Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Samsun'da ulaşım, Türkiye'nin bir ili olan Samsun'un ilk yerleşim aldığından bu yana deniz, hava ve kara üzerinden ulaşım tarihi ve altyapısıdır.
Demiryolu
20. yüzyılın başlarına dek iç bölgeler ile ticaretin geleneksel kervanlar ve tek tük otomobiller vasıtasıyla gerçekleştirildiği Samsun'da demiryolu inşa edilmesine dair ilk girişim İngiliz Edward Price tarafından yapılmış, 27 Ağustos 1857'de Bağdat Demiryolu'nun yan kolu olarak düşünülen Samsun-Sivas-Erzurum hattı için 99 yıllık imtiyaz tanınmıştır. Anlaşma gereği hattın inşasının bir yıl içerisinde başlaması şart koşulmuş, 48 km çevresindeki madenlerin işlenme hakkı %10'luk vergi diliminin hâricinde İngiliz şirketine verilmiştir. Şirket hattın inşasına bir yıl içerisinde başlayamayınca imtiyazı bir yıl daha uzattırmış, bir türlü fiiliyata geçmeyen anlaşma 26 Ocak 1860 tarihinde iptal edilmiştir. Bir ara Hasan Fehmi Paşa tarafından, 1891'de ise Maurice de Hirsch tarafından ilgi gösterilen projeye dair somut ilk adımlar ise 1908 yılında Umûr-ı Nâfia Nezâretinin bölgeye bir inceleme heyeti göndermesiyle atılmıştır. Keşif heyeti incelemeleri sonucunda güzergâh belirlemiş ve dar hat yapılmasını uygun bulmuşsa da sonrasında geniş hat inşa edilmesi kararı alınmıştır. Sonraki yıl devletin projeye bütçe ayırmasıyla inşa başlamış, 1912 yılı başlarına dek sürmüştür. Bu üç yıl içerisinde bütçe el verdiğince 32 km'ye yakın hat döşenmiş, bunun ancak 14–15 km kadarı işletmeye uygun dereceye getirilebilmiştir. Buradan itibaren hattın imtiyazı Fransız Régie générale des chemins de fer şirketine verilmişse de kesin bir sözleşme imzalanamadan I. Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla Meclis-i Vükelâ anlaşmayı yapılmamış saymış, şirket durumu protesto etmiştir. 1918'de Askerî Demiryolları ve Limanları Umûmî İdaresinin altı yıl atıl kalan inşaatın durumunun tespit edilmesi amacıyla görevlendirdiği heyet mevcut demiryolundan yararlanmak adına Samsun ile Havza arasında bir dekovil hattı kurulmasını önermiş ancak bu girişim de nihayete erememiştir. 1922 yılında Amerikalılar Chester Projesi bağlamında Nâfia Vekâletine sundukları projede Samsun-Trabzon-Erzurum-Van-Musul-Diyarbakır-Ayas-Kayseri-Ankara güzergâhının yapımı karşılığında hattın her iki yanındaki 20 km'lik alanda yer alan madenlerin işletme imtiyazını talep etmiştir. Kurulacak şirkette Türklerin istihdam edileceği ve Türk sermayesinin de bulunacağı taahhüt edilmiş, 9 Nisan 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanan proje ile Amerika-Türkiye ortaklığıyla Ottoman-American Development Company'e bağlı olarak kurulacak şirketin öncelikli olarak Samsun-Havza-Amasya-Zile-Sivas hattını döşemesi karara bağlanmıştır. Anlaşmaya göre şirket devletten kilometre garantisi ve para yardımı istemeyecek, Samsun'da liman inşa edecek, 40 km'lik alandaki varlığı bilinen ve sonradan tespit edilecek madenlerin kullanımı da 99 yıllığına şirketin olacaktı. Fransa, demiryolu inşaatının imtiyaz hakları kendi şirketlerine ait olduğu gerekçesiyle anlaşmayı kınamış, 11 Nisan 1923'te de Ankara Hükûmetine protesto çekmiştir. 9 Kasım 1923'te temeli atılsa da gelişen süreçte Ottoman-American Development Company'nin iç sorunlar yaşaması nedeniyle proje ilerlememiş, Türkiye Büyük Millet Meclisi de 18 Aralık 1923'te anlaşmayı feshetmiştir.
Cumhuriyet döneminde demiryollarına özel önem veren devletçe hat 23 Mart 1924 tarihli kanunla birlikte ₺65 milyon sermayeyle millîleştirilmiş ve Samsun-Kalın demiryolu olarak revize edilerek beş yılda bitirilmesi öngörülmüştür. Hattın Samsun-Kavak kısmı 23 Aralık 1926'da hizmete açılsa da tüm hattın tamamlanması hava muhalefeti ve personel eksikliği gibi sebeplerle ancak 1932 yılında mümkün olmuştur. ₺29.5 milyona mal olan ve Türk mühendisler tarafından tamamlanan ilk hat olma özelliğine sahip olan demiryolu 378 km uzunluğunda sinyalizasyon ve elektrifikasyon olmaksızın inşa edilmiştir. 2008 yılında rehabilitasyonu yapılan hat 2015 yılında kapatılarak €259 milyon bütçe ile modernize edilmeye başlanmıştır. Çelikler, Gülermak ve AŽD Praha ortaklığıyla yenilenen hattaki yolcu trenleri hızı 40 km/sa değerinden 80 km/sa değerine, günlük kapasitesi 21 trenden 54 trene, yolcu trafiği 95 milyon yolcu km'den 168 milyon yolcu km'ye, yük trafiği 657 milyon ton km'den 867 milyon tom km'ye çıkmış; yolculuk süresiyse 9.5 saatten 5 saat 45 dakikaya düşmüştür. Yeniden trafiğe açılması için verilen tarih Eylül 2018 olsa da bu öngörüde sarkma olmuş, deneme seferleri Mayıs 2020'de başlatılırken yolcu trafiğine açılması ise aynı yılın kasım ayını bulmuştur.
Erken cumhuriyet döneminde Samsun-Kalın demiryolu hattının hâricinde Yeşilırmak Deltası'nda yetiştirilen ürünlerin nakliyatının kolaylaştırılması amacıyla Samsun sahil demiryolu hattı da projelendirilmiştir. Devletin uzun mesafeli demiryollarını kendisi inşa ederken kısa mesafeli hatları özel iştiraklere bırakmasıyla bu hattın inşasını Samsun Sahil Demiryolları Türk Anonim Şirketi üstlenmiş, 6 Aralık 1923 tarihinde 75 cm genişliğinde ve 150 km uzunluğunda Samsun-Bafra ve Samsun-Çarşamba demiryollarının döşenmesi konusunda sözleşme imzalanmıştır. Ayrıca demiryolunun Alaçam ve Terme'ye uzatılması konusunda da imtiyaz tanınmış olup süresi 75 yıl olarak belirlenmiştir. Bir an önce inşasına başlanan hattın resmî temel atma töreni Mustafa Kemal'in de katılımıyla 21 Eylül 1924'te yapılmış, ilk sefer ise Samsun-Tekkeköy-Dikbıyık-Çarşamba istasyonları arasında 1 Ekim 1926 tarihinde gerçekleşmiştir. Türkiye'de yerli sermayenin finanse etmesiyle döşenen ilk demiryolu hattı olanSamsun-Çarşamba hattı yeterli yolcu ve yük kapasitesine ulaşamayarak zarar etmeye başlamış, 1931'de kapatılmış, hattın işletilmesinde kamu yararını gözeten devlet 15 Nisan 1933'te hattı Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umumî İdaresinin sorumluluğuna vermiştir. Dar hatlı demiryolu 1971'de kapatılmış, 1980'de standart hat açıklığında yenilenerek yeniden işletmeye açılmıştır. Daha sonrasında talep görmemesi nedeniyle tekrar kapatılan hattın Çarşamba ilçe merkezindeki üç km'lik kısmı 2013 yılında sökülmüştür.
Sivas ve Çarşamba hatlarının hâricinde 1983'te ise 18 km uzunluğundaki Gelemen demiryolu hizmete açılmıştır. Gelemen Lojistik Merkezinin aktarım hattı olarak hizmet veren demiryolu 2018 yılında yenilenmeye başlamıştır. Ayrıca ilk kez 2008'de Ankara-Samsun hızlı tren hattı gündeme gelmiştir. 2015'te keşif çalışmaları yapılmış, demiryolunun inşa edilecek diğerleriyle birlikte Samsun ve Mersin'i kuzey-güney hattı boyunca birbirlerine bağlayacağı açıklanmıştır. Samsun-Kırıkkale hızlı tren hattı olarak revize edilen proje Strateji ve Bütçe Başkanlığının 2018-2020 dönemi yatırım programı hazırlama rehberinde yer almamakla birlikte 2018 yılı yatırım programında çevresel etki değerlendirmesi ve fizibilite etüdü çalışmalarının 2018 yılında tamamlanacağı belirtilmektedir. 286 km uzunluğunda olacağı öngörülen hat yolcu trenleri için 160–200 km/sa, yük trenleri için 100 km/sa hızında işletilecektir.
2003 yılında tren yollarının haricinde şehiriçi ulaşımın sağlanması amacıyla hafif raylı sistem inşa edilmesi gündeme gelmiş, somut ilk adımlar ise 10 Mayıs 2006'da Avrupa Yatırım Bankasından €65 milyon kredi alınmasıyla atılmıştır. Projelendirmeye göre Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile Samsun Merkez Organize Sanayi Bölgesi arasında 28,7 km hafif ray ve 24 istasyon €130 milyon maliyetle inşa edilecek, bunun 15 km'lik ilk etabı ise Avrupa Yatırım Bankasından alınan kredi ile Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile Cumhuriyet Meydanı arasındaki güzergâha döşenecekti. Mayıs 2008'de gerçekleştirilen ihale sonucunda Alsim Alarko ve İtalyan AnsaldoBreda ortaklığı €105.987,061 ile en uygun teklifi vermiş, 29 Ağustos'ta ise inşa başlamıştır. Plânlandığı süreden sekiz ay evvel bitirilen Samsun tramvayı'nın 16 km'lik Gar - Ondokuz Mayıs Üniversitesi arasındaki 21 istasyonluk ilk etabı 10 Ekim 2010 tarihinde ilk yolcularını almıştır. 2016'da doğu kolu boyunca önce Balıkçı Barınağı'na sonra 19 Mayıs Stadyumu'na kadar uzatılan hat batıda ise Kurupelit Yerleşkesi'ne değin uzatılmıştır. Hattın ilerleyen süreçte doğuda Çarşamba'ya, batıda Bafra'ya kadar uzatılması düşünülmektedir. Beslenmesi için şehrin farklı yerlerinde ring hatları kurulan ve günümüzde 31 tramvay ile işletilen hat 2017 yılında 18.952.858, toplamda ise 120.452.629 kişi taşımış olup Karadeniz Bölgesi'ndeki tek hafif raylı sistemdir.
