilikla Samahi nin dogasiyla ilgiliydi Bu giysilerde genellikle sadelik ve daginiklik hissedilse de zarif giysilerde zarafet ve zenginlik hissedilirdi Samahi giysilerinde susleme unsurlarina ve islemelere nadiren rastlanirdi Burada da arkalik ust gomlek cepken lebbade lebade gibi giysiler kullanilirdi Ust gomlegin ucgen yaka kesimi vardi ve cepkenin yanlarina belden asagi genislik vermek icin ucgen seklinde ek parcalar kullanilirdi Bu giysilerde giysi unsurlari elle cok ozenle islenirdi Samahi da zengin kadinlarin giydigi lebadenin kollarina sikca kurk susleme dikilir yan yirtmacin genisligini saglamak icin kenarina ucgen parca kesilip eklenirdi Bu lebade ozel olarak dikilmis lebade gomlegi nin ustune giyilirdi Seki Giyimleri span Seki giyimleri lebade etek esmek caxcur ortu arkalik vb unsurlardan olusur Etek genellikle atlasta dikilir bel kismina baska bir kumastan parca eklenirdi Seki kadinlarinin alt etegi ust etege benzer sekilde bicimlenirdi Alti tahta olarak kesilmekle citten dikilirdi Pacalarinin genis olmasina ragmen etegin kumasina miyanca dikilirdi Bu tur etek turu Azerbaycan in cogu bolgesinde genbalag etek olarak bilinir Seki kadinlarinin alt gomlegi ganovuzdan ketenden dikilip bicim olarak Gence gomlegini andirirdi Katlama yontemiyle kesildiginden omuzu dikissiz olup kol altina xistek dikilirdi Seki kadinlarinin ust gomleginin koluna dirsege kadar egik cizgi boyunca sonra bilege kadar duz cizgi boyunca ek parca verilirdi Bu sayede kol kismen genisletilirdi Bu tur gomlek lebade gomlek olarak adlandirilirdi Lebade kadife tafta ganovuzdan dikilmis ust kadin giysisidir astarlidir Diger adi lavada dir Iki on bir arka parca ve iki koldan olusur Kol ve boy olculeri cesitli olur Kol altinda buyuk bir yirtmac birakilir Yan dikislerde yirtmac ve kumas cikintisi olur Bu yirtmac ve cikintilar olculerine gore degiskenlik gosterir Etek yaka kesimi ve kol agzi boyunca farkli olcude suslemeler dikilir bazilari dugmesiz bazilari ise yaka boyunca dikilmis ilmeklerden gecirilen bagciklar ile baglanir Esmek astarli ust kadin giysisidir tirmeden ipek dokuma dikilir Kolu dirsege kadar olup kol agzina yaka kesimi cevresine ve etek boyunca kurk dikilir Dugmesiz olur Esmeyin diger adi kudru idi Genellikle esmek yarim kol oldugunda bu sekilde adlandirilirdi Caxcur ust bel giysisidir astarlidir Trapez seklinde kesilip qanovuzdan dikilirdi Seki de arkalik genellikle lebadeye benzerdi ve lebade arkaligin ustune giyildiginde arkalik belden dugmelenirdi Seki kadinlari Baku de oldugu gibi kolcagli arkalik don giyerlerdi Bu gruba ait arkaliklarin kolu genellikle dirsege kadar duz kesilip dikilir dirsekten baslayarak yapay kolcak eklenirdi Yapay kolcak islevsel olmayip sus amaci tasirdi Genellikle kolcak gerektiginde bahari olarak adlandirilan yarim kol arkaliga eklenirdi Seki giysisi genellikle beyaz bezden dikilmis alt gomlek alt etek ust gomlek ust etek lebade bas giysisi olan tulu ve kelagayi ipek ortu ayak giysisi corap ve basmaktan olusurdu Seki giysilerinde beyaz mavi lacivert ve bazen koyu kirmizi renkler kullanilirdi Uzun etek kisa lebade ozenli bas suslemeleri giysi takimina hos bir hafiflik ve sadelik katardi Seki nin temel ipekcilik merkezi oldugunu goz onunde bulundurursak burada uretilen essiz kelagayilarin giyside kullanilmasi giysi takimini ozel bir zevkle tamamliyordu Ayni zamanda bu kelagayilar gecmis donemlerde Azerbaycan a seyahat eden gezginlerin yabanci turistlerin de ilgisini cekiyordu Renkli kelagayilar gunumuzde de Seki de uretilmektedir XVI yuzyilda Azerbaycanlilar Kizilbaslar olarak adlandiriliyordu cunku baslarina tepesi ince ve yuksek kirmizi bir sapka