Vikipedi özgür ansiklopedi Hanzit Ermenice Անձիտ Anjit Yunanca Ἀνζιτηνή Anzitini Ortaçağ Ermenistanı nda yaklaşık 300 10

Vikipedi ozgur ansiklopedi Hanzit Ermenice Անձիտ Anjit Yunanca Ἀnzithnh Anzitini Ortacag Ermenistani nda yaklasik 300 1000 yillari arasindaki zaman diliminde var olmus tarihi bir bolge Bolge Buyuk Ermenistan in gunumuzde Turkiye topraklarinda kalan Sophene eyaletinin bes bolgesinden birisiydi Sinirlari kesin olmamakla birlikte gunumuzde Elazig ilini buyuk oranda kapsayan Palu ile Tomisa Baskil kaleleri arasindaki bolgeyi kapsiyordu Elazig in Altinova denilen ovasi bu alanin icindeydi Hanzit ismi ise bu bolgenin Suryanice ismidir ki Turkce kaynaklarda genellikle bu isimle yer almistir Hanzit 384 ten itibaren Roma Ermenistani nin satrapliklarindan birisiydi ve 536 da Dorduncu Ermenistan eyaletinin bir parcasi oldu 10 yuzyilda bilinen yoneticileri Habel yaklasik 970 ve Sahak ti yaklasik 995 Ermenistan in guneybati kosesinde yer alan bolge kuzeyde Murat batida Firat nehirleri ve guney ve guneydoguda Dogu Toroslari nin yamaclariyla sinirlanmistir Hanzit in cografi merkezi gunumuz Elazig indan antik Arsamosata sehrine kadar uzanan ovalar bolgesiydi Simdi gunumuz Elazig inda Altinova olarak adlandirilan bu bolge daglarla cevrili verimli ve sulak bir bolgedir 19 yuzyilda yerel Hristiyan gelenege gore burasi antik Aden Bahcesi nin bulundugu yerdi Hanzit cografi olarak Malatya ovasinin bir parcasi olan Firat in dogu kiyisindaki Musar Baskil ve Tomisa Komurhan Baskil cevresindeki alanlari da iceriyordu Hanzit Ermenistan dan gecen iki ana dogu bati rotasinin guneyini kontrol ediyordu Ilki batida Melitene den gidiyor Firat i Tomisa da geciyor ve ardindan Murat vadisini Van Golu nun kuzeyine kadar takip ediyordu Gunumuzde de bu yol Ic Anadolu yu Dogu Anadolu ya onemli karayolunun parcasidir Tomisa Kalesi gunumuzde Komurhan Koprusu nun bulundugu yerde bulunan antik bir Urartu koprusur ki Malatya dan doguya giden yoldaki Firat nehrini gecen noktayi kontrol ediyordu Ayrica Dogu Toroslari uzerindeki iki ana rotadan biri olan ve Ermenistan yaylasini bereketli ust Dicle vadisiyle Diyarbakir birlestiren Ergani Gecidi ne de komuta ediyordu Ayrica birkac onemsiz rotayi da kontrol ediyordu Biri kuzeybatiya Kuzey Anadolu ya dogru gidiyor Asvan Muratcik Elazig sigliginda Murat i ve ardindan Agin yakinlarinda Firat i geciyordu Bir digeri kuzeye Firat vadisinin ust kismina gidiyor Murat i Pertek sigliginda geciyor ve ardindan yalcin Munzur siradaglarini Tunceli geciyordu Stratejik konumu goz onune alindiginda Hanzit gec antik cag ve erken Orta Cag boyunca buyuk imparatorluklar arasinda siklikla cekisme konusu olmustur 297 de Diocletian tarafindan ilhak edilene kadar Roma Imparatorlugu nun Firat uzerindeki sinirinin hemen otesindeydi Daha sonra Roma Melitene yi koruyan bir tampon bolge olusturdu ve ayrica Justinian Roma yonetimini Murat vadisinin dogusuna dogru daha da genisletene kadar bolgedeki Romalilarin ana kuzey guney askeri rotasini Ergani Gecidi kontrol etti Daha sonra Arap fethinden sonra Hanzit Kucuk Asya ya karsi seferler icin bir us noktasi haline geldi ve guneybati Dogu Anadolu yu kontrol etti Hanzit 930 larda Bizanslilar tarafindan yeniden fethedildi ve simdi one cikan ve bolgenin ana sehri haline gelen Harput sehrini guclendirdiler Cok gecmeden Hamdaniler hukumdari Seyfu d Devle 956 da Hanzit e meshur bir sefer duzenledi Bu onun en unlu seferlerinden biriydi ve dikkat cekici derecede ayrintili Arapca nesir anlatimi Orta Cag Hanzit ve yerlesim yerleri leri hakkinda onemli bilgiler saglar Orta Cag da Hanzit mureffeh bir bolgeydi Baslica kasabalari Elazig Ovasindaki Dadima Tadim Harput ve Arsamosata iken cevredeki kirsalda bircok koy yer aliyordu Ancak Orta Caglarda Hanzit in nufusu azalmistir Arap Bizans savaslari sirasinda sinirda olmasi onu saldirilara karsi savunmasiz birakti ve bircok insan Sophene nin kuzeyine nispeten daha guvenli olan gunumuz Bingol ve Tunceli nin daglik bolgesine goc