Denizyolu
Kentin denizyolu ulaşım tarihi kendisi kadar eskidir. Denizyolu ile ulaşımın sağlandığı şehir Anadolu'yu Kırım'a bağlayan önemli bir ticaret merkezi olup Selçuklular ve beylikler dönemlerinde Anadolu içlerinden gelen ticaret kervanlarının Sivas yoluyla Karadeniz'e ulaştığı limanlar arasında yer almıştır. Karadeniz'in 15. ve 16. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu'nun iç denizi hâline gelmesiyle yabancı devlet gemilerinin bölgeye girişi yasaklanmış, bu durum diğer kıyı şehirleri gibi Samsun'u da ekonomik açıdan olumsuz etkilemiş, yerel idarecilerin ticareti canlandırmaya yönelik girişimleri de fayda sağlamamıştır. Kırım'ın Rusya tarafından ele geçirilmesiyle de durum değişmemiş, Tanzimat'a değin sürmüştür. Osmanlı İmparatorluğu'nun 1838 yılında imzalanan Baltalimanı Antlaşması ile Avrupa devletlerine karşı koyduğu ticari yasakları kaldırmak zorunda kalması ve Avrupa devletlerine ait buharlı gemilerin Karadeniz'e girmesiyle şehirdeki ticari hayat gelişme göstermeye başlamış, özellikle Avusturya ve İngiliz bandıralı gemiler ticaret üstünlüğünü ele geçirmeye başlamıştır. Malatya, Amasya, Çorum, Tokat, Sivas ve Kayseri başta olmak üzere Anadolu menşeli ürünlerin toplanma noktası olan Samsun Kırım Savaşı sırasında ittifak ordularının tedarik merkezlerinden biri olarak öne çıkmış, savaş sonrasında da Fransız, Yunan ve Rus gemileri şehrin Suriye, Tuna ve Rumeli vilayetlerinin yanı sıra Yunanistan, İtalya ve Fransa'daki limanlarla bağlantı kurmasını sağlamıştır. 1904 yılına gelindiğinde yılda 71 milyon kuruşluk ithalat ve aynı değerde ihracat yapılan bir liman kentine dönüşen Samsun'da 1906 yılında Londra, Liverpool, Hamburg, Anvers, Le Havre, Marsilya, Cenova, Trieste, Pire ve İstanbul limanlarıyla ilişki içerisinde bulunan 14 gemi şirketi faaliyet göstermekteydi. Bunlardan özellikle Marsilya hem ithalat hem de ihracat olarak en sıkı bağların bulunduğu liman olup Messageries maritimes ve Paquet şirketleri öne çıkmaktaydı.
Kuzeyde Kayalık, güneyde Çaltı Burnu arasındaki hilâl biçimli yapısıyla kuzey, kuzeydoğu ve doğudan esen rüzgârlara açık durumda olan liman dalgalı zamanlarda günlerce kapalı kalabilmekteydi. Kızılırmak ve Yeşilırmak gibi debisi yüksek iki akarsunun ortasında kalması dolayısıyla da zaman zaman bu akarsuların taşıdığı kumlar nedeniyle sefer güvenliğini tehlikeye sokacak derecede zemini yükselmekteydi. Yalnızca büyük değil küçük tonajlı gemiler için de sorun teşkil eden bu durum ve Kalyonburnu açıklarındaki resifler dolayısıyla yalnızca yaz aylarında seyrüsefer güvenli bir şekilde sağlanabiliyordu. Bu dezavantajlar ve limanın hızla artan ticaret hacmini karşılayamaz duruma gelmesi nedeniyle modern bir liman inşa edilmesi 19. yüzyılın ortalarında gündeme girse de bir ilerleme sağlanamamıştır. 1862 yılında Fransa'nın Trabzon Konsolosu Schefer Doulcet Cenevizlilerin limanın kuzeyinde inşa ettiği dalgakıran kalıntılarının tamir edilerek gemilere sığınma alanı yaratılmasını önermiş, aynı öneriyi kırk yıl sonra aynı görevi devralan H. de Cortanze de yenilemiştir.
İttihat ve Terakkinin iktidara gelmesiyle birlikte gelişen ekonomik altyapıyı yenileme hamlesi etkisini Samsun'da da göstermiş, 1910 yılında Türkiye Millî Bankası şehirde liman inşa etmeye yönelik imtiyaz girişiminde bulunmuştur. 7 Mayıs 1910 tarihinde Ticaret ve Nafia Nezâreti Başmühendisi Louis Godard'ın raporuyla birlikte sadârete sunulan imtiyaznâme sonuç vererek 21 Ağustos 1911'de liman inşasına yönelik önsözleşme imzalanmıştır. İnşa edeceği limanın 99 yıllığına işletme hakkını alacak olan Türkiye Millî Bankasının beş yıl içerisinde limanı tamamlaması beklenmekte, maliyetin ₣30 milyon olacağı öngörülmekteydi. Limanın plan ve projeleri 1912 yılında tamamlanarak nezârete sunulsa da I. Dünya Savaşı'nın çıkması ve maliyeti dolayısıyla somut adım atılamamıştır.
I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele sıralarında İngiliz işgali ve Rus bombardımanı gören Samsun'un limanında ticaret ve ulaşım Gümrük ve Un adı verilen iki iskeleden yürütülüyor olup her iki iskele de gördükleri zararlar nedeniyle yetersiz kalmaktaydı. 1923 itibarıyla ₺342.845.870 ithalat, ₺201.566.201 ihracat değerine sahip olan Samsun'da Chester Projesi dâhilinde Ottoman-American Development Company'e liman inşa etme hakkı tanınsa da proje nihayete erememiştir. 1925 ve 1926 yıllarında bu sefer Alman firması , ardından da Batinolles-Hersent-Schneider ortaklığı liman inşaatına talip olmuş ancak bu çalışmalardan da bir sonuç çıkmamıştır. Bu pazarlıkları takiben 1927 yılında Société Technique Algérie ve Société Nationale de Travaux ortaklığı ile müzakere edilmiş, ortaklığın %80 peşin para beklentisi ve inşa bitişi için altı yıl süre vermesi üzerine görüşmelerden çekilinmiştir. Bunun ardından da bir takım şirketlerle görüşülse de sonuç alınamamış, 1927-1932 yılları arasında Gümrük ve Un iskelelerinin yenilenmesine ağırlık verilmiştir. 1934 itibarıyla İstanbul, İzmir ve Mersin'den sonra ülkenin en büyük limanı olan Samsun'da modern bir limanın inşası 25 Aralık 1926'da kabul edilen ve 3 Ocak 1927'de Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren kanuna rağmen ancak 1950'lerde gerçekleşebilmiştir. 1949 yılında ₺250 bine Hollandalı bir şirkete limanın etüt çalışması yaptırılmış, Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası tarafından görevlendirilen bir iktisatçı ve bir liman inşaat uzmanı yapılan incelemeler sonucunda bölgeye liman yapılmasının uygun olduğuna dair rapor hazırlanmıştır. Bunun üzerine 7 Temmuz 1950 tarihinde onaylanan kanunla Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankasından $12,5 milyon kredi alınmış ve 3 Eylül 1953 tarihinde RAR Türk, Philipp Holzmann, Hochtief ortaklığı ile anlaşma imzalanmıştır. İlk kez 1910 yılında gündeme gelen liman inşası 4 Nisan 1954 tarihinde yapılan temel atma töreni ile fiili aşamaya geçmiş, 1954 Türkiye genel seçimleri sırasında propaganda malzemesi olarak kullanılarak hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyet Halk Partisi inşayı kendilerinin başlattıklarını savunmuşlardır. 14 Aralık 1960 tarihinde kullanıma açılan liman 2008 yılında gerçekleştirilen ihale sonucu ₺125.200.000 teklif veren Ceynak Lojistik'e 2010 yılında 36 yıllığına devredilerek özelleştirilmiştir.
Samsunport adıyla işletilenSamsun Limanı'nın hâricinde 2005 yılında hizmete giren Toros Gübre Limanı ve 2008 yılında açılan Yeşilyurt Limanı ile birlikte Samsun'da üç ayrı liman bulunmaktadır. Samsun Limanı Karadeniz'in en büyük, Türkiye'nin ise 5. büyük limanı olmakla birlikte 2017 yılında 12.325.083 ton yükün elleçlendiği limanlarıyla Samsun Türkiye'nin en yoğun yedinci denizyoludur. Ayrıca toplam 2.459.529 gros tonluk 342 farklı geminin uğradığı Samsun Limanı'nın Novorossiysk hattında toplam 6.803, Kavkaz tren feri hattındaysa 509 araç taşınmıştır.
Limanların hâricinde turistik sahil turları için tahsis edilen Samsunum-1 isimli gezinti gemisi 2013 yılından itibaren yaz aylarında Atakum-İlkadım arası sefer düzenlemekte, 2014'ten itibaren de Suat Uğurlu Baraj Gölü'nde gezinti yapan Samsunum-2 işletilmektedir. 2016'dan beri Samsunum-3 ile Şahinkaya Kanyonu'nda gezi düzenlenirken Terme Çayı ile Karadeni arasındaki güzergâhta Samsunum-4 ile sefer düzenlenmesi planlanmaktadır.
Havayolu
Samsun'da havayolu taşımacılığı Kasım 1958'de Kıranköy Mezarlığı ile Samsun Askerî Hastanesi arasına inşa edilen Samsun Havaalanı'nın hizmete açılmasıyla başlamıştır. Şehir merkezine dört km mesafede kurulan havaalanı toplam 545.780 m²'lik alanda 160 m rakımda olup 1.620×45 m boyutlarında beton pist, iki uçak kapasiteli apron, 124×18 m boyutlarında taksirut ve 1.668 m²'lik terminal binasını ihtiva etmekteydi. 1973 yılında yolcu sayısı 62.572 kişiye kadar çıkan havaalanında yük taşımacılığı da yapılmakta olup pistin heyelan tehlikesi altında olması, aletli iniş sisteminin coğrafi koşullardan dolayı yerleştirilememesi gibi nedenlerle yeni bir havalimanı inşa edilmesi fikri 1990'ların başından itibaren gündeme gelmiştir. Saha araştırması sonucunda Çarşamba'da yer tahsis edilen yeni havalimanı için Devlet Hava Meydanları İşletmesi 1993 yılında ihale açsa da daha sonrasında iptal edilmiş, ertesi yıl ise yenilenen ihale sonucunda Alsim Alarko ve Akfen İnşaat ortaklığı inşayı üstlenmiştir. 31 Ağustos 1994'te Başbakan Tansu Çiller tarafından temeli atılan Samsun Çarşamba Havalimanı 15 Aralık 1998'de hava trafiğine açılmış, ilk tarifeli sefer ise 11 Şubat 1999 tarihinde gerçekleşmiştir.
