Azərbaycanca AzərbaycancaDeutsch Deutsch日本語 日本語Lietuvos Lietuvosසිංහල සිංහලTürkçe TürkçeУкраїнська УкраїнськаUnited State United State
Destek
www.wikipedia.tr-tr.nina.az

Vikipedi özgür ansiklopedi Sert bilim ve yumuşak bilim terimleri bilimsel disiplinleri algılanan yöntemsel titizlik kesi

Sert ve yumuşak bilim

Sert ve yumuşak bilim
TikTok Jeton Satışı
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Sert bilim ve yumuşak bilim terimleri, bilimsel disiplinleri algılanan yöntemsel titizlik, kesinlik ve nesnellik gibi ölçütlere göre karşılaştırmak amacıyla kullanılan gayriresmî ifadelerdir. Genel olarak, biçimsel bilimler ve doğa bilimleri zor bilim olarak sınıflandırılırken; sosyal bilimler ve bazı diğer alanlar yumuşak bilim olarak tanımlanır.

Tanımlar farklılık gösterebilmekle birlikte, zor bilimleri karakterize ettiği düşünülen başlıca özellikler arasında test edilebilir öngörüler üretmek, kontrollü deneyler yapmak, nicel verilere ve matematiksel modellere dayanmak, yüksek doğruluk ve nesnellik düzeyine ulaşmak, daha yüksek düzeyde bilimsel uzlaşı sağlamak, alanın daha hızlı ilerlemesi, açıklamada daha başarılı olmak, birikimli bilgi üretimi, tekrarlanabilirlik ve bilimsel yöntemin daha saf biçimde uygulanması yer alır. Bu düşünceyle bağlantılı olan ve kökeni 19. yüzyılda Auguste Comte’a kadar uzanan bir başka görüş ise, bilim dallarının yöntemsel titizlik, gelişmişlik düzeyi ve temel ya da uygulamalı oluşlarına göre “zor”dan “yumuşak”a doğru bir hiyerarşide sıralanabileceği yönündedir.

Ancak bilim felsefecileri ve tarihçileri, bu özellikler ile bir bilimin “zor” ya da “yumuşak” sayılması arasındaki ilişkiyi sorgulamışlardır. Daha gelişmiş olarak değerlendirilen zor bilimler, her zaman daha yüksek bilimsel uzlaşıya sahip değildir veya yeni bulguların kabulü konusunda daha seçici davranmaz. Yöntemsel farklar da güvenilir bir ayırt edici unsur oluşturmaz. Örneğin, psikoloji ve sosyoloji gibi sosyal bilimlerde matematiksel modeller yaygın olarak kullanılsa da bu alanlar genellikle yumuşak bilimler arasında değerlendirilir. Bununla birlikte, bazı ölçülebilir farklar da mevcuttur. Örneğin, zor bilimler daha yoğun biçimde grafik kullanırken, yumuşak bilimlerde moda kavramlar ve terimler daha hızlı değişmektedir.

Bu terimlerin kullanım biçimi, yumuşak bilimlerin küçümsenmesine, kamu algısında, finansal kaynak tahsisinde ve akademik tanınırlıkta dengesizliklere neden olduğu gerekçesiyle eleştirilmiştir.

Terimlerin Kökeni

| ]

“Zor bilim” ve “yumuşak bilim” ifadelerinin kökeni tam olarak bilinmemektedir. “Zor bilim” ifadesine bilinen en erken atıf, 1858 tarihli Journal of the Society of Arts dergisinde yer alır. Ancak bilimlerin bir hiyerarşi içinde düzenlenmesi fikri daha önce, Fransız filozof Auguste Comte’un (1798‒1857) çalışmalarında görülmektedir. Comte, bilimleri evrensellik ve karmaşıklık düzeyine göre sıralamış; astronomiyi en genel bilim, ardından fiziği, kimyayı, biyolojiyi ve son olarak sosyolojiyi yerleştirmiştir. Bu yaklaşım, bilimsel alanları zihinsel gelişmişlik ve konu karmaşıklığına göre sınıflandırmayı amaçlamaktaydı ve önemli ölçüde etkili olmuştur.