etti Bugun Keban Baraji Murat vadisi boyunca eski Hanzit in alcak kesimlerini sular altinda birakarak buradaki arkeolojik alanlarin arastirilmasini engellemistir Tarihi span Hanzit Anzitene adi Yeni Asur metinlerindeki Enzi ye karsilik gelir Qardannaea Diane isimli bir kolenin satisi hakkinda MS 252 tarihli bir belge onun Ortene bolgesinde dogdugunu belirtir Daha sonraki Suryani kaynaklarina gore bu bolge Hanzit de yer almaktadir Ortene halki gorunuse gore ne Ermenice ne de Aramice konusuyordu bunun yerine kendi dillerini konusuyorlardi Ortene ismi Josef Markwart tarafindan antik Urartu ile iliskilendirilmistir ancak bu varsayimdir Ancak Qardannaea nin kendi yerel ismine ek olarak Diane ismini de benimsemis olmasi bolgenin o donemde onemli bir Yunan Roma kulturel etkisi altinda oldugunu gostermektedir 298 de Ermeni Hanzit prensligi bir Roma tebaasi oldu Ermenistan kralliginin bir vasali olarak Hanzit beyleri birkac nesil boyunca muhtemelen bir derebeyine karsilik gelen hazarapet unvanini elinde tuttular 363 antlasmasiyla Ermenistan kralligi Perslerin tarafina gecerken Hanzit ve Sophene Roma bagliligi altinda kaldi Persler 363 te Ermenistan i ele gecirdiginde Hanzit prensi Salamut olarak adlandirildi Ermeni kaynaklari Anzitene ve Sophene nin Romalilarin yaninda yer almasini Ermeni kralina karsi ihanet olarak tasvir ediyor ancak gercekte Anzitene zaten 50 yildan uzun suredir Roma etkisi altindaydi Araplarin elindeki Melitene 934 te Bizanslilara teslim olduktan sonra Hanzit kisa bir sureligine ikiye bolundu Melitene ye bitisik bati yaylalari Bizans topraklarina dahil edildi ve Munzur siradaglarini kapsayan Mezopotamya sinir temasinin bir parcasi haline geldi Dogu Anzitene 937 ye kadar alinamadi ve ardindan Arsamosata 937 den 939 a kadar kusatildi Bizanslilar muhtemelen bu siralarda Harput taki tahkimatlari genislettiler Bu noktadan sonra Harput Anzitene deki ana merkez haline geldi Sonraki 10 yil boyunca Bizanslilar daha da doguya dogru genislemeye devam ettiler boylece 950 de sinir Hanzit in oldukca dogusundaydi Ancak Hanzit guneydeki Dogu Toroslari ndan Mastar Daglari gelen saldirilara karsi savunmasizdi 956 da Halep in Hamdani hukumdari Sayfu d Devle Hanzit e guneyden Elazig Ovasinin guneyindeki Toroslar Mastar Daglari uzerinden bir saldiri duzenledi Bu onun en unlu seferlerinden biridir ve bunun dikkat cekici derecede ayrintili Arapca nesir anlatimi Orta Cag Hanzit ve yerlesim yerleri hakkinda onemli bir kaynak saglar Bu anlatim Mutanabbi nin sefer hakkindaki iki siirinden onceki bazi el yazmalarinda bulunur Hanzit in nufusu 6 ve 10 yuzyillar arasinda azaldi Hanzit deki gec Roma eyalet baskenti Tadim Dadima kuculmus ve daha savunmali bir yere cekilmisti Harput un da aynisini yaptigi anlasiliyor Bu egilimin tek istisnasi bir koyden bir kasabaya donusmus gibi gorunen Huri ydi Bu dususun bir nedeni nufusun kuzeye dogru Sophene ye dogru hareket etmesi olabilir Muhtemelen olan sey Arap istilalari sirasinda bircok insanin Anzitene ovasindaki acik korunmasiz yerlesim yerlerini terk edip Sophene deki daha iyi korunan yerlere yerlesmesiydi Guneyde Murat nehri tarafindan korunan Sophene sakinlerini baskinlardan ve istilalardan korumak icin daha iyi bir konumdaydi Kaynaklar span PALU ISMININ KAYNAGI ve TARIHI PDF harput web tr 9 Haziran 2025 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 14 Temmuz 2025 Sinclair 1989 s 139 a b Howard Johnston 2006 s 239 Howard Johnston 2006 s 240 60 Howard Johnston 2006 s 240 Marciak 2017 s 78 Bibliyografya span Howard Johnston James 2006 East Rome Sasanian Persia and the End of Antiquity Ashgate ISBN 0 86078 992 6 Erisim tarihi 25 Temmuz 2022 Marciak Michal 2017 Sophene Gordyene and Adiabene Three Regna Minora of Northern Mesopotamia Between East and West Brill ISBN 9789004350724 Sinclair T A 1989 Eastern Turkey An Architectural amp Archaeological Survey Volume III Pindar Press ISBN 0907132340 Erisim tarihi 29 Temmuz 2022 Kategoriler Ermenistan tarihiElazig ili tarihi