Sekiz havayolu şirketinin sefer düzenlediği Samsun'dan Ankara, Antalya, İstanbul ve İzmir'in yanı sıra Almanya'nın Berlin, Düsseldorf, Frankfurt, Hannover, Münih ve Stuttgart ile Avusturya'nın Viyana, Kuveyt'in de aynı adlı şehrine direkt uçuşlar dönemsel olarak gerçekleşmektedir. 2017 yılında 11.413 iniş kalkış yapılan havalimanında 1.175.525 yolcu taşınmış; 373 kargo, 7.856 ticari uçak trafiği sağlanarak toplam 9.651 ton yük taşınmıştır.
Karayolu
Günümüzde Samsun'un ulaşım altyapısı başta karayolu olmak üzere demiryolu, denizyolu ve havayolundan oluşmaktadır. Osmanlı döneminde Romalılardan miras alınan yol ağı kullanılıyor olup derbentçi, köprücü, kaldırımcı gibi denetim örgütleri eliyle yenileniyor, sefer zamanları ise gerekli görüldüğü takdirde yine bu örgütler tarafından yeni yollar açılıyordu. Şehirlerdeyse halk ve esnaf ev ile dükkânlarının önündeki sokağın, vakıflarsa çevrelerinde bulunan yolların tamir ve inşasından sorumlu tutulmaktaydı. 18. yüzyıla dek işleyen bu yapı denetim örgütlerinin işlevlerini yitirmesi ile işlemez hâle gelmiş, yollar bataklığa dönüşmüş, köprüler ise yıkılmaya yüz tutmuştur. Denizyoluyla Samsun'a gelen mallar Basra Körfezi'ne kadar ulaştırılmaktaydı fakat iskeleden indirilen ürünler develer ve katırlar aracılığıyla elverişsiz bu karayolu bağlantısına aktarılmakta, bu da maliyeti ve gerekli işgücünü arttırmaktaydı. 19. yüzyılın ilk yarısına kadar Osmanlı İmparatorluğu dâhilinde karayolu inşaatına dair klasik dönemdeki yaklaşım değişmemiş, Tanzimat'la birlikte yetersiz kalan yol ağının yenilenmesine girişilmiştir. 1826 yılında İhtisab Nezâretinin kurulmasıyla yolların bakımı için özel olarak teşkilât kurulmuş, 1839 yılında şehir içi yolların 20, 15, 12 ve 10 zira genişliğinde çıkmaz sokak olmaksızın inşa edilmesi şart koşulsa da uygulamada zorluklar yaşanması 1848 ebniye nizamnâmesinde 10, 8 ve 6 zira genişliğinin yeterli görülmesi sonucunu doğurmuştur. 1851 yılında çıkarılan karayolu nizamnâmesiyle her köylünün yılda üç gün yol tamiratı için ücretsiz çalışması kararlaştırılmıştır.Kırım Savaşı'nın hemen ardından İngiltere Samsun-Sivas arasında yol yapımı için bölgeye keşif heyeti göndermiş ancak ekonomik getirisi yeterli bulunmayarak bir girişim yapılmamıştır. 1863'te görevlendirilen Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye Âzâsı Ali Rıza Efendi'nin girişimiyle Amasya'ya uzanacak ve oradan da diğer yollar vasıtasıyla Bağdat'a bağlanacak bir karayolu inşasına girilmiştir. 1867 yılında yayınlanan yol nizamnâmesi ile liman şehirlerine karayolu yapılmasına öncelik verilmiş; 1893 yılına kadar 62 km'lik Samsun-Sivas, 23 km'lik Samsun-Çarşamba ve 62 km'lik Samsun-Bafra yolları yapılmıştır. Nizamnâmeye göre vilâyetleri birbirine, limanlara, demiryollarına ve İstanbul'a bağlayan umumi yollar 7 m genişliğinde; sancak ve kaza merkezlerini birbirine, limanlara ve istasyonlara bağlayan yollar 4.5 m; vilâyet ve sancak merkezlerini birleştiren yollar 5.5 m genişliğinde inşa edilmiştir.
Cumhuriyetin ilk yıllarıyla beraber demiryoluna önem veren devlet 1950'den itibaren ulaşım politikasını karayoluna ağırlık vermek suretiyle değiştirmiştir. Bu yıldan itibaren asfalt karayollarının yapıldığı Samsun, Karasu'dan başlayıp Sarp Sınır Kapısı'na kadar uzanan D 010 yolu üzerinde bulunmakta olup aynı zamanda D 010 yolunun E70 yolu ile birleşim noktasıdır. İl, Karabük-Amasya hattını birbirine bağlayan D 030 yolunun da üzerinde bulunmakta, aynı zamanda Yozgat'a uzanan D 795 yolunun başlangıç noktası olup bu yol üzerinde 19 Mayıs ile Havza tünelleri bulunmaktadır.Samsun-Ankara Yolu ile D 100 ve D 200 yollarına bağlanan, karayolu bağlantılarında bir toplanma noktası olarak Türkiye'nin her yerinden ulaşımın mümkün olduğu Samsun aynı zamanda E95 yolunun Türkiye'ye giriş noktasıdır. Avrupa ve devlet yollarının hâricinde 55-25, 55-27, 55-28, 55-50, 55-51, 55-52, 55-53 ve 55-54 numaralı il yollarının bulunduğu Samsun'daki devlet ve il yolları toplam 4.601 km uzunlukta olup ortalama trafik hacmi günlük 10 bin ila 50 bin araç civarındadır. 2023'te tamamlanması planlanan Ankara - Samsun Otoyolu ile birlikte Samsun E88, D 180, D 190, D 765 ve Otoyol 20'ye bağlanarak Rusya, Kafkasya ve Orta Asya ülkelerini Akdeniz'e aktaran bir nokta hâline gelecektir.
Motorlu araçların yaygınlaşmasından önce diğer yerlerde olduğu gibi faytonlarla sağlanan şehiriçi ulaşım 1920'lerde otomobillerin taşımacılık amacıyla kullanılmaya başlanmasıyla yerlerini taksilere bırakmaya başlamıştır. Şehirdeki ilk taksi durağı Saathane Meydanı'na kurulmuş, otomobillerin artmasıyla ikinci bir durak Cumhuriyet Meydanı'nda açılmıştır. Taksilerin ardından 1945 yılında şehir merkezinde ve Bafra - Samsun arasında dört araçla belediye otobüsü seferlerinin de başlamasıyla ilk toplu ulaşım araçlarına kavuşan ilde 1950'lerde ilk kez ilçelerarası taşımacılık yapan dolmuşlar trafiğe çıkmış, bu araçlar zamanla yerlerini minibüs taşımacılığına bırakmıştır. 2012 yılında hafif raylı sistemin olmadığı bölgelerde bir troleybüs hattı kurulması gündeme gelmiş ancak maliyeti nedeniyle bu projeden vazgeçilmiştir. Günümüzde 347.605 aracın dolaşımda olduğu Samsun'da şehir sakinlerinin belediyenin sunduğu toplu taşıma hizmetlerinden memnuniyet oranı %66,11 olup yaşam endeksinde aldığı 0,4848 puan ile Samsun'da sunulan toplu taşıma hizmetleri Türkiye genelinde 33. sırada bulunmaktadır. Toplu taşıma araçlarının konforu konusunda ise Samsun 30 büyükşehir arasında 19. sırada yer almaktadır.
Kaynakça
- ^ a b c Kaleli, Hüseyin (2011). "Osmanlı Döneminde Karadeniz Bölgesine Demiryolu İnşa Tasarıları". Karadeniz (Black Sea-Çernoye More) Sosyal Bilimler Dergisi, 9. Ardahan: Ardahan Üniversitesi İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi. ss. 151-166. ISSN 1308-6200.
- ^ a b c d e f g h Yörük, Saim (2015). "Osmanlı Döneminde Samsun ve Çevresine Yönelik Ulaşım ve Kalkınma Projeleri". Köse, Osman (Ed.). Geçmişten Günümüze Samsun/Canik ve Değerleri. 1. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 483-499. ISBN .
- ^ a b c d e Babaoğlu, Resul (2014). "Türkiye Cumhuriyeti Nafıa Vekâleti Devlet Demiryolları Samsun-Sivas Demiryolu Amasya İstasyonunun İşletmeye Küşadı". Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları. 13 (25-26). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü. ss. 183-234. ISSN 1304-9720.
- ^ a b c d e f Yavuz, Bige Sükan (Kasım 1999). "Fransız Arşiv Belgelerinin Işığında Chester Demiryolu Projesi". Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi. 6 (24). Ankara: Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü. ss. 527-561. doi:10.1501/Tite_0000000135. ISSN 1303-5290.
- ^ Ünlüönen, Kurban (Mayıs 1991). "Türkiye'de Ulaştırma Sektörünün Tarihi Gelişimi (Karayolları-Demiryolları)". Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi. s. 339. ISSN 1300-2929.
- ^ Armaoğlu, Fahir (2017). Türk Amerikan İlişkileri: 1919-1997. İstanbul: Kronik Kitap. s. 97. ISBN .
- ^ "Samsun-Sivas-Ankara-Musa Köy Demiryollarının İnşası Hakkında Kanun". T.C. Resmî Gazete (Osmanlı Türkçesi) (68). 7 Nisan 1924.
- ^ Yücel, Mustafa Serhan; Taşar, Murat (2016). "Demiryolunun Stratejik Önemi ve Erken Cumhuriyet Döneminde Demiryolu Siyaseti". Vakanüvis. 1 (1). Sakarya. ss. 293-342. doi:10.24186/vakanuvis.233677. ISSN 2149-9535.
- ^ "Samsun-Kalın Demiryolu Hattı Modernizasyonu Projesi". radikal.com.tr. 29 Eylül 2015. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "SAMSUN-KALIN DEMİRYOLU MODERNİZASYONU İÇİN İMZALAR ATILDI". tcdd.gov.tr. 3 Temmuz 2015. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "90 yıllık Samsun-Sivas Demiryolu hattı yenileniyor". trthaber.com. 4 Haziran 2018. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Samsun-Sivas hattının ilk ticari deneme treni yola çıktı". TCDD Taşımacılık. 4 Mayıs 2020. 25 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2020.
- ^ "Cumhurbaşkanı Erdoğan, Samsun-Sivas Demiryolu Hattı Modernizasyonunun Tamamlanması Töreni'ne katıldı". Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. 1 Kasım 2020. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2020.
- ^ Pek, Nedim. "SAMSUN SAHİL DEMİRYOLU" (PDF). samsun.bel.tr. 15 Mart 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2014.
- ^ a b c İpek, Nedim (2015). "Samsun'un Değerleri". Köse, Osman (Ed.). Geçmişten Günümüze Samsun/Canik ve Değerleri. 1. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. s. 15. ISBN .
- ^ Ayyılmaz, Ferah (2013). "Cumhuriyet Dönemi'nde Samsun-Çarşamba Demiryolunun Yapımında Samsun Limanının Önemi ve Ticari Değeri". Köse, Osman (Ed.). Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik. 2. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 415-421. ISBN .