takip cevresine sarik doluyorlardi XVIII XIX yuzyillarda kadin bas giysileri onceki donemlerdeki gibi cesitlilikleriyle dikkat cekiyordu Kadin bas giysileri genellikle basortuleri ve bas suslemelerinden olusan iki bolumden ibaretti Basortulerinin bazilari teri emme gorevi gorerek hijyenik amac tasirdi Kadin bas giysileri giyme takma ve baglama ortme olarak iki gruba ayriliyordu Birinci grup bas giysilerine tesek cepcik cutqu araxcin dinge ikinci grup bas giysilerine ise cesitli boyutlarda ve isimlerde lecekler calmalar kelagayilar sallar ortuler ayrica nigab rubend cutquqabagi cadra carsab duvaq vb dahil idi Bunlar arasinda sal ortu ortuk cuna cikila qiyqac kelagayi carqat daha cok modadaydi Bas Giyimleri Cesitleri span Azerbaycan ipeginden kelagayilar Tesek Cepcik Tesek turu bas giyimleri XIX XX yuzyilin baslarinda Azerbaycan in Seki Zakatala Sirvan Karabag ve Bati bolgeleri icin daha karakteristik olmustu Bati bolgesinde kadin teseklerinin kesim yontemine sekline basa giyilme tarzina ve kumas materyaline gore farklilik gosteren uc turu saya inci ve gaysava tesekler kaydedilmistir Saya tesek beyaz veya renkli pamuk kumastan kesim yontemiyle hazirlanirdi Iki yan kulakcik ve bas kismindan olusan tesek ters yuzune dikildikten sonra cevrilir ve dikisler iceride kalirdi Tesek basa oyle giyilirdi ki hem boynun arkasini hem de kulaklarin ustunu orterdi Basta saglam durmasi icin tesegin sag kulakcigina ucu ilmekli bir bag gatma dikilir cenenin altindan gecirilerek sol kulakciga baglanmis dugmeye baglanirdi Saya teseyin daha mukemmel formasi inci ve qaysava adli suslu tesekler idi Inci tesek genellikle tek renk ipek kumastan olur yan dairesine ve merkezine buta sarma gulebetin esrefi gibi suslemeler dikilirdi Inci teseyin alin cevresine suslu baslik kafese tutturulurdu Qaysava teseyin de ustu cesitli desenlerle islenirdi Genellikle kirmizi ve yesil kadifeden dikilen qaysava teseyin yanlari dar tepesi ise yassi olurdu Qaysava teseye genclerin ozellikle de gelin giden kizlarin giysi takiminda sikca rastlanirdi Bu yuzden boyle bir tesegin kiz icin gelen nisan bohcasi icinde olmasi onemli bir sart sayilirdi Cutku Tulu Giyme turu kadin bas giysisi olan cutku tulu Seki Kuba Samahi ve Baku de genis yayilmisti Cutku kadin saclarini toplu tutan ozel bir sac torbasi rolu oynardi Bu nedenle de olcusu her kisinin bas cevresine uygun sekilde hazirlanirdi Duzdortgen sekilde kesilip dikilen cutkunun eni 20 30 cm uzunlugu ise 50 60 cm olurdu Seki bolgesinde daha cok tulu adiyla bilinen cutkunun her iki ucu acik torbayi andirirdi Koyu renkli ipek kumaslardan hem de astarli dikilen cutkunun her iki ucuna sus eklenirdi Cutkunun kenarlari suslu olsa da basa giyilirken onune cutkugabagi veya alingabagi adi verilen bas susu tutturulurdu Arahcin ter emici bir arac olarak islevsel gorev tasimasina ragmen ona cesitli renkli ipek veya gulebetin iplikle sus eklenirdi Arahcin genellikle bogazalti veya zincireli altin ya da gumus kanca ile basa baglanip sikilastirilirdi Daha sonra suslu bas igneleri ile ortu kelagayi vb ona baglanirdi Baglama ortme bas giysileri serbest halde kullanilmakla birlikte cogunlukla dikili bas giysilerinin ustunden ortulurdu Bu grup bas giysileri Azerbaycan in farkli bolgelerinde cesitli sekillerde baglanirdi Calmayi basa farkli yontemlerle baglarlardi Genellikle ipek ortuyu ucgen yaparak basa salar sonra onun uclarini sag ucu sol omuz sol ucu ise sag omuz ustunden asirarak boynun arkasinda capraz yapip one getirir ve yeniden cenenin altinda bagladiktan sonra boynun arkasinda dugumlerdiler Calma baglamanin diger bir yonteminde ise basa salinmis ortunun uclarini bogazin