Modern anlamda zor-yumuşak bilim ayrımı ise genellikle 1964 yılında Science dergisinde yayımlanan John R. Platt’a ait bir makaleye dayandırılır. Platt, bazı bilimsel alanların neden diğerlerine göre daha üretken olduğunu tartışmış, ancak doğrudan bu terimleri kullanmamıştır. 1967 yılında bilim sosyoloğu Norman W. Storer, doğa bilimlerini zor, sosyal bilimleri ise yumuşak bilim olarak ayırarak bu sınıflamayı açıkça ifade etmiştir. Storer, bir alanın “zor”luğunu matematiksel yöntem kullanımına göre tanımlamış; zamanla bilim alanlarının daha “zor” hale geldiğini, bu sürecin bilgi entegrasyonu, hata tespiti becerisi ve öğrenme zorluğundaki artış gibi unsurlarla karakterize olduğunu öne sürmüştür.

Ampirik Bulgular

| ]

1970’lerde sosyolog Stephen Cole, bilimsel disiplinler arasında bir hiyerarşi olup olmadığını araştırmak üzere çeşitli ampirik çalışmalar yürüttü. Ancak bilgi çekirdeği, kodifikasyon düzeyi ya da araştırma materyali açısından anlamlı farklar bulamadı. Tespit ettiği farklardan biri, yumuşak bilimlerde ders kitaplarının daha güncel kaynaklara dayanması, buna karşın zor bilimlerde ders kitaplarının zaman içinde daha istikrarlı olmasıydı. 1983’ten sonra yapılan değerlendirmelerde, Cole’un yalnızca bireysel ölçümlere odaklandığı, ölçümler arasındaki ortak eğilimleri dikkate almadığı ve bilimsel statüyü belirleyebilecek tüm kriterleri analiz etmediği gerekçesiyle bazı ilişkileri gözden kaçırmış olabileceği öne sürülmüştür.

1984 yılında Cleveland, 57 bilimsel dergi üzerinde yaptığı bir incelemede, doğa bilimlerine ait dergilerin grafik kullanımında matematik ve sosyal bilim dergilerine kıyasla daha yoğun olduğunu belirledi. Grafiklerin kapladığı sayfa oranı %0 ila %31 arasında değişmekteydi; bu farklılık, çoğunlukla grafik sayısındaki farklılıklardan kaynaklanıyordu. 2000 yılında Smith tarafından yapılan daha ileri analizlerde ise yedi bilim dalında grafik örneklerine dayalı olarak grafik kullanım oranının “sertlik” ile neredeyse mükemmel bir şekilde (r=0.97) örtüştüğü tespit edildi. Aynı yaklaşım, psikolojinin on alt alanı için de uygulandığında benzer bir sonuç (r=0.93) elde edildi.

2010 yılında Fanelli, bilimsel alanların araştırmacı önyargılarına karşı ne derece dirençli olduğunu inceledi. Bulgular, “yumuşak” olarak algılanan bilim alanlarında olumlu sonuçların daha yüksek oranda yayımlandığını gösterdi. Örneğin, hipotez test eden araştırmalar içinde, sosyal bilimlerde olumlu sonuçların çıkma olasılığı fizik bilimlerine göre 2,3 kat daha yüksekti. Biyolojik bilimler ise iki grup arasında yer aldı. Fanelli, bu durumun sosyal ve doğa bilimleri arasında yalnızca derecesel bir fark olduğunu, yeter ki sosyal bilimler bilimsel yöntemi izlesinler, savundu.

2013 yılında yine Fanelli, bilimsel bir alandaki araştırmacıların uzlaşıya varma ve bilgi biriktirme becerisinin bilim dalının “sertlik” derecesiyle ilişkili olup olmadığını araştırdı. 29.000 makaleden oluşan bir örneklemde, bilimsel uzlaşı düzeyini gösteren ölçütler kullanıldı. Üç olasılık (hiyerarşi, zor/yumuşak ayrımı veya sırasızlık) arasında, sonuçlar bir hiyerarşiyi destekledi: fiziksel bilimler en yüksek performansı gösterdi, onu biyolojik bilimler ve ardından sosyal bilimler izledi. Bu sonuçlar disiplinlerin kendi alt alanlarında da geçerliydi; matematik ve beşerî bilimler de dahil edildiğinde genel desen korundu.

Eleştiriler

| ]

Bu kavramlara yönelik eleştiriler, yumuşak bilimlerin örtük biçimde daha az “meşru” bilim alanları olarak görüldüğünü, hatta bazı durumlarda bilim olarak bile değerlendirilmediğini savunur.Nature dergisindeki bir editöryal yazı, sosyal bilim bulgularının günlük yaşamla daha sık kesişmesi nedeniyle “zaten bilinen” veya “önemsiz” olarak algılanabildiğini belirtmiştir. Bir disiplinin yumuşak bilim olarak etiketlenmesi, onun toplumsal değerini ve alabileceği finansmanı doğrudan etkileyebilmektedir.