- ^ Arı, Kemal (Temmuz 1991). "Samsun Demiryolu'nun Temel Atma Töreni ve Reisicumhur Gazi Mustafa Paşa'nın Samsun Gezisi". Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. 6 (21). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi. ss. 609-622.
- ^ Kuruç, Bilsay (1993). Belgelerle Türkiye İktisat Politikası. 2. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları. ss. 465-466. ISBN .
- ^ "Samsun sahil demiryollarının Devlete maledilmesine ve Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünce işletilmesine dair kanun". T.C. Resmî Gazete. 29 Mayıs 1933. ss. 2522-2523.
- ^ "Samsun Çarşamba". trainsofturkey.com. 7 Ekim 2015. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Bickel, Benno; Koch, Karl-Wilhelm; Schmidt, Florian (1987). Dampf unterm Halbmond: Die letzten Jahre des Dampfbetriebes in der Türkei (Almanca). Krefeld: Verlag Röhr. s. 17. ISBN .
- ^ Askar, Şükrü Berk (3 Şubat 2018). "Samsun'da demiryolu o tarihte açılacak". habergazetesi.com.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Tren yolu yerine karayolu". habergazetesi.com.tr. 11 Kasım 2013. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "TARİHÇE". tcdd.gov.tr. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ Atik, Gülsüm (1 Temmuz 2018). "Samsun-Gelemen hattı yenileniyor". gazetegercek.com.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Kara, Osman (24 Ocak 2018). "HIZLI TREN MASALINDAN BIKMADINIZ MI HALA". habergazetesi.com.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Emirza, Onur (8 Ekim 2015). "Hızlı Trenin Güzergahı Belli Oldu". dengegazetesi.com.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Uysal, Onur (9 Ekim 2018). "Samsun hızlı tren hattı güzergahı açıklandı". railturkey.org. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Samsun Hızlı Tren Çalışmaları Başladı". gazetegercek.com.tr. 9 Aralık 2015. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "2018-2020 DÖNEMİ YATIRIM PROGRAMI HAZIRLAMA REHBERİ" (PDF). kalkinma.gov.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "2018 YILI YATIRIM PROGRAMI" (PDF). kalkinma.gov.tr. Şubat 2018. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Ankara-Samsun iki saate inecek". ahaber.com.tr. 10 Şubat 2016. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Avrupa Yatırım Bankası'ndan Samsun'da Raylı Sisteme 65 Milyon Euro Kredi". yapi.com.tr. 4 Temmuz 2006. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "BASIN DUYURUSU". hazine.gov.tr. 10 Mayıs 2006. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "'Raylı Sistem'de En Düşük Teklif Alsim Alarko Ansaldobreda Konsorsiyum'dan". haberler.com. 5 Mayıs 2008. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Samsun Hafif Raylı Sistem Projesine 29 Ağustos'ta Başlanacak". haberler.com. 21 Ağustos 2008. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "SAMSUN RAYLI SİSTEM 10.10.2010 SAAT 10.00'DA START VERDİ". samsun.bel.tr. 11 Ekim 2010. 5 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014.
- ^ "Samsun'da tramvay hattı uzadı!." samsungazetesi.com. 27 Ağustos 2016. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Hafif Raylı Sistem İşletmesi". samulas.com.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Samsun'da Raylı Sistem Doğu Ve Batıya Uzayacak". milliyet.com.tr. 4 Mart 2017. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Hafif Raylı Sistem Projesi". samsun.bel.tr. 5 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014.
- ^ "Raylı Sistem 18 Milyon 952 Bin 858 Kişi Taşıdı". samsun.bel.tr. 23 Ocak 2018. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Kalay, Hüseyin; Koçer, Yaprak (28 Ekim 2018). "Karadeniz'in tek hafif raylı sistem hattı uzatılıyor". hurriyet.com.tr. 29 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2018.
- ^ "Samsun Liman İşletmesi Kontrol Müdürlüğü". tcdd.gov.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ Köse, Metin Ziya (2013). "XIX. Yüzyıl Ortalarında Samsun Limanı'nda İthalat ve İhracat". Köse, Osman (Ed.). Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik. 2. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 103-116. ISBN .
- ^ a b c d e f g h Yılmaz, Özgür (2013). "20. Yüzyılın Başlarında Samsun Limanı: Fransız Konsolosu H. de Cortanze'nin Raporlarına Göre". Köse, Osman (Ed.). Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik. 2. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 181-195. ISBN .
- ^ a b c d e f g h i j Baytal, Yaşar (2013). "Samsun Limanı İnşası". Köse, Osman (Ed.). Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik. 2. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 385-396. ISBN .
- ^ a b Gökgöz, Gurbet; Yılmaz, Ahmet (2013). "Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Türkiye'de Liman ve Liman İşletmelerini Millileştirme Süreci ve Karadeniz Limanları". Köse, Osman (Ed.). Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik. 2. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. s. 377. ISBN .
- ^ "Samsun Limanının İnşâsı Hakkında Kânun". T.C. Resmî Gazete (Osmanlı Türkçesi) (541). 3 Ocak 1927. s. 1.
- ^ a b Erdoğan, Dilşen İnce (2015). "1950-1954 Seçimleri ve Seçim Propagandalarının Samsun Yerelinde Değerlendirilmesi". Köse, Osman (Ed.). Geçmişten Günümüze Samsun/Canik ve Değerleri. 1. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları. ss. 253-254. ISBN .
- ^ "Türkiye Cumhuriyeti ile Milletlerarası İmar ve Kalkınma Bankası arasında 7/7/1950 tarihli Anlaşma". T.C. Resmî Gazete (7564). 24 Temmuz 1950. ss. 18785-18802.
- ^ "Samsun Limanı Ceynak'ın oldu". haberturk.com. 16 Mayıs 2008. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "Samsun Limanı 36 yıllığına CEY Group'a devredildi". dunya.com. 6 Nisan 2010. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2018.
- ^ "SAMSUN LİMAN İŞLETMESİ". oib.gov.tr. 31 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2014.
- ^ "Samsun Limanı da özelleştirildi". cnnturk.com. 6 Nisan 2010. 15 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2014.
- ^ "Samsun'da Yatırım". oka.org.tr. 12 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2014.
- ^ Çağlar, Tolgahan (3 Temmuz 2018). "Samsun'un liman başarısı". hedefhalk.com. 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2018.
- ^ "LİMAN BAŞKANLIKLARI BAZINDA LİMANLARIMIZDA GERÇEKLEŞTİRİLEN TOPLAM ELLEÇLEME İSTATİSTİKLERİ-TON". atlantis.udhb.gov.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2018.
- ^ "LİMAN BAŞKANLIKLARI BAZINDA LİMANLARIMIZA UĞRAYAN GEMİ İSTATİSTİKLERİ". atlantis.udhb.gov.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2018.
- ^ "YURTDIŞI BAĞLANTILI DÜZENLİ HATLARA UĞRAYAN RO-RO GEMİLERİYLE TAŞINAN TIR/TREYLER/VAGON İSTATİSTİKLERİ (2017 YIL SONU-ADET)". atlantis.udhb.gov.tr. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2018.
- ^ "SAMSUNUM-1 GEMİSİ SAHİL TURLARINA BAŞLADI". samsun.bel.tr. 10 Haziran 2013. 5 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014.
- ^ "SAMSUNUM-2 GEMİSİ İLK MİSAFİRLERİNİ AĞIRLADI". milliyet.com.tr. 4 Ekim 2014. 2 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2018.
- ^ "Büyükşehir'den Vezirköprü'ye Dev Turizm Hamlesi". samsun.bel.tr. 10 Eylül 2016. 2 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2018.
- ^ "TERME'YE BÜYÜK TURİZM YATIRIMI". samsun.bel.tr. 9 Ağustos 2016. 2 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2018.
- ^ a b c Taşlıgil, Nuran (1996). "Türkiye'nin Havaalanları". Türk Coğrafya Dergisi, 31. İstanbul: Türk Coğrafya Kurumu. s. 277.
- ^ Tokatlı, Orhan (18 Mart 1994). "Şeffaf yönetim özlemi". Milliyet. s. 15.
- ^ "Gözler Çarşamba'da". Milliyet. 13 Ocak 1998. s. 13.
- ^ Seven, Erhan (16 Aralık 1998). "Demirel hükümete yine teşekkür etti". sabah.com.tr. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2011.
- ^ "Çarşamba Havalimanı açıldı". zaman.com.tr. 12 Ocak 1999. 15 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2011.
- ^ "Uçuş Noktaları". carsamba.dhmi.gov.tr. 19 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2018.
- ^ "THY'nin Samsun-Kuveyt seferleri başladı". star.com.tr. 19 Temmuz 2018. 19 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2018.
- ^ "2017 Uçak, Yolcu, Yük Serisi". dhmi.gov.tr. 11 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2018.
- ^ a b c d e f Serbestoğlu, İbrahim (Nisan 2016). "Tanzimat Döneminde Samsun-Amasya Karayolu Yapım Çalışmaları". Arıkan, Refik; Demiryürek, Halim (Ed.). Bir İnsan-ı Selîm: Prof. Dr. Azmi Özcan'a Armağan. İstanbul: Lotus Yayınevi. ss. 873-888. ISBN .
- ^ Yolalıcı, M. Emin (1998). XIX. Yüzyılda Canik (Samsun) Sancağı'nın Sosyal ve Ekonomik Yapısı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. s. 87. ISBN .
- ^ Çadırcı, Musa (1991). "Tanzimat Döneminde Karayolu Yapımı". Tarih Araştırmaları Dergisi. 15 (26). Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü. s. 159. doi:10.1501/Tarar_0000000051. ISSN 1015-1826.
- ^ Çetin, Birol; Barış, Serap; Saroğlu, Serap (Güz 2011). "Türkiye'de Karayollarının Gelişimine Tarihsel Bir Bakış". Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 1 (1). Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. ss. 123-150. ISSN 1308-5549.
- ^ a b "Karayolları haritası". kgm.gov.tr. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ "Tüneller". kgm.gov.tr. 22 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ "SAMSUN-ANKARA YOLU" (PDF). kgm.gov.tr. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ "72 Saatte Samsun". samsun.bel.tr. 19 Haziran 2015. 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ "2017 il yolları trafik ve ulaşım bilgileri" (PDF). kgm.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ "2017 DEVLET YOLLARI TRAFİK HACİM HARİTASI" (PDF). kgm.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2018.
- ^ Ünal, Arife Yıldız (9 Eylül 2012). "Meraklısına her yönüyle yeni karayolları". hurriyet.com.tr. 8 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2018.
- ^ a b c Samsun'un efsanevi taksileri, Samsun Kent Müzesi arşivi
- ^ Samsun belediye otobüsleri, Samsun Kent Müzesi arşivi
- ^ "Samsun'a yeni ulaşım aracı geliyor". haberexen.com. 5 Nisan 2012. 5 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014.