altinda bagladiktan sonra bir ucunu gogus ustune serbest birakir diger ucunu ise boyna dolayip sirta atarlardi Cogunlukla calmanin serbest ucu yasmak rolu oynardi Calmanin basta saglam durmasi ve guzel gorunmesini saglamak icin genellikle evli kadinlar onun ustunden kanca takarlardi Azerbaycan in bircok bolgesinde Karabag Lenkeran Astara Guba Hacmaz Nahcivan vb calmayi basta tutmak icin onun ustunden basin cevresi boyunca kucuk ortu baglamak da adetti 16 yuzyilda Azerbaycanlilara Kizilbaslar denirdi cunku baslarina tepesinde ince ve yuksek kirmizi bir sapka takarlar ve onun etrafina sarik dolarlardi 18 19 yuzyillarda kadin bas giysileri de cesitli turleri ile dikkat cekiyordu Kadin bas giysileri genellikle iki kisimdan olusuyordu bas ortuleri ve bas susleri Bas ortulerinin bazilari teri emici rol oynayarak hijyenik bir amac tasiyordu Giyme turu kadin bas giysilerinin diger bir kismi da karmasik yapili dinge ve calma lari olustururdu Nahcivan Sirvan ve Bati bolgelerinde kadin giyiminde bulunan dinge sogut veya asma dallarindan orulmus dinge sepetinin uzerine sal sarilarak yapilirdi Basta saglam durmasi ve seklinin bozulmamasi icin genellikle dinge uzerine altin kanca eklenir ustune ise ortu baglanirdi Dingenin uzerine eklenen sus esyalari sahibinin maddi durumunu yansitirdi Sirvan bolgesinde dinge diger bolgelerden farkli olarak dallardan degil dogrudan bas salini dinge sepeti seklinde baglamakla yapilirdi Dinge tum Guney Kafkasya icin karakteristik bir bas giysisi olarak kabul edilirdi Azerbaycan kadinlarinin baglama ortme bas giysilerinin bir kismini da kelagayi olusturuyordu Burada yasa ve zevke gore kirmizi siyah beyaz kestane rengi yerli yelenli kelagayilar daha yaygindi Hem yerli el yapimi Gence Seki Samahi Basgal kelagayilari hem de ithal kelagayilar komsucatladan herati sacakli kelagayi bagdati helebi vb varlikli kadinlarin giysi takiminda yoksullarin ise bayramlik bohcalik kiyafetlerinde onemli bir yer tutuyordu Genellikle tesekin uzerine ortulen kelagayiyi basa baglamak icin capraz olarak katlanir uclarindan biri gogus uzerine serbest birakilir diger ucu serbest kalan kanadin uzerinden sirtina atilirdi Karabag da arahcinin uzerine ortulen kelagayi capraz katlandiktan sonra ortasi alinin uzerine gelmek sartiyla her iki ucu boyun altinda karsi karsiya getirilip sag ucu sol omuzdan arkaya atilir sol ucu ise sag omuzdan geri katlanirdi Kadin bas giysileri icinde el yapimi ve fabrika uretimi ortuler de ozel bir yer tutardi Sirvan da bu ortulerin serendaz naz nazi belale harali alafa banara Lenkaran Astara bolgesinde garagile baklava Yusif Zuleyha Zekiyye Kuba Hacmaz da Zekeriyye Nahcivan da ise toksin zerli orpek baftali orpek bagdati kelagayi vb turleri yaygin olarak kullanilmistir Diger baglama bas giysisi olan sal el yapimi yerel atolyelerde hazirlanirdi Sedde Lenkaran in dag koylerinde kullaniliyordu Sedde dort adet farkli renkli yayliktan yapilirdi Bunun icin once kucuk boyutlu ilk yaylik capraz katlanip elle alinin ustune tutulur ikinci buyuk boyutlu yaylik onun ustunden calma gibi baglanirdi Sonra ucuncu yaylik capraz katlanarak bir kismi alinin ustune dusmekle uclari capraz birinci yayligin dugumleri arasinda baglanirdi Bu tur karmasik yapili teknikten farkli olarak sehir kadinlari arasinda basa iki yaylik baglamak moda haline gelmistir 19 yuzyilda kadinlarin giysi takiminda cadra da onemli bir yer tutuyordu Gecmiste kadinlar ozellikle de sehir kadinlari sokaga cikarken giysi takiminin ustunden genellikle baslarina cadra ortuyorlardi Cadra kadinin sadece basini ve yuzunu degil tum vucudunu orterek yabanci gozlerden gizlerdi Islam dini kurallarina