Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
| 1993 Azerbaycan Darbesi | |||
|---|---|---|---|
| Azerbaycan'da askerî müdahaleler | |||
| Tarih | 4-15 Haziran 1993 | ||
| Yer |  Azerbaycan | ||
| Hedef | Ebulfez Elçibey hükümetini devirmek | ||
| Yöntem | Askerî darbe | ||
| Sonuç |
| ||
| Taraflar | |||
| |||
| Öne çıkan kişiler | |||
1993 Azerbaycan Darbesi (Gence Ayaklanması olarak da bilinir), 1993 yılında dönemin Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey'e karşı Suret Hüseynov tarafından gerçekleştirilen askerî darbe girişimidir. Darbe girişimi sonucunda Elçibey görevinden ayrılmış, yerine Haydar Aliyev geçmiştir. Hüseynov ise Aliyev tarafından başbakan olarak atanmıştır.
Öncesi
| ]Darbe öncesi Azerbaycan ekonomisindeki sıkıntılar, Elçibey ile Savunma Bakanı Rahim Gaziev ve Azerbaycan Ordusu 709. Tugayı Komutanı Suret Huseynov da dahil olmak üzere Azerbaycan askeri erkanının üst düzey üyeleri arasında fikir ayırlıkları sonrası, Şubat 1993 tarihinde ordu içindeki bir grup asker Hüseynov ve Gaziev'i Ebulfez Elçibey Hükûmeti'ne karşı itaatsizlik ile suçlamasının ardından Elçibey Hükûmeti her iki lideri de cezalandırmak için harekete geçmiştir. Gaziev görevinden alınmıştır. Hüseynov'a görevinden el çektirilerek başkent Bakü'ye geri dönme emri verildi ancak emri tanımayan Hüseynov bunun yerine birliklerini Gence'ye getirdi. Bu iç bunalımdan faydalanan Ermeni kuvvetleri Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesine bitişik Kalbecer bölgesini işgal etti. Bu olay üzerine Suret Hüseynov ve emrindeki bir grup asker mevcut hükûmete karşı isyan etti.
Darbe
| ]
4 Haziran 1993 tarihinde Elçibey hükûmeti tarafından Gence'de Hüseynov ve bir grup Azeri askerinin ele geçirilmesi için gönderilen askerî birliği Hüseynov güçleri tarafından püskürtüldü. Rus Ordusu'nun "104. Hava İndirme Tümeni" tarafından bırakılan askeri teçhizat ile donanmış Hüseynov'un emrindeki darbeci askerler hükûmeti ele geçirmek için Bakü'ye ilerlemeye başladı. Bu gelişmeler yaşanırken onlarca Elçibey hükûmet görevlisi istifa etti ve Azerbaycan'da hükûmet değişikliği talep eden protestolar başladı.
18 Haziran'da Hüseynov'un emrindeki askerler başkent Bakü'ye yaklaşırken, Elçibey Bakü'den ayrılarak Nahçivan'a gitti. Bu süreçte Hüseynov'u İlham Aliyev'de destekledi. Hüseynov'u destekleyen bir diğer isim Talış milliyetçisi, darbe girişimi sonrasıda Azeri Vatandaşlığından çıkarılanAlikram Humbatov iç bunalımdan faydalanarak, Lenkeran bölgesinde Talış Muğan Özerk Cumhuriyeti adıyla kendini kurucusu ilan ederek yeni bir cumhuriyet ilan etti. Seçilmiş cumhurbaşkanı Elçibey'in yokluğunda, 24 Haziran'da kendini Azerbaycan Cumhurbaşkanı ilan eden Aliyev'e parlamento tarafından özel yetkiler verildi. Ertesi gün Hüseynov Azerbaycan Başbakanı olarak atandı ve siyasi boşluk dolduruldu.