- ^ Bilik, Mustafa (1 Aralık 2013). "Samsun'a troleybüs değil 'Metrobüs' geliyor". haberexen.com. 5 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014.
- ^ "Ulaştırma İstatistikleri". biruni.tuik.gov.tr. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2018.
- ^ "İllerde Yaşam Endeksi Gösterge Değerleri". tuik.gov.tr. 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2018.
- ^ "İllerde Yaşam Endeksi İl Sıralamaları ve Endeks Değerleri". tuik.gov.tr. 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2018.
- ^ "Ulaşımı en konforlu iller belli oldu". gazetegercek.com.tr. 31 Ekim 2019. 1 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2019.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Samsun da ulasim Turkiye nin bir ili olan Samsun un ilk yerlesim aldigindan bu yana deniz hava ve kara uzerinden ulasim tarihi ve altyapisidir DemiryoluMustafa Kemal ve Ismet Bey Samsun Carsamba demiryolunun acilis toreninde 20 yuzyilin baslarina dek ic bolgeler ile ticaretin geleneksel kervanlar ve tek tuk otomobiller vasitasiyla gerceklestirildigi Samsun da demiryolu insa edilmesine dair ilk girisim Ingiliz Edward Price tarafindan yapilmis 27 Agustos 1857 de Bagdat Demiryolu nun yan kolu olarak dusunulen Samsun Sivas Erzurum hatti icin 99 yillik imtiyaz taninmistir Anlasma geregi hattin insasinin bir yil icerisinde baslamasi sart kosulmus 48 km cevresindeki madenlerin islenme hakki 10 luk vergi diliminin haricinde Ingiliz sirketine verilmistir Sirket hattin insasina bir yil icerisinde baslayamayinca imtiyazi bir yil daha uzattirmis bir turlu fiiliyata gecmeyen anlasma 26 Ocak 1860 tarihinde iptal edilmistir Bir ara Hasan Fehmi Pasa tarafindan 1891 de ise Maurice de Hirsch tarafindan ilgi gosterilen projeye dair somut ilk adimlar ise 1908 yilinda Umur i Nafia Nezaretinin bolgeye bir inceleme heyeti gondermesiyle atilmistir Kesif heyeti incelemeleri sonucunda guzergah belirlemis ve dar hat yapilmasini uygun bulmussa da sonrasinda genis hat insa edilmesi karari alinmistir Sonraki yil devletin projeye butce ayirmasiyla insa baslamis 1912 yili baslarina dek surmustur Bu uc yil icerisinde butce el verdigince 32 km ye yakin hat dosenmis bunun ancak 14 15 km kadari isletmeye uygun dereceye getirilebilmistir Buradan itibaren hattin imtiyazi Fransiz Regie generale des chemins de fer sirketine verilmisse de kesin bir sozlesme imzalanamadan I Dunya Savasi nin cikmasiyla Meclis i Vukela anlasmayi yapilmamis saymis sirket durumu protesto etmistir 1918 de Askeri Demiryollari ve Limanlari Umumi Idaresinin alti yil atil kalan insaatin durumunun tespit edilmesi amaciyla gorevlendirdigi heyet mevcut demiryolundan yararlanmak adina Samsun ile Havza arasinda bir dekovil hatti kurulmasini onermis ancak bu girisim de nihayete erememistir 1922 yilinda Amerikalilar Chester Projesi baglaminda Nafia Vekaletine sunduklari projede Samsun Trabzon Erzurum Van Musul Diyarbakir Ayas Kayseri Ankara guzergahinin yapimi karsiliginda hattin her iki yanindaki 20 km lik alanda yer alan madenlerin isletme imtiyazini talep etmistir Kurulacak sirkette Turklerin istihdam edilecegi ve Turk sermayesinin de bulunacagi taahhut edilmis 9 Nisan 1923 tarihinde Turkiye Buyuk Millet Meclisince onaylanan proje ile Amerika Turkiye ortakligiyla Ottoman American Development Company e bagli olarak kurulacak sirketin oncelikli olarak Samsun Havza Amasya Zile Sivas hattini dosemesi karara baglanmistir Anlasmaya gore sirket devletten kilometre garantisi ve para yardimi istemeyecek Samsun da liman insa edecek 40 km lik alandaki varligi bilinen ve sonradan tespit edilecek madenlerin kullanimi da 99 yilligina sirketin olacakti Fransa demiryolu insaatinin imtiyaz haklari kendi sirketlerine ait oldugu gerekcesiyle anlasmayi kinamis 11 Nisan 1923 te de Ankara Hukumetine protesto cekmistir 9 Kasim 1923 te temeli atilsa da gelisen surecte Ottoman American Development Company nin ic sorunlar yasamasi nedeniyle proje ilerlememis Turkiye Buyuk Millet Meclisi de 18 Aralik 1923 te anlasmayi feshetmistir Cumhuriyet doneminde demiryollarina ozel onem veren devletce hat 23 Mart 1924 tarihli kanunla birlikte 65 milyon sermayeyle millilestirilmis ve Samsun Kalin demiryolu olarak revize edilerek bes yilda bitirilmesi ongorulmustur Hattin Samsun Kavak kismi 23 Aralik 1926 da hizmete acilsa da tum hattin tamamlanmasi hava muhalefeti ve personel eksikligi gibi sebeplerle ancak 1932 yilinda mumkun olmustur 29 5 milyona mal olan ve Turk muhendisler tarafindan tamamlanan ilk hat olma ozelligine sahip olan demiryolu 378 km uzunlugunda sinyalizasyon ve elektrifikasyon olmaksizin insa edilmistir 2008 yilinda rehabilitasyonu yapilan hat 2015 yilinda kapatilarak 259 milyon butce ile modernize edilmeye baslanmistir Celikler Gulermak ve AZD Praha ortakligiyla yenilenen hattaki yolcu trenleri hizi 40 km sa degerinden 80 km sa degerine gunluk kapasitesi 21 trenden 54 trene yolcu trafigi 95 milyon yolcu km den 168 milyon yolcu km ye yuk trafigi 657 milyon ton km den 867 milyon tom km ye cikmis yolculuk suresiyse 9 5 saatten 5 saat 45 dakikaya dusmustur Yeniden trafige acilmasi icin verilen tarih Eylul 2018 olsa da bu ongorude sarkma olmus deneme seferleri Mayis 2020 de baslatilirken yolcu trafigine acilmasi ise ayni yilin kasim ayini bulmustur Erken cumhuriyet doneminde Samsun Kalin demiryolu hattinin haricinde Yesilirmak Deltasi nda yetistirilen urunlerin nakliyatinin kolaylastirilmasi amaciyla Samsun sahil demiryolu hatti da projelendirilmistir Devletin uzun mesafeli demiryollarini kendisi insa ederken kisa mesafeli hatlari ozel istiraklere birakmasiyla bu hattin insasini Samsun Sahil Demiryollari Turk Anonim Sirketi ustlenmis 6 Aralik 1923 tarihinde 75 cm genisliginde ve 150 km uzunlugunda Samsun Bafra ve Samsun Carsamba demiryollarinin dosenmesi konusunda sozlesme imzalanmistir Ayrica demiryolunun Alacam ve Terme ye uzatilmasi konusunda da imtiyaz taninmis olup suresi 75 yil olarak belirlenmistir Bir an once insasina baslanan hattin resmi temel atma toreni Mustafa Kemal in de katilimiyla 21 Eylul 1924 te yapilmis ilk sefer ise Samsun Tekkekoy Dikbiyik Carsamba istasyonlari arasinda 1 Ekim 1926 tarihinde gerceklesmistir Turkiye de yerli sermayenin finanse etmesiyle dosenen ilk demiryolu hatti olanSamsun Carsamba hatti yeterli yolcu ve yuk kapasitesine ulasamayarak zarar etmeye baslamis 1931 de kapatilmis hattin isletilmesinde kamu yararini gozeten devlet 15 Nisan 1933 te hatti Devlet Demiryollari ve Limanlari Isletme Umumi Idaresinin sorumluluguna vermistir Dar hatli demiryolu 1971 de kapatilmis 1980 de standart hat acikliginda yenilenerek yeniden isletmeye acilmistir Daha sonrasinda talep gormemesi nedeniyle tekrar kapatilan hattin Carsamba ilce merkezindeki uc km lik kismi 2013 yilinda sokulmustur Sivas ve Carsamba hatlarinin haricinde 1983 te ise 18 km uzunlugundaki Gelemen demiryolu hizmete acilmistir Gelemen Lojistik Merkezinin aktarim hatti olarak hizmet veren demiryolu 2018 yilinda yenilenmeye baslamistir Ayrica ilk kez 2008 de Ankara Samsun hizli tren hatti gundeme gelmistir 2015 te kesif calismalari yapilmis demiryolunun insa edilecek digerleriyle birlikte Samsun ve Mersin i kuzey guney hatti boyunca birbirlerine baglayacagi aciklanmistir Samsun Kirikkale hizli tren hatti olarak revize edilen proje Strateji ve Butce Baskanliginin 2018 2020 donemi yatirim programi hazirlama rehberinde yer almamakla birlikte 2018 yili yatirim programinda cevresel etki degerlendirmesi ve fizibilite etudu calismalarinin 2018 yilinda tamamlanacagi belirtilmektedir 286 km uzunlugunda olacagi ongorulen hat yolcu trenleri icin 160 200 km sa yuk trenleri icin 100 km sa hizinda isletilecektir Cumhuriyet Meydani istasyonunda yolcu alan SAMRAY araci 2003 yilinda tren yollarinin haricinde sehirici ulasimin saglanmasi amaciyla hafif rayli sistem insa edilmesi gundeme gelmis somut ilk adimlar ise 10 Mayis 2006 da Avrupa Yatirim Bankasindan 65 milyon kredi alinmasiyla atilmistir Projelendirmeye gore Ondokuz Mayis Universitesi ile Samsun Merkez Organize Sanayi Bolgesi arasinda 28 7 km hafif ray ve 24 istasyon 130 milyon maliyetle insa edilecek bunun 15 km lik ilk etabi ise Avrupa Yatirim Bankasindan alinan kredi ile Ondokuz Mayis Universitesi ile Cumhuriyet Meydani arasindaki guzergaha dosenecekti Mayis 2008 de gerceklestirilen ihale sonucunda Alsim Alarko ve Italyan AnsaldoBreda ortakligi 105 987 061 ile en uygun teklifi vermis 29 Agustos ta ise insa baslamistir Planlandigi sureden sekiz ay evvel bitirilen Samsun tramvayi nin 16 km lik Gar Ondokuz Mayis Universitesi arasindaki 21 istasyonluk ilk etabi 10 Ekim 2010 tarihinde ilk yolcularini almistir 2016 da dogu kolu boyunca once Balikci Barinagi na sonra 19 Mayis Stadyumu na kadar uzatilan hat batida ise Kurupelit Yerleskesi ne degin uzatilmistir Hattin ilerleyen surecte doguda Carsamba ya batida Bafra ya kadar uzatilmasi dusunulmektedir Beslenmesi icin sehrin farkli yerlerinde ring hatlari kurulan ve gunumuzde 31 tramvay ile isletilen hat 2017 yilinda 18 952 858 toplamda ise 120 452 629 kisi tasimis olup Karadeniz Bolgesi ndeki tek hafif rayli sistemdir DenizyoluKentin