Vikipedi özgür ansiklopedi Galaktik sırt Samanyolu nun galaktik düzlemi ile çakışan iç gökada bölgesidir Dünya dan toz ş

Vikipedi ozgur ansiklopedi Galaktik sirt Samanyolu nun galaktik duzlemi ile cakisan ic gokada bolgesidir Dunya dan toz seritleri ile kesilmis bir yildizlar kusagi olarak gorulebilir Bu toz seritlerinde gaz halindeki galaktik diskin veya duzlemin tozu arka plandaki yildizlarin gorunur isigini engeller Bu nedenle Samanyolu nun en ilginc ozelliklerinin bircogu sadece X isinlarinda gorulebilir Samanyolu nu dolduran noktasal X isini kaynaklarinin yani sira galaktik duzlemde yogunlasmis gorunuste daginik bir X isini emisyonu da X isini yayilimi gozlemlenmektedir Buna galaktik sirt X isini emisyonu GRXE denir Bu emisyonlar Diana Worrall ve calisma arkadaslari tarafindan 1982 yilinda kesfedilmis ve o zamandan beri bu emisyonlarin kokeni dunya capinda astrofizikcileri sasirtmistir Baslangicta GRXE yi noktasal kaynaklara ayirmanin zorlugu nedeniyle x isini emisyonlarinin dogasi geregi gercekten daginik olduguna ve kokenlerinin uzak yildiz kaynaklarindan ziyade bir galaktik plazma olabilecegine inaniliyordu Bolgedeki soguk gazla etkilesime giren dusuk enerjili kozmik isinlarin gazi isittigi ve X isinlari yaymasina neden oldugu dusunuluyordu Ayni zamanda boyle bir emisyon ureten gazin sicakliginin on milyonlarca derece civarinda olmasi gerektigi kesfedildi Bu sicaklik gazin kutlecekimsel olarak gokadaya baglanmasi icin cok yuksektir Bu nedenle GRXE nin muhtemelen asiri derecede uzak ve merkezin disinda bulunan yildizlar tarafindan olusturulabilecegi one suruldu 2009 yilinda GRXE yi cozmeye yonelik on yillar suren cabalardan sonra Mikhail Revnivtsev ve ortagi Sazonov ile meslektaslari Chandra X isini Gozlemevi ni kullanarak 12 gunluk sure icinde emisyonlarin yaklasik 80 ini cozmeyi basardilar Bu sure zarfinda dolunay boyutundan cok daha kucuk bir alanda toplam 473 adet x isini emisyonu kaynagi tespit edildi Bu gokadamizda simdiye kadar gorulen en yuksek x isini kaynak yogunluklarindan biridir Bu muhtesem kesif sayesinde emisyonun yaklasik 80 inin beyaz cuceler ve aktif koronalara sahip yildizlar gibi munferit kaynaklardan geldigi dusunulmektedir Bununla birlikte Max Planck Astrofizik Enstitusu ndeki arastirmacilar tarafindan yapilan son calismalar GRXE nin gercekten de ilave bir daginik bilesenden olusabilecegini one surmektedir Bu daginik bilesen cok sicak bir plazmanin termal emisyonundan ziyade gokadadaki parlak X isini ikilisi kaynaklari tarafindan uretilen X isini radyasyonunun yildizlararasi gaz tarafindan yeniden islenmesinden kaynaklanabilir X isini ikilileri Samanyolu gibi gokadalardaki en parlak X isini kaynaklaridir Bu ikili sistemler donor yildiz olarak da adlandirilan bir yildizdan gelen madde veya malzeme notron yildizi veya kara delik gibi kompakt bir cismin kutlecekim alanina dustugunde X isini radyasyonu yayar Bu X isini radyasyonu galaktik yildizlararasi gazdaki atomlari ve molekulleri aydinlatir ve daha sonra gelen fotonlari farkli yonlerde ve farkli enerjilerde sacar Sonuc olarak ortaya cikan emisyon gozlemciye gercekten de daginik gorunur Galaktik Sirt galaktik koordinat sisteminde 5 enlem b ve 40 boylam l genisligindedir Daginik X isini emisyonunu olcebilen ilk cihaz HEAO A2 Yuksek Enerjili Astrofizik Gozlemevi High Energy Astrophysical Observatory idi Bu cihaz Samanyolu nun ve evrenin genis olcekli yapisini incelemek ve X isini bolgesinde yuksek kaliteli uzaysal ve spektral veriler saglamak amaciyla yapilmisti Yine de HEAO A2 ikili yildiz sistemleri sicak