Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Zarf-fiil, bağ-fiil, ulaç veya gerundium bir fiilin cümlede zarf (belirteç) görevinde kullanılan hâli. Türkçedeki üç fiilimsi grubundan biridir. Fiillere -esiye, -ip, ıp, -meden, -ince, -ken, -eli, -dikçe, -erek, -ir … -mez, -diğinde,-e … -e, -meksizin, -cesine eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Bu ekler, Türkçedeki ses uyumlarına veya ağızlara bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Zarf-fiiller, fiil kök ve gövdelerine getirilen eklerle geçici olarak zarf oluşturur ve çekim eki almaz. Çoğunlukla yükleme yöneltilen "nasıl" veya "ne zaman" sorularının yanıtıdır.
- Ancak çok çalışarak başarılı olabilirsin.
- Arkadaşın gelince misafir odasında çalışın.
- Bu mülakat için ölesiye hazırlandım.
- Futbolcular, mola almaksızın antrenman yapıyorlar.
- Geçerken bizim eve mutlaka uğra.
- Görüşmeyeli nasılsın?
- İmtihandan hemen sonra güle oynaya evine gitti.
- Kağnı ite kaka ilerliyordu.
- Misafirin bardağı boşaldıkça çayını tazelemek yaygın bir gelenektir.
- Ödevin bitince parkta buluşalım.
- Önce eve uğrayıp daha sonra bize gelecekmiş.
- Polisler olay yerine vardığında suçlular çoktan kaçmıştı.
- Yaz gelende çıkam yayla başına. (Faruk Kaleli)
- Yemeğimi bitirir bitirmez gelirim.
- Yemek vakti gelmeden ödevini bitir.
- Yorgunluktan yığılıncaya dek koştum.
- Yağmur yağarken aklıma hep sen gelirsin.
Bazı zarf-fiil eklerinden önce kip ekleri gelir:
- Çocuk uçarcasına koşuyordu. ("uçar" geniş zaman kipi)
- Oraya kadar gitmişken teyzeni de ziyaret et. ("gitmiş" öğrenilen geçmiş zaman kipi)
Yaygın olarak kullanılan bazı zarf-fiiller kalıcı olarak zarfa dönüşür:
- Ailece gittiğimiz piknikte doyasıya eğlendik.
- Yumurtaları bakkaldan veresiye satın aldım.
- Dünya döndükçe seni seveceğim.
Türkçe zarf-fiillerin noktalaması
Zarf-fiillerde virgülün kullanımı
Birinci ve ikinci örnekte görüldüğü üzere zarf-fiil eki (-ıp, -madan, -arak, -ınca vs...) almış sözcükten sonra virgül konmaz çünkü bu ekler aynı zamanda bağlaç niteliğindedir ve bazı istisnalar haricinde bağlaçlardan önce veya sonra noktalama işareti kullanılmaz. Kullanıldığı takdirde anlam karmaşası meydana gelebilir ancak üçüncü örnekteki gibi zarf-fiiller art arda sıralanırsa aralarına virgül konulabilir.
Örnek 1:
Yanlış: Bu işi bitirip, seninle ilgileneceğim.
Doğru: Bu işi bitirip seninle ilgileneceğim.
Örnek 2:
Yanlış: Çalışmayı bitirincebana haber ver.
Doğru: Çalışmayı bitirince bana haber ver.
Örnek 3:
Yanlış: Eve gelip giyinip sürünüp çıktı.
Doğru: Eve gelip, giyinip, sürünüp çıktı.
Bileşik fiiller
Bazı zarf-fiiller önüne geldikleri fiillerle kalıplaşarak, kalıcı olarak bileşik fiil oluşturur. Bunlara ikili bileşik fiil denir:
- donup kalmak, sürüp gitmek, dolup taşmak, silip süpürmek
Gerundium
Latincede gerundium
Gerundium, Latincede bir fiilin isimlendirilmiş halidir. Buna uygun olarak bu kelimeler hem bir ismin hem de bir yüklemin gramer özelliklerini taşımaktadırlar. Fiil köke sahip olan kelime, ekleri ile (Genitivus, Dativus veya Ablativus) çekimlenir.
- Örnek: legere "okumak (fiil)“ > ars legendī (Genitiv) "Okuma sanatı“, docēre "öğretmek(fiil)“ > docendō (Ablativ) discimus "Öğretim ile öğreniyoruz."
Fransızcada gérondif
Fransızcada Gérondif olarak adlandırılan bu yapı, Latincedeki Gerundium'dan gelmektedir.
Kaynakça
- ^ a b Ergin, Muharrem. Üniversiteler İçin Türk Dili. s. 310. İstanbul: Bayrak Yayım, 2009.