denizyolu ulasim tarihi kendisi kadar eskidir Denizyolu ile ulasimin saglandigi sehir Anadolu yu Kirim a baglayan onemli bir ticaret merkezi olup Selcuklular ve beylikler donemlerinde Anadolu iclerinden gelen ticaret kervanlarinin Sivas yoluyla Karadeniz e ulastigi limanlar arasinda yer almistir Karadeniz in 15 ve 16 yuzyillarda Osmanli Imparatorlugu nun ic denizi haline gelmesiyle yabanci devlet gemilerinin bolgeye girisi yasaklanmis bu durum diger kiyi sehirleri gibi Samsun u da ekonomik acidan olumsuz etkilemis yerel idarecilerin ticareti canlandirmaya yonelik girisimleri de fayda saglamamistir Kirim in Rusya tarafindan ele gecirilmesiyle de durum degismemis Tanzimat a degin surmustur Osmanli Imparatorlugu nun 1838 yilinda imzalanan Baltalimani Antlasmasi ile Avrupa devletlerine karsi koydugu ticari yasaklari kaldirmak zorunda kalmasi ve Avrupa devletlerine ait buharli gemilerin Karadeniz e girmesiyle sehirdeki ticari hayat gelisme gostermeye baslamis ozellikle Avusturya ve Ingiliz bandirali gemiler ticaret ustunlugunu ele gecirmeye baslamistir Malatya Amasya Corum Tokat Sivas ve Kayseri basta olmak uzere Anadolu menseli urunlerin toplanma noktasi olan Samsun Kirim Savasi sirasinda ittifak ordularinin tedarik merkezlerinden biri olarak one cikmis savas sonrasinda da Fransiz Yunan ve Rus gemileri sehrin Suriye Tuna ve Rumeli vilayetlerinin yani sira Yunanistan Italya ve Fransa daki limanlarla baglanti kurmasini saglamistir 1904 yilina gelindiginde yilda 71 milyon kurusluk ithalat ve ayni degerde ihracat yapilan bir liman kentine donusen Samsun da 1906 yilinda Londra Liverpool Hamburg Anvers Le Havre Marsilya Cenova Trieste Pire ve Istanbul limanlariyla iliski icerisinde bulunan 14 gemi sirketi faaliyet gostermekteydi Bunlardan ozellikle Marsilya hem ithalat hem de ihracat olarak en siki baglarin bulundugu liman olup Messageries maritimes ve Paquet sirketleri one cikmaktaydi Kuzeyde Kayalik guneyde Calti Burnu arasindaki hilal bicimli yapisiyla kuzey kuzeydogu ve dogudan esen ruzgarlara acik durumda olan liman dalgali zamanlarda gunlerce kapali kalabilmekteydi Kizilirmak ve Yesilirmak gibi debisi yuksek iki akarsunun ortasinda kalmasi dolayisiyla da zaman zaman bu akarsularin tasidigi kumlar nedeniyle sefer guvenligini tehlikeye sokacak derecede zemini yukselmekteydi Yalnizca buyuk degil kucuk tonajli gemiler icin de sorun teskil eden bu durum ve Kalyonburnu aciklarindaki resifler dolayisiyla yalnizca yaz aylarinda seyrusefer guvenli bir sekilde saglanabiliyordu Bu dezavantajlar ve limanin hizla artan ticaret hacmini karsilayamaz duruma gelmesi nedeniyle modern bir liman insa edilmesi 19 yuzyilin ortalarinda gundeme girse de bir ilerleme saglanamamistir 1862 yilinda Fransa nin Trabzon Konsolosu Schefer Doulcet Cenevizlilerin limanin kuzeyinde insa ettigi dalgakiran kalintilarinin tamir edilerek gemilere siginma alani yaratilmasini onermis ayni oneriyi kirk yil sonra ayni gorevi devralan H de Cortanze de yenilemistir Ittihat ve Terakkinin iktidara gelmesiyle birlikte gelisen ekonomik altyapiyi yenileme hamlesi etkisini Samsun da da gostermis 1910 yilinda Turkiye Milli Bankasi sehirde liman insa etmeye yonelik imtiyaz girisiminde bulunmustur 7 Mayis 1910 tarihinde Ticaret ve Nafia Nezareti Basmuhendisi Louis Godard in raporuyla birlikte sadarete sunulan imtiyazname sonuc vererek 21 Agustos 1911 de liman insasina yonelik onsozlesme imzalanmistir Insa edecegi limanin 99 yilligina isletme hakkini alacak olan Turkiye Milli Bankasinin bes yil icerisinde limani tamamlamasi beklenmekte maliyetin 30 milyon olacagi ongorulmekteydi Limanin plan ve projeleri 1912 yilinda tamamlanarak nezarete sunulsa da I Dunya Savasi nin cikmasi ve maliyeti dolayisiyla somut adim atilamamistir Samsunport adiyla isletilen Samsun Limani nin giris kapisi I Dunya Savasi ve Milli Mucadele siralarinda Ingiliz isgali ve Rus bombardimani goren Samsun un limaninda ticaret ve ulasim Gumruk ve Un adi verilen iki iskeleden yurutuluyor olup her iki iskele de gordukleri zararlar nedeniyle yetersiz kalmaktaydi 1923 itibariyla 342 845 870 ithalat 201 566 201 ihracat degerine sahip olan Samsun da Chester Projesi dahilinde Ottoman American Development Company e liman insa etme hakki taninsa da proje nihayete erememistir 1925 ve 1926 yillarinda bu sefer Alman firmasi Sager amp Woerner ardindan da Batinolles Hersent Schneider ortakligi liman insaatina talip olmus ancak bu calismalardan da bir sonuc cikmamistir Bu pazarliklari takiben 1927 yilinda Societe Technique Algerie ve Societe Nationale de Travaux ortakligi ile muzakere edilmis ortakligin 80 pesin para beklentisi ve insa bitisi icin alti yil sure vermesi uzerine gorusmelerden cekilinmistir Bunun ardindan da bir takim sirketlerle gorusulse de sonuc alinamamis 1927 1932 yillari arasinda Gumruk ve Un iskelelerinin yenilenmesine agirlik verilmistir 1934 itibariyla Istanbul Izmir ve Mersin den sonra ulkenin en buyuk limani olan Samsun da modern bir limanin insasi 25 Aralik 1926 da kabul edilen ve 3 Ocak 1927 de Resmi Gazete de yayimlanarak yururluge giren kanuna ragmen ancak 1950 lerde gerceklesebilmistir 1949 yilinda 250 bine Hollandali bir sirkete limanin etut calismasi yaptirilmis Uluslararasi Imar ve Kalkinma Bankasi tarafindan gorevlendirilen bir iktisatci ve bir liman insaat uzmani yapilan incelemeler sonucunda bolgeye liman yapilmasinin uygun olduguna dair rapor hazirlanmistir Bunun uzerine 7 Temmuz 1950 tarihinde onaylanan kanunla Uluslararasi Imar ve Kalkinma Bankasindan 12 5 milyon kredi alinmis ve 3 Eylul 1953 tarihinde RAR Turk Philipp Holzmann Hochtief ortakligi ile anlasma imzalanmistir Ilk kez 1910 yilinda gundeme gelen liman insasi 4 Nisan 1954 tarihinde yapilan temel atma toreni ile fiili asamaya gecmis 1954 Turkiye genel secimleri sirasinda propaganda malzemesi olarak kullanilarak hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyet Halk Partisi insayi kendilerinin baslattiklarini savunmuslardir 14 Aralik 1960 tarihinde kullanima acilan liman 2008 yilinda gerceklestirilen ihale sonucu 125 200 000 teklif veren Ceynak Lojistik e 2010 yilinda 36 yilligina devredilerek ozellestirilmistir Samsunport adiyla isletilenSamsun Limani nin haricinde 2005 yilinda hizmete giren Toros Gubre Limani ve 2008 yilinda acilan Yesilyurt Limani ile birlikte Samsun da uc ayri liman bulunmaktadir Samsun Limani Karadeniz in en buyuk Turkiye nin ise 5 buyuk limani olmakla birlikte 2017 yilinda 12 325 083 ton yukun elleclendigi limanlariyla Samsun Turkiye nin en yogun yedinci denizyoludur Ayrica toplam 2 459 529 gros tonluk 342 farkli geminin ugradigi Samsun Limani nin Novorossiysk hattinda toplam 6 803 Kavkaz tren feri hattindaysa 509 arac tasinmistir Limanlarin haricinde turistik sahil turlari icin tahsis edilen Samsunum 1 isimli gezinti gemisi 2013 yilindan itibaren yaz aylarinda Atakum Ilkadim arasi sefer duzenlemekte 2014 ten itibaren de Suat Ugurlu Baraj Golu nde gezinti yapan Samsunum 2 isletilmektedir 2016 dan beri Samsunum 3 ile Sahinkaya Kanyonu nda gezi duzenlenirken Terme Cayi ile Karadeni arasindaki guzergahta Samsunum 4 ile sefer duzenlenmesi planlanmaktadir HavayoluSamsun da havayolu tasimaciligi Kasim 1958 de Kirankoy Mezarligi ile Samsun Askeri Hastanesi arasina insa edilen Samsun Havaalani nin hizmete acilmasiyla baslamistir Sehir merkezine dort km mesafede kurulan havaalani toplam 545 780 m lik alanda 160 m rakimda olup 1 620 45 m boyutlarinda beton pist iki ucak kapasiteli apron 124 18 m boyutlarinda taksirut ve 1 668 m lik terminal binasini ihtiva etmekteydi 1973 yilinda yolcu sayisi 62 572 kisiye kadar cikan havaalaninda yuk tasimaciligi da yapilmakta olup pistin heyelan tehlikesi altinda olmasi aletli inis sisteminin cografi kosullardan dolayi yerlestirilememesi gibi nedenlerle yeni bir havalimani insa edilmesi fikri 1990 larin basindan itibaren gundeme gelmistir Saha arastirmasi sonucunda Carsamba da yer tahsis edilen yeni havalimani icin Devlet Hava Meydanlari Isletmesi 1993 yilinda ihale acsa da daha sonrasinda iptal edilmis ertesi yil ise yenilenen ihale sonucunda Alsim Alarko ve Akfen Insaat ortakligi insayi ustlenmistir 31 Agustos 1994 te Basbakan Tansu Ciller tarafindan temeli atilan Samsun Carsamba Havalimani 15 Aralik 1998 de hava trafigine acilmis ilk tarifeli sefer ise 11 Subat 1999 tarihinde gerceklesmistir Sekiz havayolu sirketinin sefer duzenledigi Samsun dan Ankara Antalya Istanbul ve Izmir in yani sira Almanya nin Berlin Dusseldorf Frankfurt Hannover Munih ve Stuttgart ile Avusturya nin Viyana Kuveyt in de ayni adli sehrine direkt ucuslar donemsel olarak gerceklesmektedir 2017 yilinda 11 413 inis kalkis yapilan havalimaninda 1 175 525 yolcu tasinmis 373 kargo 7 856 ticari ucak trafigi saglanarak toplam 9 651 ton yuk tasinmistir KarayoluSehirici ulasimin ana arteri olan Ataturk Bulvari ndan bir gorunum Gunumuzde Samsun un ulasim altyapisi basta karayolu olmak uzere demiryolu denizyolu ve havayolundan olusmaktadir Osmanli doneminde Romalilardan miras alinan yol agi kullaniliyor olup derbentci koprucu kaldirimci gibi denetim orgutleri eliyle yenileniyor sefer zamanlari ise