beyaz cuceler kataklizmik degisen yildizlar ve supernova kalintilari gibi munferit X isini kaynaklari hakkinda degerli bilgiler uretti HEAO A2 ayrica radyo gokadalar seyfert gokadalari ve kuasarlar gibi dis galaktik cisimlerin incelenmesine olanak sagladi HEAO A2 cihazinin bas arastirmacisi Elihu Boldt projede G Gamire ile birlikte calisti HEAO A2 1977 yilinda uzaya firlatildi ve gorevi yaklasik 17 ay boyunca gokyuzunu tarayarak X isinlarini tespit etmekti 2 60 keV bandinda ilk dusuk arka plan tum gokyuzu haritalarini uretti ve 2 60 keV enerji araliginin uzerinde zamaninin en iyi spektrumlarini elde etti Kaynakca span a b Bhat C L Kifune T Wolfendale A W 21 Kasim 1985 A cosmic ray explanation of the galactic ridge of cosmic X rays Nature 318 6043 267 269 Bibcode 1985Natur 318 267B doi 10 1038 318267a0 a b Molaro Margherita Khatri Rishi Sunyaev Rashid New Light on the Origin of the Galactic Ridge X ray Emission Max Planck Gesellschaft 22 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Ocak 2015 Galactic Ridge X Ray Emission Has Millions of Sources Science 2 0 27 Agustos 2014 22 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Ocak 2015 Revnivtsev M Sazonov S Churazov E Forman W Vikhlinin A Sunyaev R Nisan 2009 Discrete sources as the origin of the Galactic X ray ridge emission Nature 458 7242 1142 1144 arXiv 0904 4649 2 Bibcode 2009Natur 458 1142R doi 10 1038 nature07946 PMID 19407795 Molaro Margherita Khatri Rishi Sunyaev Rashid New Light on the Origin of the Galactic Ridge X ray Emission Max Plank Gesellschaft 22 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Ocak 2015 Gehrels N August 26 30 1996 Gamma Ray Sky Surveys Brian J McLean Daniel A Golombek Jeffrey J E Hayes Harry E Payne Ed New horizons from multi wavelength sky surveys proceedings of the 179th Symposium of the International Astronomical Union Baltimore U S A Kluwer Academic Publishers ss 69 Bibcode 1998IAUS 179 69G Allen J Jahoda K Whitlock L HEAO1 and the A2 Experiment Nasa s HEASARC 12 Aralik 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Ocak 2015 gtdGalaksilerBicimlerCuce galaksi eliptik duzensiz kuremsi sarmal Duzensiz galaksi cubuklu Eliptik galaksi cD galaksi Halkali kutup halkali Merceksi galaksi cubuklu cubuksuz Sarmal galaksi ara buyuk tasarim cubuklu cubuksuz macellansi solgun topaklanmis Tuhaf galaksiYapiCubuk Dev kutleli karadelik Disk Disk galaksisi Aktif galaksi cekirdegi Galaksi halesi tac Galaktik duzlem Galaksi merkezi Galaktik sirt Ilkel galaksi Gokada iplikcigi Karanlik madde halesi Sarmal kol Siskinlik Yildizlararasi maddeAktif cekirdekBlazar Kuasar Mikrokuasar LINER BL Lacertae nesnesi Relativistik jet Markarian Radyo galaksisi DRAGN X sekilli Seyfert galaksisiEnerjik GalaksilerParlak kizilotesi ULIRG HLIRG ELIRG Lyman alfa yayicisi Lyman kesigi Sicak tozla gizlenmis Starburst galaksisi bcd bezelye soluk mavi Parlak kizilotesi gokada Hanny nin Nesnesi Wolf Rayet gokadasiDusuk etkinlikAsiri daginik Dusuk yuzey parlakligi Karanlik galaksiEtkilesimAlan galaksisi Bosluk galaksisi Bosluk ve superbosluklar Denizanasi Bulut Duvarlar Etkilesen galaksi birlesme Galaktik gelgit Grup ve kumeler BCG fosil grup grup kume Superkumeler Uydu galaksi Yildiz akintisiListelerBosluklar Galaksiler En buyuk En yakin Halkali Sarmal Kuasarlar Kumeler SuperkumelerAyrica bakinizEkstragalaktik astronomi Galaksi donus egrisi Galaksi koordinat sistemi Galaksi olusumu ve evrimi Galaksilerarasi toz Galaksilerarasi yildizlar Galaktik astronomi Galaktik yasanabilir bolgeKategori Galaksiler Kategori Samanyolu