Vikipedi özgür ansiklopedi Bu madde öksüz maddedir zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur Lü

Vikipedi ozgur ansiklopedi Bu madde oksuz maddedir zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmis bir baglanti yoktur Lutfen ilgili maddelerden bu sayfaya baglanti vermeye calisin Ocak 2026 Adamawa SavaslariTarihOcak 1899 Agustos 1907BolgeAdamawa Kuzey KamerunSonucAlman zaferi Adamawa nin ilhaki Nijerya daki Britanya harekatlariyla birlikte Sokoto Halifeligi nin dagilmasiTaraflarAlman Imparatorlugu Es savasan Britanya ImparatorluguSokoto Halifeligi cesitli ve kabileleri ve sultanliklari isyancilarKomutanlar ve liderler de de Adamawa Savaslari 1899 1907 Alman Imparatorlugu nun somurgesi olan kuzeyinde Sokoto Halifeligi ne bagli Musluman siyasal olusumlara karsi yuruttugu askeri seferler ve catismalar butunudur Bu catismalar basta olmak uzere bolgedeki ve emirlikleri sultanliklari ve kabilelerini kapsamistir Savaslar Alman birliklerinin Kamerun un ic bolgelerinden kuzeye Sahel kusagina dogru ilerlemesiyle baslamis Alman yonetimi bu harekati resmi olarak bolgede var oldugu ileri surulen Islami kole ticaretini sona erdirme gerekcesiyle mesrulastirmistir Catismalar Adamawa nin ilhaki ve Alman somurge idaresinin Cad Golu ne kadar genislemesiyle sonuclanmistir Bu surec es zamanli olarak Britanya Imparatorlugu nun Nijerya daki askeri harekatlariyla birlikte Sokoto Halifeligi nin siyasal olarak dagilmasina yol acmis Alman ve Britanya somurge sinirlari yeniden cizilmistir Alman askeri basarisina ragmen bolge 1907 yilina kadar suren ayaklanmalar ve Mehdi yanlisi isyanlarla istikrarsizligini korumustur Arka plan span 19 yuzyilda Adamawa Emirligi nin kapsadigi alani gosteren harita Alman yonetimi altindaki Kamerun un kuzeyinde yer alan topraklar 19 yuzyilin sonlarina kadar ya Kanem Bornu Imparatorlugu na ya da Sokoto Halifeligi ne bagliydi Sokoto Halifeligi Osmanli Imparatorlugu ile birlikte dunyanin son faal halifeliklerinden biri olarak kabul edilmekteydi Kanem Bornu nun askeri direnci Sudanli savas agasi tarafindan gecici olarak fethedilmesinin ardindan zayiflamisti buna karsilik Sokoto Halifeligi butunlugunu korumaktaydi Sokoto yari ozerk emirliklerden olusan Islami bir imparatorluktu ve bunlarin en buyugu Adamawa Emirligi idi Ancak Adamawa 1890 yilina gelindiginde ic cekismeler nedeniyle zayiflamisti Emirlik sinirlari icinde bir Mehdi yanlisi yapi ortaya cikmisti Bununla birlikte Adamawa nin sinirlari Alman somurge iddialariyla ortusmesine ragmen bolge toprak devrine karsi direnisini surdurmekteydi Ekonomik ve siyasi gerekcelerle Alman yonetimi koloniyi Adamawa yonunde genisletmekte kararliydi Bu dogrultuda bolgenin incelenmesi amaciyla kesif seferleri baslatildi ve uzun vadede Adamawa nin askeri guc kullanilarak ele gecirilmesi hedeflendi Ancak 1898 yilina kadar Almanlar oncelikle na odaklanmis Kamerun un orta ve kuzeybati kesimlerindeki yerel sefliklerin bastirilmasiyla mesgul olmus ve kuzeydoguya dogru genislemeyi ikinci planda tutmustur Tibati Seferi span Alman Kamerun u kuzeye Sahel bolgesine dogru genisletmeye yonelik askeri seferler bolgede Islami kole ticaretinin