gerekli goruldugu takdirde yine bu orgutler tarafindan yeni yollar aciliyordu Sehirlerdeyse halk ve esnaf ev ile dukkanlarinin onundeki sokagin vakiflarsa cevrelerinde bulunan yollarin tamir ve insasindan sorumlu tutulmaktaydi 18 yuzyila dek isleyen bu yapi denetim orgutlerinin islevlerini yitirmesi ile islemez hale gelmis yollar batakliga donusmus kopruler ise yikilmaya yuz tutmustur Denizyoluyla Samsun a gelen mallar Basra Korfezi ne kadar ulastirilmaktaydi fakat iskeleden indirilen urunler develer ve katirlar araciligiyla elverissiz bu karayolu baglantisina aktarilmakta bu da maliyeti ve gerekli isgucunu arttirmaktaydi 19 yuzyilin ilk yarisina kadar Osmanli Imparatorlugu dahilinde karayolu insaatina dair klasik donemdeki yaklasim degismemis Tanzimat la birlikte yetersiz kalan yol aginin yenilenmesine girisilmistir 1826 yilinda Ihtisab Nezaretinin kurulmasiyla yollarin bakimi icin ozel olarak teskilat kurulmus 1839 yilinda sehir ici yollarin 20 15 12 ve 10 zira genisliginde cikmaz sokak olmaksizin insa edilmesi sart kosulsa da uygulamada zorluklar yasanmasi 1848 ebniye nizamnamesinde 10 8 ve 6 zira genisliginin yeterli gorulmesi sonucunu dogurmustur 1851 yilinda cikarilan karayolu nizamnamesiyle her koylunun yilda uc gun yol tamirati icin ucretsiz calismasi kararlastirilmistir Kirim Savasi nin hemen ardindan Ingiltere Samsun Sivas arasinda yol yapimi icin bolgeye kesif heyeti gondermis ancak ekonomik getirisi yeterli bulunmayarak bir girisim yapilmamistir 1863 te gorevlendirilen Meclis i Vala yi Ahkam i Adliye Azasi Ali Riza Efendi nin girisimiyle Amasya ya uzanacak ve oradan da diger yollar vasitasiyla Bagdat a baglanacak bir karayolu insasina girilmistir 1867 yilinda yayinlanan yol nizamnamesi ile liman sehirlerine karayolu yapilmasina oncelik verilmis 1893 yilina kadar 62 km lik Samsun Sivas 23 km lik Samsun Carsamba ve 62 km lik Samsun Bafra yollari yapilmistir Nizamnameye gore vilayetleri birbirine limanlara demiryollarina ve Istanbul a baglayan umumi yollar 7 m genisliginde sancak ve kaza merkezlerini birbirine limanlara ve istasyonlara baglayan yollar 4 5 m vilayet ve sancak merkezlerini birlestiren yollar 5 5 m genisliginde insa edilmistir Cumhuriyetin ilk yillariyla beraber demiryoluna onem veren devlet 1950 den itibaren ulasim politikasini karayoluna agirlik vermek suretiyle degistirmistir Bu yildan itibaren asfalt karayollarinin yapildigi Samsun Karasu dan baslayip Sarp Sinir Kapisi na kadar uzanan D 010 yolu uzerinde bulunmakta olup ayni zamanda D 010 yolunun E70 yolu ile birlesim noktasidir Il Karabuk Amasya hattini birbirine baglayan D 030 yolunun da uzerinde bulunmakta ayni zamanda Yozgat a uzanan D 795 yolunun baslangic noktasi olup bu yol uzerinde 19 Mayis ile Havza tunelleri bulunmaktadir Samsun Ankara Yolu ile D 100 ve D 200 yollarina baglanan karayolu baglantilarinda bir toplanma noktasi olarak Turkiye nin her yerinden ulasimin mumkun oldugu Samsun ayni zamanda E95 yolunun Turkiye ye giris noktasidir Avrupa ve devlet yollarinin haricinde 55 25 55 27 55 28 55 50 55 51 55 52 55 53 ve 55 54 numarali il yollarinin bulundugu Samsun daki devlet ve il yollari toplam 4 601 km uzunlukta olup ortalama trafik hacmi gunluk 10 bin ila 50 bin arac civarindadir 2023 te tamamlanmasi planlanan Ankara Samsun Otoyolu ile birlikte Samsun E88 D 180 D 190 D 765 ve Otoyol 20 ye baglanarak Rusya Kafkasya ve Orta Asya ulkelerini Akdeniz e aktaran bir nokta haline gelecektir Motorlu araclarin yayginlasmasindan once diger yerlerde oldugu gibi faytonlarla saglanan sehirici ulasim 1920 lerde otomobillerin tasimacilik amaciyla kullanilmaya baslanmasiyla yerlerini taksilere birakmaya baslamistir Sehirdeki ilk taksi duragi Saathane Meydani na kurulmus otomobillerin artmasiyla ikinci bir durak Cumhuriyet Meydani nda acilmistir Taksilerin ardindan 1945 yilinda sehir merkezinde ve Bafra Samsun arasinda dort aracla belediye otobusu seferlerinin de baslamasiyla ilk toplu ulasim araclarina kavusan ilde 1950 lerde ilk kez ilcelerarasi tasimacilik yapan dolmuslar trafige cikmis bu araclar zamanla yerlerini minibus tasimaciligina birakmistir 2012 yilinda hafif rayli sistemin olmadigi bolgelerde bir troleybus hatti kurulmasi gundeme gelmis ancak maliyeti nedeniyle bu projeden vazgecilmistir Gunumuzde 347 605 aracin dolasimda oldugu Samsun da sehir sakinlerinin belediyenin sundugu toplu tasima hizmetlerinden memnuniyet orani 66 11 olup yasam endeksinde aldigi 0 4848 puan ile Samsun da sunulan toplu tasima hizmetleri Turkiye genelinde 33 sirada bulunmaktadir Toplu tasima araclarinin konforu konusunda ise Samsun 30 buyuksehir arasinda 19 sirada yer almaktadir Kaynakca a b c Kaleli Huseyin 2011 Osmanli Doneminde Karadeniz Bolgesine Demiryolu Insa Tasarilari Karadeniz Black Sea Cernoye More Sosyal Bilimler Dergisi 9 Ardahan Ardahan Universitesi Insani Bilimler ve Edebiyat Fakultesi ss 151 166 ISSN 1308 6200 a b c d e f g h Yoruk Saim 2015 Osmanli Doneminde Samsun ve Cevresine Yonelik Ulasim ve Kalkinma Projeleri Kose Osman Ed Gecmisten Gunumuze Samsun Canik ve Degerleri 1 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 483 499 ISBN 9786058747395 a b c d e Babaoglu Resul 2014 Turkiye Cumhuriyeti Nafia Vekaleti Devlet Demiryollari Samsun Sivas Demiryolu Amasya Istasyonunun Isletmeye Kusadi Yakin Donem Turkiye Arastirmalari 13 25 26 Istanbul Istanbul Universitesi Ataturk Ilkeleri ve Inkilap Tarihi Enstitusu ss 183 234 ISSN 1304 9720 a b c d e f Yavuz Bige Sukan Kasim 1999 Fransiz Arsiv Belgelerinin Isiginda Chester Demiryolu Projesi Ankara Universitesi Turk Inkilap Tarihi Enstitusu Ataturk Yolu Dergisi 6 24 Ankara Ankara Universitesi Turk Inkilap Tarihi Enstitusu ss 527 561 doi 10 1501 Tite 0000000135 ISSN 1303 5290 Unluonen Kurban Mayis 1991 Turkiye de Ulastirma Sektorunun Tarihi Gelisimi Karayollari Demiryollari Dicle Universitesi Hukuk Fakultesi Dergisi 5 Diyarbakir Dicle Universitesi Hukuk Fakultesi s 339 ISSN 1300 2929 Armaoglu Fahir 2017 Turk Amerikan Iliskileri 1919 1997 Istanbul Kronik Kitap s 97 ISBN 9789752430259 Samsun Sivas Ankara Musa Koy Demiryollarinin Insasi Hakkinda Kanun T C Resmi Gazete Osmanli Turkcesi 68 7 Nisan 1924 Yucel Mustafa Serhan Tasar Murat 2016 Demiryolunun Stratejik Onemi ve Erken Cumhuriyet Doneminde Demiryolu Siyaseti Vakanuvis 1 1 Sakarya ss 293 342 doi 10 24186 vakanuvis 233677 ISSN 2149 9535 Samsun Kalin Demiryolu Hatti Modernizasyonu Projesi radikal com tr 29 Eylul 2015 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 SAMSUN KALIN DEMIRYOLU MODERNIZASYONU ICIN IMZALAR ATILDI tcdd gov tr 3 Temmuz 2015 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 90 yillik Samsun Sivas Demiryolu hatti yenileniyor trthaber com 4 Haziran 2018 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Samsun Sivas hattinin ilk ticari deneme treni yola cikti TCDD Tasimacilik 4 Mayis 2020 25 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Ekim 2020 Cumhurbaskani Erdogan Samsun Sivas Demiryolu Hatti Modernizasyonunun Tamamlanmasi Toreni ne katildi Turkiye Cumhuriyeti Cumhurbaskanligi 1 Kasim 2020 1 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Kasim 2020 Pek Nedim SAMSUN SAHIL DEMIRYOLU PDF samsun bel tr 15 Mart 2014 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 12 Ocak 2014 a b c Ipek Nedim 2015 Samsun un Degerleri Kose Osman Ed Gecmisten Gunumuze Samsun Canik ve Degerleri 1 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari s 15 ISBN 9786058747395 Ayyilmaz Ferah 2013 Cumhuriyet Donemi nde Samsun Carsamba Demiryolunun Yapiminda Samsun Limaninin Onemi ve Ticari Degeri Kose Osman Ed Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik 2 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 415 421 ISBN 9786058747333 Ari Kemal Temmuz 1991 Samsun Demiryolu nun Temel Atma Toreni ve Reisicumhur Gazi Mustafa Pasa nin Samsun Gezisi Ataturk Arastirma Merkezi Dergisi 6 21 Ankara Ataturk Arastirma Merkezi ss 609 622 Kuruc Bilsay 1993 Belgelerle Turkiye Iktisat Politikasi 2 Ankara Ankara Universitesi Siyasal Bilgiler Fakultesi Yayinlari ss 465 466 ISBN 9754820066 Samsun sahil demiryollarinin Devlete maledilmesine ve Devlet Demiryollari ve Limanlari Isletme Umum Mudurlugunce isletilmesine dair kanun T C Resmi Gazete 29 Mayis 1933 ss 2522 2523 Samsun Carsamba trainsofturkey com 7 Ekim 2015 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Bickel Benno Koch Karl Wilhelm Schmidt Florian 1987 Dampf unterm Halbmond Die letzten Jahre des Dampfbetriebes in der Turkei Almanca Krefeld Verlag Rohr s 17 ISBN 3884901834 Askar Sukru Berk 3 Subat 2018 Samsun da demiryolu o tarihte acilacak habergazetesi com tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Tren yolu yerine karayolu habergazetesi com tr 11 Kasim 2013 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 TARIHCE tcdd gov tr 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 Atik Gulsum 1 Temmuz 2018 Samsun Gelemen hatti yenileniyor gazetegercek com tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Kara Osman 24 Ocak 2018 HIZLI TREN MASALINDAN BIKMADINIZ MI HALA habergazetesi com tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Emirza