Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Burdigaliyen
Burdigaliyen, Miyosen döneminde (Neojen sistem) yer alan bir jeolojik çağdır ve yaklaşık 20.44 milyon yıl önce ile 15.97 milyon yıl önce arasındaki zaman dilimini kapsar. Uluslararası Stratigrafi Komisyonu (ICS) tarafından tanımlanan bu çağ, adını Fransa’nın Bordeaux bölgesinin Latince adı olan Burdigala’dan alır. Burdigaliyen, Akıtaniyen çağını takip eder ve Langiyen çağından önce gelir. Bu dönem, küresel iklim değişimleri, tektonik hareketler ve biyolojik çeşitlenmenin önemli bir evresini temsil eder.
Jeolojik Bağlam
Burdigaliyen, Miyosen’in erken ve orta evrelerinde yer alır ve bu dönemde Dünya’nın iklimi genel olarak ılımandır, ancak Miyosen İklimsel Optimumu’na (MCO) doğru ısınma eğilimleri görülür. Gradstein ve diğerleri (2020) tarafından belirtildiği üzere, Antarktika’daki buzulların kısmi erimesi ve yeniden oluşumu, deniz seviyelerinde dalgalanmalara neden olmuştur.Bu dönemde Tethys Denizi’nin kapanışı devam etmiş, Afrika ve Avrasya plakaları arasındaki çarpışma Alp-Himalaya orojenezini hızlandırmıştır.Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’daki sedimanter havzalarda tortul birikimler yoğunlaşmıştır.
Stratigrafi:
Taban: Burdigaliyen’in tabanı, manyetik polarite kronu C6An.2n ile tanımlanır.
Bu, yaklaşık 20.44 milyon yıl öncesine denk gelir (ICS, 2020).Üst sınır: C5Cn.1n kronu, Burdigaliyen’in sonunu (15.97 Ma) işaret eder.
Kayaç türleri: Karbonat ve kırıntılı tortul kayaçlar, özellikle Akdeniz havzalarında yaygındır. Fransa’daki Bordeaux havzası, Burdigaliyen’in tip bölgesidir ve burada kalın kumtaşı ve kireçtaşı tabakaları bulunur.
İklim ve Çevre
Burdigaliyen, Miyosen’in sıcak dönemlerinden birine geçişin başlangıcıdır. Zachos ve diğerleri (2001) tarafından yapılan oksijen izotop analizleri, bu dönemde küresel sıcaklıkların Akıtaniyen’e kıyasla hafifçe yükseldiğini gösterir. Deniz seviyeleri, önceki çağlara göre daha yüksekti ve bu, kıyı bölgelerinde geniş sığ deniz ortamlarının oluşmasına yol açtı. Avrupa’da, Paratethys Denizi’nin izole havzaları, benzersiz ekosistemlerin gelişimini destekledi.İklimsel olaylar:
Miyosen İklimsel Optimumu (MCO): Burdigaliyen’in sonlarına doğru, yaklaşık 17-15 milyon yıl önce, sıcaklıkların zirve yaptığı MCO’nun erken sinyalleri görülür.
Deniz seviyesi değişimleri: Miller ve diğerleri (2020), Burdigaliyen’de deniz seviyesinin 20-50 metre arasında dalgalandığını belirtir. Bu, resif oluşumlarını ve kıyı ekosistemlerini etkilemiştir.
Paleontoloji
Burdigaliyen, hem karasal hem de denizel yaşamda önemli evrimsel gelişmelerin yaşandığı bir dönemdir. Fosil kayıtları, modern fauna ve floranın erken temsilcilerinin çeşitlendiğini gösterir.
Karasal Fauna:Memeliler: Erken at türleri (Miohippus ve Parahippus), ilkel gergedanlar (Menoceras) ve erken proboscideanlar (filgillerin ataları) bu dönemde yaygındır. Prothero (2019), Burdigaliyen’in, otobur memelilerin çayır ekosistemlerine adaptasyonunun hızlandığı bir dönem olduğunu belirtir.
Primatlar: Erken hominoidler, özellikle Afrika ve Avrupa’da bulunan Dryopithecus gibi türler, orman ekosistemlerinde çeşitlenmiştir.