gore Musluman kadinlar dunyanin neresinde yasarsa yasasin el yuz ve ayaktan baska tum bedenlerini ortmek zorundaydi Islam kurallarina gore yabanci gozlerden sakinmak icin kadinlar yasmak cadra rubend nikab vb kullanirlardi Cadra genellikle yarim daire ve dikdortgen biciminde olup iki sekilde dikilirdi Lenkaran Astara ve Nahcivan bolgeleri icin karakteristik olan yarim dairevi oval carsaf basa salindiktan sonra boynun altindan gecirilen ip ile baglanirdi Ordubad bolgesinde boyle carsaf yapinci carsaf adiyla bilinirdi Seki Zakatala Abseron Karabag ve Nahcivan ozellikle Ordubad etnografik bolgelerinde dikdortgen bicimli carsafa oncelik verilirdi Kadin carsafinin rengine gore onun sahibinin yasini sosyal ekonomik durumunu belirlemek mumkundu Genc kadinlar beyaz beyaz yasli kadinlar ise koyu renkli carsaftan kullanirlardi 1930 50 li yillardan itibaren rubend nikab tor tul vb yuz ortuleri gibi carsaf ve cadra da kadin giysi takimindan cikmaya basladi Ancak Azerbaycan in bazi bolgelerinde ozellikle Abseron koylerinde yasli kadinlar arasinda saygi ve merasim giysisi olarak cadra ve carsaf gunumuzde de kullanimini surdurmektedir Ayak Giyimleri span 19 20 yuzyilin baslarinda Azerbaycan kadinlarinin geleneksel ayak giysileri yun veya ipek corap carik badis setel basmak cust topuklu uzun bogaz ve yarim bogaz cizme vb iceriyordu Kis aylarinda ayak giysileri icinde yunden orme coraplar onemli yer tutuyordu Kis coraplari bazen dize kadar cogu zaman ise dizden bir karis asagiya kadar orulurdu Bu coraplarin desenleri cogu zaman her bolgenin hali ve nakis desenleri ile benzerlik gosterirdi Corabin olcusu her bireyin ayaginin ustunde goz karari belirlenirdi Uzerinde hali motifleri islenmis suslu coraplar Karabag da gebe corab Astara bolgesinde ise sal corab olarak adlandirilirdi Geleneksel ayak giysilerinden biri de badis idi O ayakliksiz corap gibi orulur topuktan yukari ve dizden asagi katlama ile baldirina baglanirdi Ozellikle gocebe hayvancilikla ugrasan halk arasinda yaygindi Azerbaycan in kuzey ve kuzey dogu bolgelerinde ozellikle de sehir halkinin yasaminda setel adi verilen kisa bogazli orme ayakkabi kullanilirdi Kalin yun iplerden orulen boyle ayak giysisinin altina keceden veya tabaklanmis deriden altlik konulurdu Kalin tabanli setelin burnu sivri olup yukari kivrilmis sekilde orulurdu 19 yuzyilda daha karakteristik kadin ayak giysi turu basmak olarak kabul edilirdi Arkasi acik yuksek topuklu tabani ise tabaklanmis deriden yapilan kadin basmaklari zenane miyane ve qiz basmagi olmak uzere uc olcude dikilir ve yuksek zevkle suslenirdi 20 yuzyildan itibaren ekonomik ticari iliskilerin guclenmesi halkin maddi kulturel yasam seviyesinin nispeten yukselmesi ile ilgili olarak ayak giysilerinde de temel degisiklikler yasanmis daha sonra milli kadin giysi takiminin devre disi kalmasiyla ayak giysileri de onemini yitirmis modern tur ayak giysileriyle degistirilmistir Ayrica bakiniz span Azerbaycan kulturu Azerbaycan tarihiKaynakca span Nacionalnye kostyumy Azerbajdzhana 29 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaijani National Costume 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaycanin milli geyimleri 5 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaycan Milli Geyimleri 29 Mart 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaycanin geyim adlari 5 Agustos 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Medeniyyetsunasliq mahiyyeti predmeti konsepsiyalari Erisim tarihi 5 Agustos 2024 From the history of Azerbaijani clothing 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Milli geyimlerimiz arxiv yaddasinda fotosenedler toplusu Erisim