Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Adakale, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydü. Günümüzde Ardanuç kasabasının bir parçasıdır. Adakale, Osmanlı dönemi öncesinde, Gürcü döneminde yerleşim yeri olarak Artanuci (Gürcüce: არტანუჯი) diye adlandırılan yerdir.
Tarihçe
Bugün Adakale olarak adlandırılan Artanuci, Artanuci Kalesi ile çevresindeki yerleşim alanından oluşuyordu. Artanuci Kalesi'nin Gürcü kralı Vahtang Gorgasali döneminde, 5. yüzyılda inşa edildiği kabul edilir. I. Aşot döneminde ise burası, hem Gürcü krallığının idari merkezi hem de önemli ticaret merkezi haline gelmiştir. Nitekim Kartlis Tshovreba adlı Gürcü kroniğinde I. Aşot'un Ardanuç Kalesi'ni ihya ettiği, kalenin önünde bir kent kurduğu ve kalenin içinde Petre ve Pavle adlı azizlerin adına ithafen bir kilise inşa ettiği yazılmıştır. Artanuci kale-kenti, tarihsel Klarceti bölgesinin de merkeziydi. Osmanlılar Artanuci'yi 1551 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Artanuci, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. "Rabat-i Kala-i Ardanuç" adıyla kaydedilmiş olan yerleşim merkezinin nüfusu, 55'i Hristiyan ve 16'sı Mülüman olmak üzere, 71 haneden oluşuyordu. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine göre ise, yerleşim merkezinde sadece 43 Hristiyan hane bulunuyordu.
Osmanlı idaresinin 1835 tarihli nüfus tespitinde bugünkü Adakale'nin halkı Katolikler, Ermeniler ve "Ahıshavi" şeklinde kaydedilmiş göçmen hanelerden oluşuyordu. Nitekim 1922 tarihinde Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde Adakale, "İslam Mahallesi" ve "Ermeni Mahallesi" olam üzere, iki mahalleden oluşuyordu. İslam Mahallesi'nin nüfusu 160 kişi, Ermeni Mahallesi'nin nüfusu ise 100 kişiden oluşuyordu. Muvahhid Zeki, 1927 yılında, Ardanuç nahiyesinin "Adakale" (آداقلعە) şeklinde yazdığı merkezinin küçük bir kasaba olduğunu, kalan son Ermeni nüfususun Rusya'ya göç ettiğini yazmıştır.
Adakale, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi Ardanuç kazanının (uçastok) idari merkezi olan yerleşim yerini Adakale adıyla değil, Ardanuç (м[естечко] Арданучъ) adıyla kaydetmiştir. Bu sırada Ardanuç kasabası, hem Ardanuç kazasının hem de Ardanuç nahiyesinin merkeziydi. Nüfusu, 516'sı erkek ve 447'si kadın olmak üzere, 203 hanede yaşayan 963 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 930 kişi Ermeni, 33 kişi Kürt olarak kaydedilmiştir. Adakale veya Ardanuç kasabası, Rusların çekilmesinden sonra 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Türkiye'ye bırakıldı.
Adakale, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ada Kala (اطە قلعە) şeklinde geçer. Bu sırada bu yerleşim merkezi, Artvin vilayetinin Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında, daha önce Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetiin Merkez kazasına (Artvin) bağlı Ardanuç nahiyesinin idari merkeziydi. "Adakale" şeklinde yazılan yerleşim merkezinin nüfusu, 118'i erke ve 106'sı kadın olmak üzere, 219 kişiden oluşuyordu. 1945 yılında, Ardanuç nahiyesinin ilçeye dönüştülmesinden sonra yapılan genel nüfus sayımı kayıtlarında ilçenin idari merkezi Adakale adıyla kaydedilmiştir. Bu arada ilçenin idari merkezi olarak Adakale'nin yakından yeni bir yerleşim merkezi ortaya çıktı ve bu yeni yerleşim merkezi Ardanuç olarak adlandırıldı. Buna bağlı olarak Adakale, Ardanuç kasabasının kıyı mahallesine dönüştü.
Adakale veya Artanuci, tepesinde bir iç kalenin bulunduğu ve etrafı surlarla çevrili eski tarz bir yerleşim merkezidir. Sit alanı olarak ilan edilmiş olan Adakale'de Eylül 2021 tarihinde arkeolojik kazı başlatılmıştır. Kazı alanında, Osmanlı döneminden önce Gürcüler tarafından inşa edilmiş olan Ardanuç Kalesi, Petre-Pavle Kilisesi, Artanuci Kilisesi ve bir Gürcü kilisesinden dönüştürülmüş olan İskender Paşa Camii bulunmaktadır.