- ^ Mehmet Hengirmen. Yabancılar İçin Türkçe Dilbilgisi 2 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde . s. 198. 1999
- ^ Gülsevin, Gürer. "Türkiye Türkçesinde Birleşik Zarf Fiiller" (PDF). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. ss. 126-144. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010.[]
- ^ Yıldız, Osman (Mayıs 2007). "Dâsitân-ı Sultân Mahmûd Mesnevisi'nde Fiiller" (PDF). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (15 bas.). ss. 129-150. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010.[]
 | Dilbilgisi ile ilgili bu madde seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Zarf fiil bag fiil ulac veya gerundium bir fiilin cumlede zarf belirtec gorevinde kullanilan hali Turkcedeki uc fiilimsi grubundan biridir Fiillere esiye ip ip meden ince ken eli dikce erek ir mez diginde e e meksizin cesine eklerinin getirilmesiyle olusturulur Bu ekler Turkcedeki ses uyumlarina veya agizlara bagli olarak degisiklik gosterebilir Zarf fiiller fiil kok ve govdelerine getirilen eklerle gecici olarak zarf olusturur ve cekim eki almaz Cogunlukla yukleme yoneltilen nasil veya ne zaman sorularinin yanitidir Ancak cok calisarak basarili olabilirsin Arkadasin gelince misafir odasinda calisin Bu mulakat icin olesiye hazirlandim Futbolcular mola almaksizin antrenman yapiyorlar Gecerken bizim eve mutlaka ugra Gorusmeyeli nasilsin Imtihandan hemen sonra gule oynaya evine gitti Kagni ite kaka ilerliyordu Misafirin bardagi bosaldikca cayini tazelemek yaygin bir gelenektir Odevin bitince parkta bulusalim Once eve ugrayip daha sonra bize gelecekmis Polisler olay yerine vardiginda suclular coktan kacmisti Yaz gelende cikam yayla basina Faruk Kaleli Yemegimi bitirir bitirmez gelirim Yemek vakti gelmeden odevini bitir Yorgunluktan yigilincaya dek kostum Yagmur yagarken aklima hep sen gelirsin Bazi zarf fiil eklerinden once kip ekleri gelir Cocuk ucarcasina kosuyordu ucar genis zaman kipi Oraya kadar gitmisken teyzeni de ziyaret et gitmis ogrenilen gecmis zaman kipi Yaygin olarak kullanilan bazi zarf fiiller kalici olarak zarfa donusur Ailece gittigimiz piknikte doyasiya eglendik Yumurtalari bakkaldan veresiye satin aldim Dunya dondukce seni sevecegim Turkce zarf fiillerin noktalamasiZarf fiillerde virgulun kullanimi Birinci ve ikinci ornekte goruldugu uzere zarf fiil eki ip madan arak inca vs almis sozcukten sonra virgul konmaz cunku bu ekler ayni zamanda baglac niteligindedir ve bazi istisnalar haricinde baglaclardan once veya sonra noktalama isareti kullanilmaz Kullanildigi takdirde anlam karmasasi meydana gelebilir ancak ucuncu ornekteki gibi zarf fiiller art arda siralanirsa aralarina virgul konulabilir Ornek 1 Yanlis Bu isi bitirip seninle ilgilenecegim Dogru Bu isi bitirip seninle ilgilenecegim Ornek 2 Yanlis Calismayi bitirincebana haber ver Dogru Calismayi bitirince bana haber ver Ornek 3 Yanlis Eve gelip giyinip surunup cikti Dogru Eve gelip giyinip surunup cikti Bilesik fiillerBazi zarf fiiller onune geldikleri fiillerle kaliplasarak kalici olarak bilesik fiil olusturur Bunlara ikili bilesik fiil denir donup kalmak surup gitmek dolup tasmak silip supurmekGerundiumLatincede gerundium Gerundium Latincede bir fiilin isimlendirilmis halidir Buna uygun olarak bu kelimeler hem bir ismin hem de bir yuklemin gramer ozelliklerini tasimaktadirlar Fiil koke sahip olan kelime ekleri ile Genitivus Dativus veya Ablativus cekimlenir Ornek legere okumak fiil gt ars legendi Genitiv Okuma sanati docere ogretmek fiil gt docendō Ablativ discimus Ogretim ile ogreniyoruz Fransizcada gerondif Fransizcada Gerondif olarak adlandirilan bu yapi Latincedeki Gerundium dan gelmektedir Kaynakca a b Ergin Muharrem Universiteler Icin Turk Dili s 310 Istanbul Bayrak Yayim 2009 Mehmet Hengirmen Yabancilar Icin Turkce Dilbilgisi 2 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde s 198 1999 Gulsevin Gurer Turkiye Turkcesinde Birlesik Zarf Fiiller PDF Afyon Kocatepe Universitesi Sosyal Bilimler Dergisi ss 126 144 Erisim tarihi 28 Nisan 2010 olu kirik baglanti Yildiz Osman Mayis 2007 Dasitan i Sultan Mahmud Mesnevisi nde Fiiller PDF Suleyman Demirel Universitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15 bas ss 129 150 Erisim tarihi 28 Nisan 2010 olu kirik baglanti Dilbilgisi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir Madde icerigini genisleterek Vikipedi ye katki saglayabilirsiniz