1980’lerde matematikçi Serge Lang, siyaset bilimci Samuel P. Huntington’ın ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilmesini, matematiksel yöntemleri toplumsal faktörler üzerindeki etkileri açıklamada “bilim dışı” kullandığı gerekçesiyle engellemiştir. Huntington’ın “toplumsal hoşnutsuzluk” gibi soyut kavramları ölçme girişimlerine karşı Lang, “hoşnutsuzluk ölçeri mi var?” sorusunu yöneltmiştir. 2000’li yılların sonundaki ekonomik durgunluk sırasında sosyal bilimler, matematik ve doğa bilimlerine kıyasla daha fazla bütçe kesintisine maruz kalmıştır. ABD Ulusal Bilim Vakfı’nın siyaset bilimi gibi alanlara fon sağlamayı tamamen durdurması yönünde öneriler de gündeme gelmiştir. Bu tür gelişmeler, zor ve yumuşak bilim ayrımının akademi ve toplum içindeki etkilerini yeniden gündeme getirmiştir.

Zor-yumuşak bilim algısı toplumsal cinsiyet önyargılarından da etkilenmektedir. Bir alandaki kadın araştırmacı oranı arttıkça, o alanın daha “yumuşak” olarak algılanma olasılığı yükselmektedir. Bu algısal yumuşama ise ilgili alanın değerinin düşürülmesine yol açabilmektedir.

Ayrıca bakınız

| ]

Akademik Disiplin

 [en]

Fen bilimler

Sert ve yumuşak bilimkurgu

Bilim tarihi

 [en]

Bilim dışı

Sosyal bilimler felsefesi

 [en]