tarihi 5 Agustos 2024 a b Sokrovishnica vekov azerbajdzhanskij nacionalnyj kostyum FOTO OPROS 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Traditional dress of Azerbaijan So colorful diversified 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Medeniyyet tarixine dair tedqiqatlar IN 2017 MMC 2017 Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Medeniyyet tarixi ve nezeriyyesi 27 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 L art et le symbolisme traditionnels du kelaghayi fabrication et port de foulards en soie pour les femmes 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Turk Dunyasi Kulturel Mirasi Envanter Calismasi Hoca Ahmet Yesevi Uluslararasi Turk Kazak Universitesi 2015 3 Mart 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaycanin Kulturel Miras Ornekleri UNESCO listelerinde turistler icin kilavuz Golden Book 2013 22 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Medeniyyetin temelleri Nermin Yayin Evi 2016 17 Temmuz 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Azerbaycanin medeni serveti Poliart MMC 2016 22 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 Medeniyyet gucdur 25 Mayis 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Agustos 2024 gtdHalk kostumleriKente kumasi KufiAsyaMerkeziDoguCheongsam Hanfu Hachimaki Kimono Obi HanbokGuneyButan Patin SariGuneydoguKrama Batik Kebaya SongketOrta DoguAbaye Burka cador Kipa Talit Tefilin T zitzit Cilbab Keffiyeh Kurt kiyafetleri Pece Kandura SarikAvrupaBalkanArnavutluk Plisi Xhubleta HlamisBritanya AdalariBritanya KiltMerkeziDirndl LederhosenDoguErmenistan Azerbaycan Kelagayi Ukrayna Visivanka Rusya Kokosnik Lapti SarafanBatiHollanda Fransa Ispanya ItalyaIskandinavGuney AmerikaSili Panama sapkasiKuzey AmerikaKravat Meksika Huarache SombreroOkyanusya gtdAzerbaycan konulariTarihAntik CagKaraz kulturu Leylatepe kulturu Aratta Lullubiler Turukkiler Manna Kralligi Atropatena AlbanyaErken CagSelcuklu Hanedani Sirvansahlar Devleti Sacogullari Salariler Revvadiler SeddadilerYeni CagIlhanlilar Akkoyunlular Karakoyunlular Safeviler Afsar Hanedani Kacar Hanedani Azerbaycan hanliklari Rus Imparatorlugu20 YuzyilTranskafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti 26 Baku Komiseri Merkezi Hazar Diktatorlugu Guneybati Kafkas Gecici Hukumeti Aras Turk Cumhuriyeti Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Azerbaycan Sovyet Sosyalist CumhuriyetiModernAzerbaycan Cumhuriyeti Birinci Daglik Karabag SavasiKonularAskeri EkonomiSiyaset ve yonetimAzerbaycanCumhurbaskani Cumhurbaskani yardimcisi Bakanlar Kurulu Basbakan Dis iliskiler Insan haklari LGBT haklari Meclis Ordu SecimlerAnayasa Anayasa Mahkemesi Kolluk kuvvetleriSiyasetKuvvetler ayriligi Siyasi partilerNahcivan OCYuksek Meclis Azerbaycan Kabinesi BasbakanAnayasaCografyaAdalar Akarsular Idari Yapilanma Cevre sorunlari Daglar Goller Sehirler Jeoloji Iklim Koruma alanlari Dunya Miraslari Milli parklarYerlerKarabag Aran NahcivanEkonomiBankalar Merkez Bankasi Bankacilik Para birimi Sirketler Tarim Turizm Ulasim Demiryollari Havayollari Havaalanlari Baku metrosu Petrol Dogalgaz Baku Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hatti Baku Supsa Petrol Boru Hatti Baku Novorossiysk Petrol Boru Hatti Azerbaycan da yolsuzlukToplumEgitim Universite Azerbaycan diliKulturResmi tatiller Edebiyat Muzik Mimari Sinema Mutfak Din Islam Lezgival Hristiyanlik Zerdustluk Dinsizlik Din ozgurlugu Televizyon Liste Radyo Gazete Medya Spor TiyatroDemografiAzerbaycanlilar Lezgiler Azinliklar Diaspora Iran Rusya GurcistanSembollerArma Bayrak Kurulus ilkesi Ulusal mars Kategoriler Azerbaycan da giyimHalk kostumleri