sona erdirilmesi gerekcesi one surulerek Ocak 1899 da fiilen baslatildi Bu kapsamda birlikleri Kaptan komutasinda Douala dan kuzeye dogru hareket ederek guney Adamawa daki Sultanligi ni boyunduruk altina almayi amacladi Tibati Sultanligi Alman ilerleyisine karsi sert bir direnis gosterdi Ayni zamanda Adamawa nin eski guney sinirinda yasayan kabilesi de ayaklanarak isyana katildi Bulu savascilari kiyidaki kentine yuruyerek burada bulunan Katolik misyonunu tahrip etti Alman yonetimi kolonideki askeri birlik sayisini artirdiktan sonra 1901 yilina kadar suren sert bir askeri harekat yuruttu Bu surec sonunda bolge pasifiye edildi Tibati Sultani yakalandi ve sarayi Alman birlikleri tarafindan zorla ele gecirildi Adamawa Platosu nun Fethi ve Cad Golu ne Ilerleyis span 1890 larin sonlarinda Almanlar Adamawa daki askeri mudahalelerini Sultanligi nin fethi ile yogunlastirdi Bu yaklasim Kamerun Valisi tarafindan desteklenirken bolgeye bariscil giris yapilmasi yonundeki misyonerlik cabalari kolonide etkili tuccar tarafindan destekleniyordu 1901 yazinda Emirlik ile onceki catismalara ragmen Tegmen e tartismali bolgelerde anlasmaya varmak ve Adamawa yi Alman Imparatorlugu nun bir korumasi haline getirmek icin Emir ile gorusme gorevi verildi Almanya ile Cad Golu arasindaki tum topraklari kendi topragi olarak talep ediyordu ve kuzeye bir sefer duzenlemeyi planliyordu Ancak Vali Puttkamer in emirlerini dikkate almayan Albay de Bati dan birlikleriyle Adamawa ya girerek Ngaoundere sehrini 20 Agustos ta ele gecirdi Boylece Emirligin kendi payini ele gecirme firsatini goren Ingilizler Eylul ayinda Nijerya dan Kolonel komutasinda bir birlik gondererek yi isgal etti Bu durum Emir Zubairu nun baskentinden kacmasina yol acti Dominik ve birlikleri kuzeye Ngaoundere ye dogru ilerleyip Clausbruch un birlikleriyle birlesti ve ni gecerek Garoua sehrini ele gecirdi Alman ilerleyisine karsi cikan Fulani liderlerinden biri Mal Hammadou idi gucleri Almanlar tarafindan buyuk olcude yok edildi Tegmen Radke 47 kisilik bir birlikle Hammadou nun baskenti ya yurudu ve sehrin hemen disinda guclu bir Fulani kuvvetiyle carpisti savasi neredeyse kaybedeceklerdi ama son bir sungu saldirisi ile dusmani bozguna ugrattilar ve Rei Buba yi ele gecirdiler Hammadou nun baskenti top atislariyla bombardimana tutuldu ve ardindan Almanlar tarafindan ele gecirildi Yerine Ardo unvanli yeni yerel lider olarak Bouba Djama atandi Zubairu dan destek topladi ve buyuk bir Fulani suvari ve piyade gucu ile geri dondu Ayrica Adamawa daki Mahdist hareketinden destek talep etti bu hareket artik Emir icin dusman degildi ve Emir in Alman isgalcilere karsi cihat cagrisina sempati duyuyordu Ancak muhbirler Almanlara Zubairu nun planlarini bildirdi Buna ragmen Almanlar Garoua da baris gorusmeleri yapmak ve Zubairu yu kukla olarak kullanmak istedi Ancak Emir Kasim 1901 de daha buyuk bir gucle Garoua ya saldirdi Zubairu yenildi ve kuvveti yaklasik 300 kisi kaybetti Maroua ya kacarken Zubairu yeni bir guc toplamaya calisti ancak Tegmen Dominik kucuk bir Schutztruppe birligiyle pesine dustu Maroua Muharebesi nde Zubairu ve Ahmadu Rufai liderligindeki