STEM alanları

Kaynakça

| ]
  1. ^ a b "Yumuşak bilimin övgüsü" 21 Ocak 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..Nature.435(7045):1003–2005. 2005.doi: 10.1038/4351003a 21 Ocak 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .PMID 15973363 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  2. ^ a b c d Wilson, Timothy D. (12 Temmuz 2012)."Yumuşak" bilimler bu züppeliği hak etmiyor 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Los Angeles Times . Erişim tarihi: 19 Aralık 2012 .
  3. ^ a b c Frost, Pamela."Yumuşak bilim ve sert haberler 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Columbia Üniversitesi .Metanews. Erişim tarihi 10 Ağustos 2009.
  4. ^ Helmenstine, Anne Marie (29 Kasım 2019). "Sert ve Yumuşak Bilim Arasındaki Fark Nedir? 15 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." . ThoughtCo .
  5. ^ a b c d Smith LD, Best LA, Stubbs A, Johnston J, Archibald AB (2000). "Bilimsel Grafikler ve Bilimlerin Hiyerarşisi".Sosyal Bilimler.30(1):73–94.doi:10.1177/030631200030001003 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..S2CID 145685575 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  6. ^ a b c d e Cole, Stephen (1983). "Bilimlerin Hiyerarşisi?".Amerikan Sosyoloji Dergisi.89(1):111–139.CiteSeerX 10.1.1.1033.9702 23 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .doi:10.1086/227835 17 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. JSTOR 2779049 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..S2CID 144920176 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 
  7. ^ a b Fanelli D (2010)."Olumlu" sonuçlar Bilimler Hiyerarşisinde aşağıya doğru artar 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." . PLOS ONE . 5 (4): e10068. Bibcode : 2010PLoSO...510068F . doi : 10.1371/journal.pone.0010068 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMC  2850928 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. PMID  20383332 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  8. ^ Lemons, John (1996). Bilimsel Belirsizlik ve Çevresel Sorun Çözme . Blackwell. s. 99. ISBN  [en:Special].
  9. ^ Rose, Steven (1997). "Bölüm Bir 21 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." . Yaşam Hatları: Determinizm Ötesinde Biyoloji . Oxford: Oxford University Press. ISBN  [en:Special].
  10. ^  [en] (17 Mayıs 2012). "Sosyal Bilimler Ne Kadar Güvenilir? 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." . The New York Times . Erişim tarihi 19 Aralık 2012 .
  11. ^ a b c Diamond, Jared (Ağustos 1987)."Yumuşak bilimler genellikle sert bilimlerden daha zordur".Keşfet13 Aralık 2012 tarihindeorijinalindenarşivlendi. 19 Aralık 2012 tarihinde.
  12. ^ Hedges, Larry (1 Mayıs 1987). "Sert bilim ne kadar zordur, yumuşak bilim ne kadar yumuşaktır? Araştırmanın deneysel birikimi" 22 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Amerikan Psikoloğu . 42 (5): 443– 455. CiteSeerX 10.1.1.408.2317 23 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . doi : 10.1037/0003-066X.42.5.443 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  13. ^ Lodahl, Janice Beyer; Gordon, Gerald (1972). "Bilimsel Alanların Yapısı ve Üniversite Lisansüstü Bölümlerinin İşleyişi". Amerikan Sosyoloji Dergisi . 37 (1): 57– 72. doi : 10.2307/2093493 14 Şubat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . JSTOR 2093493 .
  14. ^ Latour, B. (1990). "Bir araya getirilen şeyler". M. Lynch; S. Woolgar (editörler). Bilimsel uygulamada temsil . Cambridge, MA: MIT Press. s.  19– 68.
  15. ^ Bentley, RA (2008). Allen, Colin (ed.). "Akademik Kelime Dağarcığında Rastgele Sürüklenme ve Seçim: Yayımlanmış Anahtar Sözcüklerin Evrimsel Analizi" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PLOS ONE . ​​3 (8): e3057. arXiv : 0807.1182 . Bibcode : 2008PLoSO...3.3057B . doi : 10.1371/journal.pone.0003057 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMC 2518107 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMID 18728786 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  16. ^ a b c d "Farklı bir gündem".Nature.487(7407): 271. 2012.Bibcode:2012Natur.487Q.271..doi: 10.1038/487271a 23 Mayıs 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .PMID 22810654 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  17. ^ Winkworth, Thos. (29 Ekim 1858). "Journal of the Society of Arts, Cilt 6, no. 310]". The Journal of the Society of Arts . 6 (310): 697– 706. JSTOR 41323682 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  18. ^ "hard, adj. ve n. 8 Aralık 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." . Oxford İngilizce Sözlüğü (3. basım). Oxford, İngiltere: Oxford University Press. Haziran 2015 . Erişim tarihi: 10 Ağustos 2018 .