29 Ağustos'ta yapılan referandumda ise Haydar Aliyev resmen cumhurbaşkanı seçildi.
Sonrası
| ]Darbenin neden olduğu kargaşadan faydalanan Ermeni kuvvetleri 1993 yazında Ağdam, Fuzuli ve Cebrail bölgelerini işgal etti. Yeni kurulan Aliyev hükûmeti Azerbaycan karşı saldırıları ile işgal edilen bazı bölgeleri geri almada sınırlı başarı elde etti. Çatışma dururken, Haydar Aliyev Mayıs 1994'te Ermenistan ile ateşkes antlaşması imzalayarak savaşı sona erdirdi.
Ekim 1994'te Aliyev ve Hüseynov arasında ilişkiler bozuldu. Cumhurbaşkanı Aliyev Hüseynov'u "Azerbaycan Özel Amaçlı Polis Birimi" ile ittifak halinde Aliyev'e karşı bir darbe planlamakla suçladı. Hakkında yakalama kararı çıkarılması üzerine Hüseynov ve Rahim Gaziev yeniden bir araya gelerek Rusya'ya kaçtı. Her ikiside daha sonra Azerbaycan'a iade edildi ve mahkûm edildi. Aliyev cumhurbaşkanlığa oğlu İlham Aliyev geçene dek; 2003 yılına kadar 1998'de çekişmeli seçimleri de kazanarak iktidarını korumuştur.
Görevden alınan cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey ise 1997'de siyasete dönene kadar Nahçivan'da kaldı ve daha sonra ülkeyi terk edip 2000'de öldüğü Türkiye'de yaşamıştır. 2000 yılında Ebulfeyz Elçibey verdiği bir röportajında; darbeyi Rusya'nın yaptığını, dönemin Türkiye hükûmetinin kendisine destek vermediğini, ABD Kongre üyelerinin Bakü'de Haydar Aliyev'le ve muhalefetle görüştüğünü söylemiştir.
Ayrıca bakınız
| ]Kaynakça
| ]- ^ a b "Elçibey destek istedi". Milliyet. 19 Nisan 2000. 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.
- ^ a b c Mehmet Ali Birand (6 Haziran 2024). "Azerbaycan'daki Askeri Darbe (1993)". 32. Gün.
- ^ a b c d e Kemal Erdem (19 Mart 2010). ""Azerbaycan Darbesi" ve "Gazi Katliamı" arasındaki bağlantı üzerine (Bir "Devlet Sırrı"nın ya da "Devlet Terörü"nün anatomisi)". Sendika.org. 31 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Alikram Humbatov Kimdir? Alikram Humbatov Ne Zaman ve Neden Vefat Etti?". Kocaeli Gündem. 21 Aralık 2023. 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.
- ^ Ali Khudayi (2000). "Azerbaycan Tarihinde Ebülfez Elçibey`inYeri" (PDF). İstanbul Üniversitesi. 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "Azerbaycan Üzerinde Güç Mücadelesi: Elçibey ve 1993 Darbesi" (Azerice). GurbanMammadov.com. 1 Mart 2023. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
| Azerbaycan Halk Cephesi lideri |
| |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Cumhurbaşkanı | ||||||
| Ailesi |
| |||||
| Ayrıca bakınız | ||||||
| ||||||
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi 1993 Azerbaycan DarbesiAzerbaycan da askeri mudahalelerTarih4 15 Haziran 1993Yer AzerbaycanHedefEbulfez Elcibey hukumetini devirmekYontemAskeri darbeSonucHuseynov zaferi Hukumet degisikligi Cumhurbaskani Ebulfez Elcibey guvenoyuyla gorevden alinarak yerine Haydar Aliyev gectiTaraflarEbulfez Elcibey Destekleyenler Azerbaycan Hukumeti Azerbaycan Halk Cephesi Partisi Suret Huseynov Destekleyenler Azerbaycan Muhalefeti Azerbaycan Ordusu icerindeki bir grup