Fulani suvari kuvveti Mahdist destekcilerle birlikte tekrar bozguna ugratildi Zubairu ve Rufai ise yeniden kacmayi basardi Maroua Muharebesi nin ardindan Zubairu ve bircok destekcisi uzerinden Sokoto Imparatorlugu nun derinliklerine kacti Hans Dominik bu bolgede Zubairu nun kacmasina yardimci olan yerel Fulani lideri Bakari Yadji yi idam ettirdi ve yerine oglu Hamman i yerel lider olarak atadi Zubairu nun askeri yenilgisi ve Fulani uzerindeki manevi ve siyasi otoritesinin sona ermesiyle Alman somurge yonetimi bolgeyi Sokoto dan ilhak etti Fulani nin merkezi ile olan tarihi baglari kesti ve Garoua yi yeni siyasi ve ekonomik merkez olarak belirledi Nisan 1902 de Sultani Umar Alman Imparatoru ye bagliligini ilan etti 1902 Mayis basinda bir sefer Cad Golu nun guney kiyilarina ulasti Zubairu surgunde olmasina ragmen Almanlardan intikam almak icin ajanlar gonderdi Ocak 1903 te ajanlarindan biri Yerima Mustapha Alman Maroua yetkilisi Graf Fugger i zehirli bir ok ile oldurdu bu olay Dominik in sehri sert bir sekilde isgal etmesine yol acti Zubairu ayni yil Ingiliz Nijeryasi ndaki rakip kabileler tarafindan olduruldu 1903 te Almanya ve bolgeyi resmen paylasti Bu Sokoto Halifeligi nin resmi olarak sona ermesiyle sonuclandi ve Kuzey Kamerun un kiyilarina kadar Alman kontrolu kesinlesti Mahdist Ayaklanmasi span 1903 ile 1907 yillari arasinda eski topraklarinda Schutztruppe nin kontrolu altindaki bolgelerde durum nispeten sakinlesmisti Ancak Alman yonetimi altinda Muslumanlar dinlerini korumak icin savunmada hissettiler ve 1907 yazinda onemli bir ayaklanma basladi Hac ziyareti sonrasi kuzey Kamerun a donen Mal Alhadji Mallam Kuran ilahiyatcisi Liman Arabu nun etkisiyle Adamawa da yi yaymaya basladi Haziran 1907 de Maroua yakinlarinda Alman yonetimine karsi Mahdist bir isyan baslatti Kendini Mahdi ye teslim edilecekleri ve Alman Imparatorlugu na bagli Musluman yoneticilerden kurtaracak kisi olarak ilan etti Mal Alhadji kuzeye ilerleyerek Avrupa ile isbirligi yapan koyleri yakmaya basladi Temmuz basinda Mahdist kuvvetler Malam Petel deki Alman kampina saldirdi komutan Carl Heinrich Zimmermann Kaptan Zimmermann ancak agir kayiplar vererek geri cekilmek zorunda kaldilar Zimmermann in birlikleri Alhadji yi Doumru da yakaladi Alhadji Maroua nin yerel lideri Lamido Soudi ye teslim edildi ve Maroua pazarinda halka acik sekilde idam edildi suc ortaklariyla birlikte Almanlar Alhadji nin ayaklanmasinda onemli rol oynayan Mallam Arabu yu da oldurdu Bu arada Ngaoundere lideri Alman misillemesinden endiselenerek Waday ve isyancilari sinir disi etti Waday ve takipcileri kuzeye Garoua yi ele gecirmek icin ilerlemeye karar verdi ni gecerek Garoua ya yoneldiler Schutztruppe Tegmen Nitschmann komutasinda bir birlik gondererek 18 Temmuz 1907 de Guebake de Mahdistleri pusuya dusurdu Waday makineli tufek atesiyle olduruldu ve sadece arka gruptaki Mahdistler kacabildi Agustos 1907 itibariyla Kuzey Adamawa daki isyancilar bastirildi ve ayaklanma sona erdi Almanlar benzer ayaklanmalari onlemek icin Waday i destekleyen tum Fulani liderlerini Garoua da asarak cezalandirdi Hem Alhadji hem de Waday yakin zamanda Hac