Kaynakça
- ^ "ქართლის ცხოვრება: ტომი I", Tiflis, 1955, s. 253
- ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 70-71 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 34, ISBN 978-9941-0-8969-5". 9 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2021.
- ^ Faruk Taşkın - Ali İrfan Kaya, Ardanuç Nüfus Defterleri (1835), Ankara, 2018, s.133-136, 203-213,
- ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
- ^ "Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 114". 29 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2019.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı": 1374". 29 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2025.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 77". 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2023.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1940). "1940 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). tuik.gov.tr. 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Temmuz 2022.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bu sayfanin herhangi bir incelenmis surumu bulunmuyor bu yuzden standartlara uygunluk acisindan kontrol edilmemis olabilir Adakale Artvin ilinin Ardanuc ilcesine bagli bir koydu Gunumuzde Ardanuc kasabasinin bir parcasidir Adakale Osmanli donemi oncesinde Gurcu doneminde yerlesim yeri olarak Artanuci Gurcuce არტანუჯი diye adlandirilan yerdir Eski Artanuci veya Adakale 1904 Fotograf Nikolay MarrTarihceBugun Adakale olarak adlandirilan Artanuci Artanuci Kalesi ile cevresindeki yerlesim alanindan olusuyordu Artanuci Kalesi nin Gurcu krali Vahtang Gorgasali doneminde 5 yuzyilda insa edildigi kabul edilir I Asot doneminde ise burasi hem Gurcu kralliginin idari merkezi hem de onemli ticaret merkezi haline gelmistir Nitekim Kartlis Tshovreba adli Gurcu kroniginde I Asot un Ardanuc Kalesi ni ihya ettigi kalenin onunde bir kent kurdugu ve kalenin icinde Petre ve Pavle adli azizlerin adina ithafen bir kilise insa ettigi yazilmistir Artanuci kale kenti tarihsel Klarceti bolgesinin de merkeziydi Osmanlilar Artanuci yi 1551 yilinda Gurculerden ele gecirmistir Adakale de bulunan iki Gurcu kilisesinden biri olan Artanuci Kilisesi 1904 Fotograf Niko Marr Diger kilise Petre Pavle Kilisesi ic kalede bulunmaktadir Artanuci 1574 tarihli ve Defter i Mufassal i Vilayet i Gurcistan adli Osmanli tahrir defterine gore Ardanuc livasinin Ardanuc nahiyesine bagli koylerden biriydi Rabat i Kala i Ardanuc adiyla kaydedilmis olan yerlesim merkezinin nufusu 55 i Hristiyan ve 16 si Muluman olmak uzere 71 haneden olusuyordu 1595 tarihli ve Defter i Mufassal i Liva i Ardanuc adli Osmanli tahrir defterine gore ise yerlesim merkezinde sadece 43 Hristiyan hane bulunuyordu Osmanli idaresinin 1835 tarihli nufus tespitinde bugunku Adakale nin halki Katolikler Ermeniler ve Ahishavi seklinde kaydedilmis gocmen hanelerden olusuyordu Nitekim 1922 tarihinde Artvin livasinda yapilan nufus tespitinde Adakale Islam Mahallesi ve Ermeni Mahallesi olam uzere iki mahalleden olusuyordu Islam Mahallesi nin nufusu 160 kisi Ermeni Mahallesi nin nufusu ise 100 kisiden olusuyordu Muvahhid Zeki 1927 yilinda Ardanuc nahiyesinin Adakale آداقلعە seklinde yazdigi merkezinin kucuk bir kasaba oldugunu kalan son Ermeni nufususun Rusya ya goc ettigini yazmistir Ardanuc Kalesi Adakale de yuksekce bir kayanin uzerindedir Adakale 1877 1878 Osmanli Rus Savasi in ardindan savas tazminatinin bir parcasi olarak Osmanli Devleti tarafindan Rusya ya birakildi Rus idaresi Ardanuc kazaninin ucastok idari merkezi