asker RusyaOne cikan kisilerHaydar Aliyev 1993 Azerbaycan Darbesi Gence Ayaklanmasi olarak da bilinir 1993 yilinda donemin Azerbaycan Cumhurbaskani Ebulfez Elcibey e karsi Suret Huseynov tarafindan gerceklestirilen askeri darbe girisimidir Darbe girisimi sonucunda Elcibey gorevinden ayrilmis yerine Haydar Aliyev gecmistir Huseynov ise Aliyev tarafindan basbakan olarak atanmistir Oncesi span Darbe oncesi Azerbaycan ekonomisindeki sikintilar Elcibey ile Savunma Bakani Rahim Gaziev ve Azerbaycan Ordusu 709 Tugayi Komutani Suret Huseynov da dahil olmak uzere Azerbaycan askeri erkaninin ust duzey uyeleri arasinda fikir ayirliklari sonrasi Subat 1993 tarihinde ordu icindeki bir grup asker Huseynov ve Gaziev i Ebulfez Elcibey Hukumeti ne karsi itaatsizlik ile suclamasinin ardindan Elcibey Hukumeti her iki lideri de cezalandirmak icin harekete gecmistir Gaziev gorevinden alinmistir Huseynov a gorevinden el cektirilerek baskent Baku ye geri donme emri verildi ancak emri tanimayan Huseynov bunun yerine birliklerini Gence ye getirdi Bu ic bunalimdan faydalanan Ermeni kuvvetleri Azerbaycan in Daglik Karabag bolgesine bitisik Kalbecer bolgesini isgal etti Bu olay uzerine Suret Huseynov ve emrindeki bir grup asker mevcut hukumete karsi isyan etti Darbe span Suret Huseynov ve Haydar Aliyev 1993 4 Haziran 1993 tarihinde Elcibey hukumeti tarafindan Gence de Huseynov ve bir grup Azeri askerinin ele gecirilmesi icin gonderilen askeri birligi Huseynov gucleri tarafindan puskurtuldu Rus Ordusu nun 104 Hava Indirme Tumeni tarafindan birakilan askeri techizat ile donanmis Huseynov un emrindeki darbeci askerler hukumeti ele gecirmek icin Baku ye ilerlemeye basladi Bu gelismeler yasanirken onlarca Elcibey hukumet gorevlisi istifa etti ve Azerbaycan da hukumet degisikligi talep eden protestolar basladi 18 Haziran da Huseynov un emrindeki askerler baskent Baku ye yaklasirken Elcibey Baku den ayrilarak Nahcivan a gitti Bu surecte Huseynov u Ilham Aliyev de destekledi Huseynov u destekleyen bir diger isim Talis milliyetcisi darbe girisimi sonrasida Azeri Vatandasligindan cikarilanAlikram Humbatov ic bunalimdan faydalanarak Lenkeran bolgesinde Talis Mugan Ozerk Cumhuriyeti adiyla kendini kurucusu ilan ederek yeni bir cumhuriyet ilan etti Secilmis cumhurbaskani Elcibey in yoklugunda 24 Haziran da kendini Azerbaycan Cumhurbaskani ilan eden Aliyev e parlamento tarafindan ozel yetkiler verildi Ertesi gun Huseynov Azerbaycan Basbakani olarak atandi ve siyasi bosluk dolduruldu 29 Agustos ta yapilan referandumda ise Haydar Aliyev resmen cumhurbaskani secildi Sonrasi span Darbenin neden oldugu kargasadan faydalanan Ermeni kuvvetleri 1993 yazinda Agdam Fuzuli ve Cebrail bolgelerini isgal etti Yeni kurulan Aliyev hukumeti Azerbaycan karsi saldirilari ile isgal edilen bazi bolgeleri geri almada sinirli basari elde etti Catisma dururken Haydar Aliyev Mayis 1994 te Ermenistan ile ateskes antlasmasi imzalayarak savasi sona erdirdi Ekim 1994 te Aliyev ve Huseynov arasinda iliskiler bozuldu Cumhurbaskani Aliyev