Vikipedi özgür ansiklopedi Sinaptik BoşlukAnatomik BilgilerLatinceFissura synapticaKonumPresinaptik nöron ile postsinapt

Vikipedi ozgur ansiklopedi Sinaptik BoslukAnatomik BilgilerLatinceFissura synapticaKonumPresinaptik noron ile postsinaptik hucre arasiGenislik20 40 nm Kimyasal IcerikEkstraseluler sivi hucre yapisma molekulleri CAM norotransmitterlerFizyolojik IslevTemel GorevNorotransmitter difuzyonu ve sinyal iletimiIlgili YapilarSinaps Dendrit AksonBaglanti TuruElektro kimyasal transduksiyon Sinaptik bosluk veya sinaptik aralik bir noronun akson terminali presinaptik uc ile hedef hucrenin postsinaptik membran zari arasinda bulunan yaklasik 20 ila 40 nanometre genisligindeki mikroskobik ekstraseluler alandir Kimyasal sinapslarin en kritik bileseni olan bu bosluk elektriksel sinyallerin aksiyon potansiyeli kimyasal sinyallere norotransmitterler donusturulerek iletildigi sinir sistemindeki bilgi akisinin module edildigi birincil bolgedir Sinaptik bosluk sanilanin aksine sadece bos bir alan degil hucre yapisma molekulleri CAM enzimler ve yapisal proteinlerle dolu sinapsin butunlugunu koruyan ve sinyal iletimini duzenleyen dinamik bir biyokimyasal ortamdir Anatomik Yapi ve Ultrastruktur span Elektron mikroskobu altinda incelendiginde sinaptik bosluk presinaptik ve postsinaptik membranlari ayiran elektronca yogun bir serit olarak gorulur Bu yapi elektriksel sinapslarda gap junction bulunan 3 5 nm lik mesafeden cok daha genistir ve kimyasal iletim icin gerekli difuzyon alanini saglar Boyutlar ve Sinirlar span Standart bir kimyasal sinapsta boslugun genisligi ortalama 20 40 nm milimetrenin milyonda biri arasinda degisir Bu mesafe norotransmitterlerin milisaniyeler icinde karsiya gecmesine olanak tanirken iki hucrenin elektriksel olarak birbirinden yalitilmasini saglar Sinaptik Matriks span Bosluk sinaptik matriks adi verilen elektronca yogun bir materyal icerir Bu materyal sunlardan olusur Hucre Yapisma Molekulleri CAMs Iki noronu birbirine fermuar gibi baglayan kadherinler ve Bu proteinler sinaptik boslugun genisligini sabit tutar ve sinaps olusumunu sinaptogenez yonetir Ekstraseluler Matriks Proteinleri Laminin ve fibronektin gibi proteinler reseptorlerin postsinaptik membranda kumelenmesini saglar Fizyoloji ve Isleyis Mekanizmasi span Sinaptik boslugun temel islevi presinaptik norondan salinan kimyasal habercilerin difuzyon yoluyla postsinaptik reseptorlere ulasmasini saglamaktir Bu surec sinaptik gecikme synaptic delay adi verilen yaklasik 0 3 ila 5 milisaniyelik bir sureye mal olur Norotransmitter Yayilimi span Ekzositoz Aksiyon potansiyeli presinaptik uca ulastiginda voltaj kapili kalsiyum kanallari acilir ve hucre icine Ca 2 girisi olur Bu sinaptik vezikullerin hucre zariyla kaynasarak iceriklerini sinaptik bosluga bosaltmasini saglar Difuzyon Salinan norotransmitterler orn Asetilkolin Glutamat GABA sinaptik bosluktaki sivi icerisinde yogunluk farkina dayali olarak karsi tarafa yayilir Baglanma Norotransmitterler postsinaptik membrandaki iyonotropik veya metabotropik reseptorlere baglanarak iyon kanallarini acar veya kapatir Sinyal Sonlandirma span Surekli uyarimi engellemek icin