Onur 8 Ekim 2015 Hizli Trenin Guzergahi Belli Oldu dengegazetesi com tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Uysal Onur 9 Ekim 2018 Samsun hizli tren hatti guzergahi aciklandi railturkey org 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Samsun Hizli Tren Calismalari Basladi gazetegercek com tr 9 Aralik 2015 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 2018 2020 DONEMI YATIRIM PROGRAMI HAZIRLAMA REHBERI PDF kalkinma gov tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 2018 YILI YATIRIM PROGRAMI PDF kalkinma gov tr Subat 2018 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Ankara Samsun iki saate inecek ahaber com tr 10 Subat 2016 17 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Avrupa Yatirim Bankasi ndan Samsun da Rayli Sisteme 65 Milyon Euro Kredi yapi com tr 4 Temmuz 2006 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 BASIN DUYURUSU hazine gov tr 10 Mayis 2006 17 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Rayli Sistem de En Dusuk Teklif Alsim Alarko Ansaldobreda Konsorsiyum dan haberler com 5 Mayis 2008 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Samsun Hafif Rayli Sistem Projesine 29 Agustos ta Baslanacak haberler com 21 Agustos 2008 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 SAMSUN RAYLI SISTEM 10 10 2010 SAAT 10 00 DA START VERDI samsun bel tr 11 Ekim 2010 5 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Subat 2014 Samsun da tramvay hatti uzadi samsungazetesi com 27 Agustos 2016 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Hafif Rayli Sistem Isletmesi samulas com tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Samsun da Rayli Sistem Dogu Ve Batiya Uzayacak milliyet com tr 4 Mart 2017 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Hafif Rayli Sistem Projesi samsun bel tr 5 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Subat 2014 Rayli Sistem 18 Milyon 952 Bin 858 Kisi Tasidi samsun bel tr 23 Ocak 2018 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Kalay Huseyin Kocer Yaprak 28 Ekim 2018 Karadeniz in tek hafif rayli sistem hatti uzatiliyor hurriyet com tr 29 Ekim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Ekim 2018 Samsun Liman Isletmesi Kontrol Mudurlugu tcdd gov tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Kose Metin Ziya 2013 XIX Yuzyil Ortalarinda Samsun Limani nda Ithalat ve Ihracat Kose Osman Ed Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik 2 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 103 116 ISBN 9786058747333 a b c d e f g h Yilmaz Ozgur 2013 20 Yuzyilin Baslarinda Samsun Limani Fransiz Konsolosu H de Cortanze nin Raporlarina Gore Kose Osman Ed Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik 2 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 181 195 ISBN 9786058747333 a b c d e f g h i j Baytal Yasar 2013 Samsun Limani Insasi Kose Osman Ed Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik 2 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 385 396 ISBN 9786058747333 a b Gokgoz Gurbet Yilmaz Ahmet 2013 Cumhuriyet in Ilk Yillarinda Turkiye de Liman ve Liman Isletmelerini Millilestirme Sureci ve Karadeniz Limanlari Kose Osman Ed Tarih Boyunca Karadeniz Ticareti ve Canik 2 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari s 377 ISBN 9786058747333 Samsun Limaninin Insasi Hakkinda Kanun T C Resmi Gazete Osmanli Turkcesi 541 3 Ocak 1927 s 1 a b Erdogan Dilsen Ince 2015 1950 1954 Secimleri ve Secim Propagandalarinin Samsun Yerelinde Degerlendirilmesi Kose Osman Ed Gecmisten Gunumuze Samsun Canik ve Degerleri 1 Samsun Canik Belediyesi Kultur Yayinlari ss 253 254 ISBN 9786058747395 Turkiye Cumhuriyeti ile Milletlerarasi Imar ve Kalkinma Bankasi arasinda 7 7 1950 tarihli Anlasma T C Resmi Gazete 7564 24 Temmuz 1950 ss 18785 18802 Samsun Limani Ceynak in oldu haberturk com 16 Mayis 2008 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 Samsun Limani 36 yilligina CEY Group a devredildi dunya com 6 Nisan 2010 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Temmuz 2018 SAMSUN LIMAN ISLETMESI oib gov tr 31 Agustos 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Ocak 2014 Samsun Limani da ozellestirildi cnnturk com 6 Nisan 2010 15 Mart 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Ocak 2014 Samsun da Yatirim oka org tr 12 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Subat 2014 Caglar Tolgahan 3 Temmuz 2018 Samsun un liman basarisi hedefhalk com 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2018 LIMAN BASKANLIKLARI BAZINDA LIMANLARIMIZDA GERCEKLESTIRILEN TOPLAM ELLECLEME ISTATISTIKLERI TON atlantis udhb gov tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Temmuz 2018 LIMAN BASKANLIKLARI BAZINDA LIMANLARIMIZA UGRAYAN GEMI ISTATISTIKLERI atlantis udhb gov tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Temmuz 2018 YURTDISI BAGLANTILI DUZENLI HATLARA UGRAYAN RO RO GEMILERIYLE TASINAN TIR TREYLER VAGON ISTATISTIKLERI 2017 YIL SONU ADET atlantis udhb gov tr 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Temmuz 2018 SAMSUNUM 1 GEMISI SAHIL TURLARINA BASLADI samsun bel tr 10 Haziran 2013 5 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Subat 2014 SAMSUNUM 2 GEMISI ILK MISAFIRLERINI AGIRLADI milliyet com tr 4 Ekim 2014 2 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Agustos 2018 Buyuksehir den Vezirkopru ye Dev Turizm Hamlesi samsun bel tr 10 Eylul 2016 2 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Agustos 2018 TERME YE BUYUK TURIZM YATIRIMI samsun bel tr 9 Agustos 2016 2 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Agustos 2018 a b c Tasligil Nuran 1996 Turkiye nin Havaalanlari Turk Cografya Dergisi 31 Istanbul Turk Cografya Kurumu s 277 Tokatli Orhan 18 Mart 1994 Seffaf yonetim ozlemi Milliyet s 15 Gozler Carsamba da Milliyet 13 Ocak 1998 s 13 Seven Erhan 16 Aralik 1998 Demirel hukumete yine tesekkur etti sabah com tr 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Ocak 2011 Carsamba Havalimani acildi zaman com tr 12 Ocak 1999 15 Mart 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Ocak 2011 Ucus Noktalari carsamba dhmi gov tr 19 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Temmuz 2018 THY nin Samsun Kuveyt seferleri basladi star com tr 19 Temmuz 2018 19 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Temmuz 2018 2017 Ucak Yolcu Yuk Serisi dhmi gov tr 11 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Temmuz 2018 a b c d e f Serbestoglu Ibrahim Nisan 2016 Tanzimat Doneminde Samsun Amasya Karayolu Yapim Calismalari Arikan Refik Demiryurek Halim Ed Bir Insan i Selim Prof Dr Azmi Ozcan a Armagan Istanbul Lotus Yayinevi ss 873 888 ISBN 9789756665954 Yolalici M Emin 1998 XIX Yuzyilda Canik Samsun Sancagi nin Sosyal ve Ekonomik Yapisi Ankara Turk Tarih Kurumu Yayinlari s 87 ISBN 9751609526 Cadirci Musa 1991 Tanzimat Doneminde Karayolu Yapimi Tarih Arastirmalari Dergisi 15 26 Ankara Ankara Universitesi Dil ve Tarih Cografya Fakultesi Tarih Bolumu s 159 doi 10 1501 Tarar 0000000051 ISSN 1015 1826 Cetin Birol Baris Serap Saroglu Serap Guz 2011 Turkiye de Karayollarinin Gelisimine Tarihsel Bir Bakis Cankiri Karatekin Universitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakultesi Dergisi 1 1 Cankiri Cankiri Karatekin Universitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakultesi ss 123 150 ISSN 1308 5549 a b Karayollari haritasi kgm gov tr 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 Tuneller kgm gov tr 22 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 SAMSUN ANKARA YOLU PDF kgm gov tr 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 72 Saatte Samsun samsun bel tr 19 Haziran 2015 7 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 2017 il yollari trafik ve ulasim bilgileri PDF kgm gov tr 17 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 2017 DEVLET YOLLARI TRAFIK HACIM HARITASI PDF kgm gov tr 17 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2018 Unal Arife Yildiz 9 Eylul 2012 Meraklisina her yonuyle yeni karayollari hurriyet com tr 8 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2018 a b c Samsun un efsanevi taksileri Samsun Kent Muzesi arsivi Samsun belediye otobusleri Samsun Kent Muzesi arsivi Samsun a yeni ulasim araci geliyor haberexen com 5 Nisan 2012 5 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Subat 2014 Bilik Mustafa 1 Aralik 2013 Samsun a troleybus degil Metrobus geliyor haberexen com 5 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Subat 2014 Ulastirma Istatistikleri biruni tuik gov tr 18 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan Dogrudan bir kaynak olmayip ilgili veriye ulasmak icin sorgulama yapilmalidir arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2018 Illerde Yasam Endeksi Gosterge Degerleri tuik gov tr 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2018 Illerde Yasam Endeksi Il Siralamalari ve Endeks Degerleri tuik gov tr 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2018 Ulasimi en konforlu iller belli oldu gazetegercek com tr 31 Ekim 2019 1 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Kasim 2019