Huseynov u Azerbaycan Ozel Amacli Polis Birimi ile ittifak halinde Aliyev e karsi bir darbe planlamakla sucladi Hakkinda yakalama karari cikarilmasi uzerine Huseynov ve Rahim Gaziev yeniden bir araya gelerek Rusya ya kacti Her ikiside daha sonra Azerbaycan a iade edildi ve mahkum edildi Aliyev cumhurbaskanliga oglu Ilham Aliyev gecene dek 2003 yilina kadar 1998 de cekismeli secimleri de kazanarak iktidarini korumustur Gorevden alinan cumhurbaskani Ebulfez Elcibey ise 1997 de siyasete donene kadar Nahcivan da kaldi ve daha sonra ulkeyi terk edip 2000 de oldugu Turkiye de yasamistir 2000 yilinda Ebulfeyz Elcibey verdigi bir roportajinda darbeyi Rusya nin yaptigini donemin Turkiye hukumetinin kendisine destek vermedigini ABD Kongre uyelerinin Baku de Haydar Aliyev le ve muhalefetle gorustugunu soylemistir Ayrica bakiniz span 1995 Azerbaycan darbe girisimiKaynakca span a b Elcibey destek istedi Milliyet 19 Nisan 2000 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Haziran 2025 a b c Mehmet Ali Birand 6 Haziran 2024 Azerbaycan daki Askeri Darbe 1993 32 Gun a b c d e Kemal Erdem 19 Mart 2010 Azerbaycan Darbesi ve Gazi Katliami arasindaki baglanti uzerine Bir Devlet Sirri nin ya da Devlet Teroru nun anatomisi Sendika org 31 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Alikram Humbatov Kimdir Alikram Humbatov Ne Zaman ve Neden Vefat Etti Kocaeli Gundem 21 Aralik 2023 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Haziran 2025 Ali Khudayi 2000 Azerbaycan Tarihinde Ebulfez Elcibey inYeri PDF Istanbul Universitesi 2 Temmuz 2025 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Azerbaycan Uzerinde Guc Mucadelesi Elcibey ve 1993 Darbesi Azerice GurbanMammadov com 1 Mart 2023 16 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi gtdAzerbaycan da askeri mudahalelerDarbeDarbe girisimleri1993 Azerbaycan Darbesi 1995 Azerbaycan darbe girisimiDarbe girisimi iddialari davalari gtd1991 den beri yasanmis darbeler kendi kendine darbeler ve darbe girisimleri1990 larc c c Sovyetler Birligi 1991 c c c c Azerbaycan 1993 c Rusya 1993 c c c Azerbaycan 1995 c c c c Turkiye 1997 c c c c2000 lerc c Venezuela 2002 c c Tayland 2006 c c Turkiye 2007 c c c Honduras 2009 c2010 larc c c c Orta Afrika Cumhuriyeti 2012 13 Misir 2013 c c c Turkiye 2016 c c Sudan 2019 c2020 lerMali 2020 c Myanmar 2021 c Ermenistan 2021 c c Gine 2021 c Sudan Ekim 2021 c Burkina Faso Ocak 2022 c Burkina Faso Eylul 2022 c Peru 2022 Sudan 2023 Nijer 2023 c Gabon 2023 c Bolivya 2024 Guney Kore 2024 Benin 2025 cBasarili darbe Kendi kendine darbe Darbe girisimleri icin herhangi bir isaret kullanilmamistir gtdEbulfez ElcibeyAzerbaycan Halk Cephesi lideriAzerbaycanNahcivanCumhurbaskaniElcibey Hukumeti Gence DarbesiAilesiHalime Aliyeva esi Erturgut Aliyev oglu Cilenay Sametbeyli kizi damadi Almurad Aliyev kardesi yegeni Ayrica bakinizElcibeycilik 1995 Azerbaycan darbe girisimi Azerbaycan Halk Cephesi PartisiKategori Commons b Kategoriler 1993 te catismalar1993 te Azerbaycan1990 larda darbeler ve darbe tesebbusleri