olan yerlesim yerini Adakale adiyla degil Ardanuc m estechko Ardanuch adiyla kaydetmistir Bu sirada Ardanuc kasabasi hem Ardanuc kazasinin hem de Ardanuc nahiyesinin merkeziydi Nufusu 516 si erkek ve 447 si kadin olmak uzere 203 hanede yasayan 963 kisiden olusuyordu Bu nufus icinde 930 kisi Ermeni 33 kisi Kurt olarak kaydedilmistir Adakale veya Ardanuc kasabasi Ruslarin cekilmesinden sonra 1918 1921 arasinda bagimsiz olan Gurcistan in sinirlari icinde kaldi 16 Mart 1921 de imzalanan Moskova Antlasmasi yla da Turkiye ye birakildi Iskender Pasa Camii nin duvarinda Gurcu kilisesinden kalma Gurcuce yazili tas 1904 Fotograf Nikolay Marr Adakale 1928 tarihli Osmanlica koy listesinde Ada Kala اطە قلعە seklinde gecer Bu sirada bu yerlesim merkezi Artvin vilayetinin Ardanuc nahiyesinin koylerinden biriydi 1940 genel nufus sayiminda daha once Rize ve Artvin vilayetlerinin birlestirilmesiyle kurulmus olan Coruh vilayetiin Merkez kazasina Artvin bagli Ardanuc nahiyesinin idari merkeziydi Adakale seklinde yazilan yerlesim merkezinin nufusu 118 i erke ve 106 si kadin olmak uzere 219 kisiden olusuyordu 1945 yilinda Ardanuc nahiyesinin ilceye donustulmesinden sonra yapilan genel nufus sayimi kayitlarinda ilcenin idari merkezi Adakale adiyla kaydedilmistir Bu arada ilcenin idari merkezi olarak Adakale nin yakindan yeni bir yerlesim merkezi ortaya cikti ve bu yeni yerlesim merkezi Ardanuc olarak adlandirildi Buna bagli olarak Adakale Ardanuc kasabasinin kiyi mahallesine donustu Adakale veya Artanuci tepesinde bir ic kalenin bulundugu ve etrafi surlarla cevrili eski tarz bir yerlesim merkezidir Sit alani olarak ilan edilmis olan Adakale de Eylul 2021 tarihinde arkeolojik kazi baslatilmistir Kazi alaninda Osmanli doneminden once Gurculer tarafindan insa edilmis olan Ardanuc Kalesi Petre Pavle Kilisesi Artanuci Kilisesi ve bir Gurcu kilisesinden donusturulmus olan Iskender Pasa Camii bulunmaktadir Kaynakca ქართლის ცხოვრება ტომი I Tiflis 1955 s 253 2015 Yili Tao Klarceti Tarihi Eserleri Arastirma Gezisi Sonuclari ტაო კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები Tiflis 2016 s 70 71 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi ISBN 978 9941 9123 9 9 Klarceti კლარჯეთი Mamia Pagava Meri Tsintsadze Maia Baramidze Malhaz Coharadze Tina Siosvili Sota Mamuladze Ramaz Halvasi Nugzar Mgeladze Zaza Sasikadze Cemal Karalidze Batum 2016 s 34 ISBN 978 9941 0 8969 5 9 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Nisan 2021 Faruk Taskin Ali Irfan Kaya Ardanuc Nufus Defterleri 1835 Ankara 2018 s 133 136 203 213 ISBN 978 605 288 814 8 Nursen Gok Artvin Livasi nin Anavatan a Katilisi Sirasindaki Durumuna Iliskin Belgeler Ankara Universitesi Turk Inkilap Tarihi Enstitusu Ataturk Yolu Dergisi Sayi 41 Mayis 2008 s 89 104 Muvahhid Zeki Artvin Vilayeti Hakkinda Malumati Umumiye Osmanlica 1927 s 114 29 Mayis 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Ekim 2019 Svod statisticheskih dannyh o naselenii Zakavkazskago kraya izvlechennyh iz posemejnyh spiskov 1886 g Transkafkasya Bolgesinin Nufusuna Dair 1886 Yili Aile Listelerinden Edinilmis istatistik Verilerin Ozeti Tiflis 1893 Batum oblasti 1374 29 Haziran 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Temmuz 2025 Son Teskilat i Mulkiyede Koylerimizin Adlari Osmanlica Istanbul 1928 s 77 5 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Subat 2023 Basbakanlik Devlet Istatistik Enstitusu 1940 1940 Genel Nufus Sayimi PDF tuik gov tr 27 Haziran 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 10 Temmuz 2022