  19. ^ Platt, JR (16 Ekim 1964). "Güçlü Çıkarım: Bilimsel düşüncenin belirli sistematik yöntemleri diğerlerinden çok daha hızlı ilerleme sağlayabilir". Science . 146 (3642): 347– 353. doi : 10.1126/science.146.3642.347 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . ISSN 0036-8075 . PMID 17739513 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  20. ^ VanLandingham, Mark (2014). "Halk Sağlığında Sert ve Yumuşak Bilimler Üzerine" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Halk Sağlığı Raporları . 129 (2): 124– 126. doi : 10.1177/003335491412900204 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . ISSN 0033-3549 . PMC 3904890 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMID 24587545 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . 
  21. ^ Storer, NW (1967). "Sert bilimler ve yumuşak bilimler: bazı sosyolojik gözlemler" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Bull Med Libr Assoc . 55 (1): 75– 84. PMC 198502 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMID 6016373 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .  
  22. ^ Simonton DK (2004). "Psikolojinin Bilimsel Bir Disiplin Olarak Statüsü: Bilimlerin Örtük Hiyerarşisi İçindeki Ampirik Yerleşimi". Genel Psikoloji Dergisi . 8 (1): 59– 67. doi : 10.1037/1089-2680.8.1.59 . S2CID 145134072 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  23. ^ Cleveland WS (1984). "Bilimsel Yayınlarda Grafikler". Amerikan İstatistikçisi . 38 (4): 261– 269. doi : 10.2307/2683400 13 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . JSTOR 2683400 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  24. ^ Fanelli D, Glänzel W (2013). "Bilimlerin Hiyerarşisi İçin Bibliyometrik Kanıtlar" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PLOS ONE . ​​8 (6): e66938. Bib kodu : 2013PLoSO...866938F . doi : 10.1371/journal.pone.0066938 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMC 3694152 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . PMID 23840557 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. .
  25. ^ Berezow, Alex B. (13 Temmuz 2012). "Psikoloji neden bilim değildir" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Los Angeles Times . Erişim tarihi 19 Aralık 2012 .
  26. ^ Johnson, George; Laura Mansnerus (3 Mayıs 1987). "Bilim Akademisi Harvard Siyaset Bilimcisini Reddetti" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . The New York Times . Erişim tarihi 19 Aralık 2012 .
  27. ^ Change, Kenneth; Warren Leary (25 Eylül 2005). "Serge Lang, 78, Bir At Sineği ve Matematik Teorisyeni, Öldü" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . The New York Times . Erişim tarihi 19 Aralık 2012 .
  28. ^ Richardson, Hannah (26 Ekim 2010). "Beşeri bilimler İngiliz üniversitelerinin öğretim hibesini kaybedecek" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . BBC Haberleri . Erişim tarihi 19 Aralık 2012
  29. ^ Jump, Paul (20 Ocak 2011). "Sosyal bilim, işten çıkarılmadan kurtulmak için bilimsel yöntemi taklit ediyor" 28 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Times Higher Education . Erişim tarihi 19 Aralık 2012 .
  30. ^ Lane, Charles (4 Haziran 2012). "Kongre, siyasi bilim araştırmaları için fonlamayı kesmeli" . The Washington Post . 29 Ekim 2013 tarihinde orijinalinden arşivlendi . 19 Aralık 2012 tarihinde erişildi .
  31. ^ Light, Alysson. "Yeni bir araştırmaya göre, STEM alanında daha fazla kadın olması, insanların bunu 'yumuşak bilim' olarak etiketlemesine yol açıyor" 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . theconversation.com . The Conversation . Erişim tarihi: 25 Ocak 2022 .

wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar

Vikipedi ozgur ansiklopedi Sert bilim ve yumusak bilim terimleri bilimsel disiplinleri algilanan yontemsel titizlik kesinlik ve nesnellik gibi olcutlere gore karsilastirmak amaciyla kullanilan gayriresmi ifadelerdir Genel olarak bicimsel bilimler ve doga bilimleri zor bilim olarak siniflandirilirken sosyal bilimler ve bazi diger alanlar yumusak bilim olarak tanimlanir Tanimlar farklilik gosterebilmekle birlikte zor bilimleri karakterize ettigi dusunulen baslica ozellikler arasinda test edilebilir ongoruler uretmek kontrollu deneyler yapmak nicel verilere ve matematiksel modellere dayanmak yuksek dogruluk ve nesnellik duzeyine ulasmak daha yuksek duzeyde bilimsel uzlasi saglamak alanin daha hizli ilerlemesi aciklamada daha basarili olmak birikimli bilgi uretimi tekrarlanabilirlik ve bilimsel yontemin daha saf bicimde uygulanmasi yer alir Bu dusunceyle baglantili olan ve kokeni 19 yuzyilda Auguste Comte a kadar uzanan bir baska gorus ise bilim dallarinin yontemsel titizlik gelismislik duzeyi ve temel ya da uygulamali oluslarina gore zor dan yumusak a dogru bir hiyerarside siralanabilecegi yonundedir Ancak bilim felsefecileri ve tarihcileri bu ozellikler ile bir bilimin zor ya da yumusak sayilmasi arasindaki iliskiyi sorgulamislardir Daha gelismis olarak degerlendirilen zor bilimler her zaman daha yuksek bilimsel uzlasiya sahip degildir veya yeni bulgularin kabulu konusunda daha secici davranmaz Yontemsel farklar da guvenilir bir ayirt edici unsur olusturmaz Ornegin psikoloji ve sosyoloji gibi sosyal bilimlerde matematiksel modeller yaygin olarak kullanilsa da bu alanlar genellikle yumusak bilimler arasinda degerlendirilir Bununla birlikte bazi olculebilir farklar da mevcuttur Ornegin zor bilimler daha yogun bicimde grafik kullanirken yumusak bilimlerde moda kavramlar ve terimler daha hizli degismektedir Bu terimlerin kullanim bicimi yumusak bilimlerin kucumsenmesine kamu algisinda finansal kaynak tahsisinde ve akademik taninirlikta dengesizliklere neden oldugu gerekcesiyle elestirilmistir Terimlerin Kokeni span Zor bilim ve yumusak bilim ifadelerinin kokeni tam olarak bilinmemektedir Zor bilim ifadesine bilinen en erken atif 1858 tarihli Journal of the Society of Arts dergisinde yer alir Ancak bilimlerin bir hiyerarsi icinde duzenlenmesi fikri daha once Fransiz filozof Auguste Comte un 1798 1857 calismalarinda gorulmektedir Comte bilimleri evrensellik ve karmasiklik duzeyine gore siralamis astronomiyi en genel bilim ardindan fizigi kimyayi biyolojiyi ve son olarak sosyolojiyi yerlestirmistir Bu yaklasim bilimsel alanlari zihinsel gelismislik ve konu karmasikligina gore siniflandirmayi amaclamaktaydi ve onemli olcude etkili olmustur Modern anlamda zor yumusak bilim ayrimi ise genellikle 1964 yilinda Science dergisinde yayimlanan John R Platt a ait bir makaleye dayandirilir Platt bazi bilimsel alanlarin neden digerlerine gore daha uretken oldugunu tartismis ancak dogrudan bu terimleri kullanmamistir 1967 yilinda bilim sosyologu Norman W Storer doga bilimlerini zor sosyal bilimleri ise yumusak bilim olarak ayirarak bu siniflamayi acikca ifade etmistir Storer bir alanin zor lugunu matematiksel yontem kullanimina gore tanimlamis zamanla bilim alanlarinin daha zor hale geldigini bu surecin bilgi entegrasyonu hata tespiti becerisi ve ogrenme zorlugundaki artis gibi unsurlarla karakterize oldugunu one surmustur Ampirik Bulgular span 1970 lerde sosyolog Stephen Cole bilimsel disiplinler arasinda bir hiyerarsi olup olmadigini arastirmak uzere cesitli ampirik calismalar yuruttu Ancak bilgi cekirdegi kodifikasyon duzeyi ya da arastirma materyali acisindan anlamli farklar bulamadi Tespit ettigi farklardan biri yumusak bilimlerde ders kitaplarinin daha guncel kaynaklara dayanmasi buna karsin zor bilimlerde ders kitaplarinin zaman icinde daha istikrarli olmasiydi 1983 ten sonra yapilan degerlendirmelerde Cole un yalnizca bireysel olcumlere odaklandigi olcumler arasindaki ortak egilimleri dikkate almadigi ve bilimsel statuyu belirleyebilecek tum kriterleri analiz etmedigi gerekcesiyle bazi iliskileri gozden kacirmis olabilecegi one surulmustur 1984 yilinda Cleveland 57 bilimsel dergi uzerinde yaptigi bir incelemede doga bilimlerine ait dergilerin grafik kullaniminda matematik ve sosyal bilim dergilerine kiyasla daha yogun oldugunu belirledi Grafiklerin kapladigi sayfa orani 0 ila 31 arasinda degismekteydi bu farklilik cogunlukla grafik sayisindaki farkliliklardan kaynaklaniyordu 2000 yilinda Smith tarafindan yapilan daha ileri analizlerde ise yedi bilim dalinda grafik orneklerine dayali olarak grafik kullanim oraninin sertlik ile neredeyse mukemmel bir sekilde r 0 97 ortustugu tespit edildi Ayni yaklasim psikolojinin on alt alani icin de uygulandiginda benzer bir sonuc r 0 93 elde edildi 2010 yilinda Fanelli bilimsel alanlarin arastirmaci onyargilarina karsi ne derece direncli oldugunu inceledi Bulgular yumusak olarak algilanan bilim alanlarinda olumlu sonuclarin daha yuksek oranda yayimlandigini gosterdi Ornegin hipotez test eden arastirmalar icinde sosyal bilimlerde olumlu sonuclarin cikma olasiligi fizik