ziyareti yapmis olduklarindan hac gezileri onceden izin alinarak gerceklestirilmeye baslandi Alhadji ve Waday in isyaninin bastirilmasina ragmen Kamerun uzerindeki Alman kontrolu on yil sonra Fransiz ve Ingiliz tarafindan sirasinda kesin sekilde sona erdirildi Resimler span Kuzey Kamerun daki Fulani askerleri ornegi Kaptan Hans Dominik ve bir Schutztruppe birligi 1906 Adamawa da Fulani suvarileri Ingilizlerin Yola yi ele gecirmesini tasvir eden cizim Yola da Morland Seferi sirasinda Alman subaylar ve Ingiliz subaylar Alman Schutztruppe birlikleri Adamawa Bozkiri nda ilerlerken Hans Dominik Oscar Zimmermann Curt von Pavel ve diger Alman subaylar Cad Golu ne ulastiktan sonra fotograf molasinda 2 Mayis 1902 Kaynakca span Smith Woodruff D 1978 German Colonial Empire University of North Carolina Press s 81 Lowry John S 2015 Big Swords Jesuits and Bondelswarts BRILL s 76 DeLancey Mark Dike 2010 Historical Dictionary of the Republic of Cameroon s 328 Asiwaju A I 1985 Partitioned Africans s 35 Gomez Perez Muriel 2005 Islam politique au sud du Sahara ss 386 389 They Leave Their Jars Behind The Conversion of Mafa Women to Islam s 82 History of Cameroon Since 1800 s 78 Lowry John S 2015 Big Swords Jesuits and Bondelswarts BRILL s 76 Deutsche Kolonial Zeitung Cilt 18 s 181 History of Cameroon Since 1800 s 78 The Historians History of the World Cilt 15 s 561 Journal of the African Society s 85 a b Munoz Jose Maria 2018 Doing Business in Cameroon An Anatomy of Economic Governance Cambridge University Press s 31 Abba Alkasum 2003 History of Yola 1809 1914 Ahmadu Bello University Press s 121 Studia Orientalia Cilt 103 s 30 DeLancey Mark Dike 2010 Historical Dictionary of the Republic of Cameroon Scarecrow Press s 328 Goodwin Stefan 2006 Africa s Legacies Of Urbanization Lexington Books s 199 Njeuma M Z 2012 Fulani Hegemony in Yola African Books Collective s 207 Barkindo Bawuro M 1989 The Sultanate of Mandara to 1902 F Steiner s 219 DeLancey Mark Dike 2019 Historical Dictionary of the Republic of Cameroon Rowman amp Littlefield s 322 They Leave Their Jars Behind s 84 Asiwaju A I 1985 Partitioned Africans C Hurst s 35 Njeuma M Z 2012 Fulani Hegemony in Yola African Books Collective s 212 DeLancey Mark Dike 2016 Conquest and construction Brill s 15 DeLancey Mark Dike Delancey Mark W Mbuh Rebecca Neh 2019 Historical dictionary of the Republic of Cameroon Fifth bas Lanham Maryland s 317 ISBN 978 1 5381 1968 6 Paideuma Mitteilungen zur Kulturkunde Cilt 1 40 s 124 Temimi Abdeljelil 1997 أعمال الندوة العالمية المنعقدة بتمبكتو حول الثقافة العربية الإسلامية بإفريقيا جنوب الصحراء غرب افريقيا نموذجا Fondation Temimi pour la recherche scientifique et l information s 49 ISBN 978 9973 719 59 1 DeLancey Mark Dike Mbuh Rebecca Neh Delancey Mark W 3 Mayis 2010 Historical Dictionary of the Republic of Cameroon Scarecrow Press s 236 ISBN 978 0 8108 7399 5 Mitteilungen zur Kulturkunde Cilt 1 40 s 125 Gomez Perez Muriel 1 Haziran 2005 Islam politique au sud du Sahara KARTHALA Editions ss 386 389 ISBN 978 2 8111 3927 8 Kategoriler Alman somurge imparatorlugu tarihiAlman ImparatorluguGizli kategori Oksuz maddeler Ocak 2026