sinaptik bosluktaki norotransmitterlerin hizla temizlenmesi gerekir Bu uc yolla gerceklesir Enzimatik Yikim Ornegin asetilkolin molekulu sinaptik bosluktaki bazal laminaya tutunmus Asetilkolinesteraz enzimi tarafindan parcalanir Geri Alim Reuptake Serotonin veya dopamin gibi molekuller presinaptik membrandaki tasiyici proteinler transporter tarafindan tekrar hucre icine alinir Difuzyon Molekullerin bir kismi bosluktan disari sizarak glial hucreler tarafindan emilir Biyokimyasal Ortam span Sinaptik bosluk iyon konsantrasyonu acisindan ekstraseluler siviya benzer ozellikler gosterir yuksek Na ve Cl dusuk K Ancak norotransmisyon sirasinda bu mikro ortamdaki iyon dengesi ve pH seviyesi anlik olarak degisebilir Ayrica sinaptik plastisite ogrenme ve hafiza sureclerinde bosluga salinan buyume faktorleri ve retrograd haberciler orn Nitrik oksit de bu alanda bulunur Klinik Onem ve Farmakoloji span Sinaptik bosluk modern tipta kullanilan pek cok ilacin ve toksinin birincil etki sahasidir Antidepresanlar SSRI grubu ilaclar orn Fluoksetin serotoninin sinaptik bosluktan geri emilimini engelleyerek bosluktaki serotonin miktarini ve kalis suresini artirir Bu sayede depresyon tedavisinde kullanilir Myasthenia Gravis Bu otoimmun hastalikta vucut postsinaptik membrandaki asetilkolin reseptorlerine karsi antikor uretir Sinaptik bosluktaki iletim bozulur ve kas gucsuzlugu ortaya cikar Sinir Gazlari Sarin ve VX gibi kimyasal silahlar sinaptik bosluktaki asetilkolinesteraz enzimini inhibe eder Sonuc olarak asetilkolin parcalanamaz birikir ve surekli kas kasilmasina tetani ve solunum felcine yol acar Toksinler Clostridium botulinum toksini Botoks vezikullerin sinaptik bosluga bosalmasini engelleyerek kas felci yaratir Tarihce span Sinaps ve sinaptik bosluk kavrami 19 yuzyilin sonlarinda norobilimin en buyuk tartismasi olan Retikuler Teori ile Noron Doktrini arasindaki catismanin merkezindeydi Camillo Golgi Sinir sisteminin kesintisiz bir ag retikulum oldugunu savundu Santiago Ramon y Cajal Noronlarin birbirine temas etmedigini aralarinda mikroskobik bir bosluk oldugunu bitisiklik savundu Elektron mikroskobunun 1950 lerde gelistirilmesiyle Cajal in hakli oldugu ve 20 40 nm lik bu boslugun varligi kesin olarak kanitlandi Sinaps terimi ise 1897 de tarafindan turetilmistir Ayrica bakiniz span SinapsKaynakca span Kandel Eric R 2013 Principles of Neural Science McGraw Hill s 178 180 ISBN 978 0071390118 Sudhof Thomas C 2008 Neuroligins and neurexins link synaptic function to cognitive disease Nature 455 7215 ss 903 911 doi 10 1038 nature07456 Hall John E 2021 Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology Elsevier s 563 565 ISBN 978 0323597128 Missler M 2012 Synaptic cell adhesion Cold Spring Harbor Perspectives in Biology 4 4 ss a005694 Purves Dale 2018 Neuroscience Sinauer Associates s 105 112 ISBN 978 1605353807 Katzung Bertram G 2018 Basic and Clinical Pharmacology McGraw Hill Education s 532 535 ISBN 978 1259641152 Lopez Munoz F 2006 The Neuron Doctrine The Historical Origins of the Concept of the Synapse Brain Research Bulletin Cilt 117 ss 1 7 Kategoriler NorobilimHucresel norobilimNoroanatomi