bilimlerine gore 2 3 kat daha yuksekti Biyolojik bilimler ise iki grup arasinda yer aldi Fanelli bu durumun sosyal ve doga bilimleri arasinda yalnizca derecesel bir fark oldugunu yeter ki sosyal bilimler bilimsel yontemi izlesinler savundu 2013 yilinda yine Fanelli bilimsel bir alandaki arastirmacilarin uzlasiya varma ve bilgi biriktirme becerisinin bilim dalinin sertlik derecesiyle iliskili olup olmadigini arastirdi 29 000 makaleden olusan bir orneklemde bilimsel uzlasi duzeyini gosteren olcutler kullanildi Uc olasilik hiyerarsi zor yumusak ayrimi veya sirasizlik arasinda sonuclar bir hiyerarsiyi destekledi fiziksel bilimler en yuksek performansi gosterdi onu biyolojik bilimler ve ardindan sosyal bilimler izledi Bu sonuclar disiplinlerin kendi alt alanlarinda da gecerliydi matematik ve beseri bilimler de dahil edildiginde genel desen korundu Elestiriler span Bu kavramlara yonelik elestiriler yumusak bilimlerin ortuk bicimde daha az mesru bilim alanlari olarak goruldugunu hatta bazi durumlarda bilim olarak bile degerlendirilmedigini savunur Nature dergisindeki bir editoryal yazi sosyal bilim bulgularinin gunluk yasamla daha sik kesismesi nedeniyle zaten bilinen veya onemsiz olarak algilanabildigini belirtmistir Bir disiplinin yumusak bilim olarak etiketlenmesi onun toplumsal degerini ve alabilecegi finansmani dogrudan etkileyebilmektedir 1980 lerde matematikci Serge Lang siyaset bilimci Samuel P Huntington in ABD Ulusal Bilimler Akademisi ne secilmesini matematiksel yontemleri toplumsal faktorler uzerindeki etkileri aciklamada bilim disi kullandigi gerekcesiyle engellemistir Huntington in toplumsal hosnutsuzluk gibi soyut kavramlari olcme girisimlerine karsi Lang hosnutsuzluk olceri mi var sorusunu yoneltmistir 2000 li yillarin sonundaki ekonomik durgunluk sirasinda sosyal bilimler matematik ve doga bilimlerine kiyasla daha fazla butce kesintisine maruz kalmistir ABD Ulusal Bilim Vakfi nin siyaset bilimi gibi alanlara fon saglamayi tamamen durdurmasi yonunde oneriler de gundeme gelmistir Bu tur gelismeler zor ve yumusak bilim ayriminin akademi ve toplum icindeki etkilerini yeniden gundeme getirmistir Zor yumusak bilim algisi toplumsal cinsiyet onyargilarindan da etkilenmektedir Bir alandaki kadin arastirmaci orani arttikca o alanin daha yumusak olarak algilanma olasiligi yukselmektedir Bu algisal yumusama ise ilgili alanin degerinin dusurulmesine yol acabilmektedir Ayrica bakiniz span Akademik Disiplin en Fen bilimler Sert ve yumusak bilimkurgu Bilim tarihi en Bilim disi Sosyal bilimler felsefesi en STEM alanlari Kaynakca span a b Yumusak bilimin ovgusu 21 Ocak 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Nature 435 7045 1003 2005 2005 doi 10 1038 4351003a 21 Ocak 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 15973363 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi a b c d Wilson Timothy D 12 Temmuz 2012 Yumusak bilimler bu zuppeligi hak etmiyor 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Los Angeles Times Erisim tarihi 19 Aralik 2012 a b c Frost Pamela Yumusak bilim ve sert haberler 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Columbia Universitesi Metanews Erisim tarihi 10 Agustos 2009 Helmenstine Anne Marie 29 Kasim 2019 Sert ve Yumusak Bilim Arasindaki Fark Nedir 15 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi ThoughtCo a b c d Smith LD Best LA Stubbs A Johnston J Archibald AB 2000 Bilimsel Grafikler ve Bilimlerin Hiyerarsisi Sosyal Bilimler 30 1 73 94 doi 10 1177 030631200030001003 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi S2CID 145685575 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi a b c d e Cole Stephen 1983 Bilimlerin Hiyerarsisi Amerikan Sosyoloji Dergisi 89 1 111 139 CiteSeerX 10 1 1 1033 9702 23 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi doi 10 1086 227835 17 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi JSTOR 2779049 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi S2CID 144920176 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi a b Fanelli D 2010 Olumlu sonuclar Bilimler Hiyerarsisinde asagiya dogru artar 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PLOS ONE 5 4 e10068 Bibcode 2010PLoSO 510068F doi 10 1371 journal pone 0010068 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMC 2850928 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 20383332 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Lemons John 1996 Bilimsel Belirsizlik ve Cevresel Sorun Cozme Blackwell s 99 ISBN en Special Rose Steven 1997 Bolum Bir 21 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Yasam Hatlari Determinizm Otesinde Biyoloji Oxford Oxford University Press ISBN en Special en 17 Mayis 2012 Sosyal Bilimler Ne Kadar Guvenilir 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The New York Times Erisim tarihi 19 Aralik 2012 a b c Diamond Jared Agustos 1987 Yumusak bilimler genellikle sert bilimlerden daha zordur Kesfet13 Aralik 2012 tarihindeorijinalindenarsivlendi 19 Aralik 2012 tarihinde Hedges Larry 1 Mayis 1987 Sert bilim ne kadar zordur yumusak bilim ne kadar yumusaktir Arastirmanin deneysel birikimi 22 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Amerikan Psikologu 42 5 443 455 CiteSeerX 10 1 1 408 2317 23 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi doi 10 1037 0003 066X 42 5 443 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Lodahl Janice Beyer Gordon Gerald 1972 Bilimsel Alanlarin Yapisi ve Universite Lisansustu Bolumlerinin Isleyisi Amerikan Sosyoloji Dergisi 37 1 57 72 doi 10 2307 2093493 14 Subat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi JSTOR 2093493 Latour B 1990 Bir araya getirilen seyler M Lynch S Woolgar editorler Bilimsel uygulamada temsil Cambridge MA MIT Press s 19 68 Bentley RA 2008 Allen Colin ed Akademik Kelime Dagarciginda Rastgele Suruklenme ve Secim Yayimlanmis Anahtar Sozcuklerin Evrimsel Analizi 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PLOS ONE 3 8 e3057 arXiv 0807 1182 Bibcode 2008PLoSO 3 3057B doi 10 1371 journal pone 0003057 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMC 2518107 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 18728786 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi a b c d Farkli bir gundem Nature 487 7407 271 2012 Bibcode 2012Natur 487Q 271 doi 10 1038 487271a 23 Mayis 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 22810654 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Winkworth Thos 29 Ekim 1858 Journal of the Society of Arts Cilt 6 no 310 The Journal of the Society of Arts 6 310 697 706 JSTOR 41323682 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi hard adj ve n 8 Aralik 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Oxford Ingilizce Sozlugu 3 basim Oxford Ingiltere Oxford University Press Haziran 2015 Erisim tarihi 10 Agustos 2018 Platt JR 16 Ekim 1964 Guclu Cikarim Bilimsel dusuncenin belirli sistematik yontemleri digerlerinden cok daha hizli ilerleme saglayabilir Science 146 3642 347 353 doi 10 1126 science 146 3642 347 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi ISSN 0036 8075 PMID 17739513 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi VanLandingham Mark 2014 Halk Sagliginda Sert ve Yumusak Bilimler Uzerine 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Halk Sagligi Raporlari 129 2 124 126 doi 10 1177 003335491412900204 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi ISSN 0033 3549 PMC 3904890 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 24587545 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Storer NW 1967 Sert bilimler ve yumusak bilimler bazi sosyolojik gozlemler 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Bull Med Libr Assoc 55 1 75 84 PMC 198502 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 6016373 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Simonton DK 2004 Psikolojinin Bilimsel Bir Disiplin Olarak Statusu Bilimlerin Ortuk Hiyerarsisi Icindeki Ampirik Yerlesimi Genel Psikoloji Dergisi 8 1 59 67 doi 10 1037 1089 2680 8 1 59 S2CID 145134072 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Cleveland WS 1984 Bilimsel Yayinlarda Grafikler Amerikan Istatistikcisi 38 4 261 269 doi 10 2307 2683400 13 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi JSTOR 2683400 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Fanelli D Glanzel W 2013 Bilimlerin Hiyerarsisi Icin Bibliyometrik Kanitlar 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PLOS ONE 8 6 e66938 Bib kodu 2013PLoSO 866938F doi 10 1371 journal pone 0066938 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMC 3694152 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi PMID 23840557 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Berezow Alex B 13 Temmuz 2012 Psikoloji neden bilim degildir 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Los Angeles Times Erisim tarihi 19 Aralik 2012 Johnson George Laura Mansnerus 3 Mayis 1987 Bilim Akademisi Harvard Siyaset Bilimcisini Reddetti 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The New York Times Erisim tarihi 19 Aralik 2012 Change Kenneth Warren Leary 25 Eylul 2005 Serge Lang 78 Bir At Sinegi ve Matematik Teorisyeni Oldu 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The New York Times Erisim tarihi 19 Aralik 2012 Richardson Hannah 26 Ekim 2010 Beseri bilimler Ingiliz universitelerinin ogretim hibesini kaybedecek 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi BBC Haberleri Erisim tarihi 19 Aralik 2012 Jump Paul 20 Ocak 2011 Sosyal bilim isten cikarilmadan kurtulmak icin bilimsel yontemi taklit ediyor 28 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Times Higher Education Erisim tarihi 19 Aralik 2012 Lane Charles 4 Haziran 2012 Kongre siyasi bilim arastirmalari icin fonlamayi kesmeli The Washington Post 29 Ekim 2013 tarihinde orijinalinden arsivlendi 19 Aralik 2012 tarihinde erisildi Light Alysson Yeni bir arastirmaya gore STEM alaninda daha fazla kadin olmasi insanlarin bunu yumusak bilim olarak etiketlemesine yol aciyor 8 Haziran 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi theconversation com The Conversation Erisim tarihi 25 Ocak 2022 Kategoriler Bilim ve teknoloji calismalariEgitim politikasiKonularina gore egitimBilim egitimiGizli kategori Webarsiv sablonu wayback baglantilari

Yayın tarihi:
Üst