Karnivorlar: Erken kedigiller (Pseudaelurus) ve köpekgiller, avcı nişlerde baskın hale gelmeye başlamıştır.
Denizel Fauna
Mercan resifleri: Tropikal bölgelerde mercan resifleri gelişmiştir. Bu resifler, çeşitli denizel omurgasızlara ev sahipliği yapmıştır.
Balıklar ve deniz memelileri: Erken balinalar (Cetotherium) ve köpekbalıkları, açık denizlerde yaygınlaşmıştır. Benton (2021), Burdigaliyen’in modern deniz memelilerinin erken biçimlerinin ortaya çıktığı bir dönem olduğunu vurgular.
Flora
Bitki örtüsü: Ilıman ve subtropikal ormanlar, Avrupa ve Asya’da baskındır. Çayır ekosistemlerinin erken biçimleri, özellikle Kuzey Amerika ve Avrasya’da görülmeye başlamıştır. Wolfe (1985), bu dönemde C4 fotosentez yapan bitkilerin erken temsilcilerinin ortaya çıktığını öne sürer.
Palinoloji: Polen kayıtları, karışık ormanların ve savan benzeri ortamların yaygın olduğunu gösterir.
Ekonomik Önemi
Burdigaliyen yatakları, hidrokarbon rezervleri açısından büyük öneme sahiptir. Akdeniz havzaları, Kuzey Denizi ve Orta Doğu’daki tortul birikimler, petrol ve doğal gaz üretiminde kritik rol oynar. Ayrıca, bu dönemde oluşan kireçtaşı ve kumtaşı yatakları, inşaat malzemeleri ve endüstriyel mineraller için kullanılır. Örneğin, Bordeaux havzasındaki Burdigaliyen kayaçları, yerel taş ocaklarında çıkarılmaktadır.
Küresel Bağlam ve Bölgesel Farklılıklar
Burdigaliyen, küresel ölçekte farklı bölgelerde çeşitli jeolojik ve biyolojik özellikler sergiler:
Avrupa: Paratethys Denizi’nin izole havzaları, endemik türlerin gelişimini desteklemiştir.
Kuzey Amerika: Büyük Ovalar’da çayır ekosistemlerinin erken biçimleri ortaya çıkmıştır.
Afrika: Erken hominoidlerin çeşitlendiği tropikal ormanlar yaygındır.
Asya: Himalaya’nın yükselişi, bölgesel iklimi ve ekosistemleri etkilemiştir.
Araştırma ve Modern Bulgular
Son yıllarda, Burdigaliyen’e dair araştırmalar, yüksek çözünürlüklü stratigrafi ve izotop analizleriyle zenginleşmiştir. Hilgen ve diğerleri (2012), astronomik döngülerin (Milankovitch döngüleri) Burdigaliyen sedimanter kayıtlarında tespit edilebildiğini göstermiştir. Bu, çağın kronolojisinin daha hassas bir şekilde tanımlanmasını sağlamıştır. Ayrıca, fosil kayıtlarındaki yeni bulgular, özellikle Afrika’daki primat evrimi üzerine yapılan çalışmalar, Burdigaliyen’in biyolojik çeşitlilik açısından kritik bir dönem olduğunu doğrulamaktadır.
Benton, M.J. (2021). Vertebrate Palaeontology. 5th Edition. Wiley-Blackwell.
Zachos, J., Pagani, M., Sloan, L., Thomas, E., & Billups, K. (2001). “Trends, rhythms, and aberrations in global climate 65 Ma to present.” Science, 292(5517).
Wolfe, J.A. (1985). “Distribution of major vegetational types during the Tertiary.” Geophysical Monograph Series, 32.
Prothero, D.R. (2019). The Evolution of North American Mammals. Cambridge University Press.
Miller, K.G., Browning, J.V., Schmelz, W.J., et al. (2020). “Cenozoic sea-level and cryospheric evolution from deep-sea geochemical and continental margin records.” Science Advances, 6(20).
Hilgen, F.J., Lourens, L.J., & Van Dam, J.A. (2012). “The Neogene Period.” In The Geologic Time Scale 2012. Elsevier.
Gradstein, F.M., Ogg, J.G., Schmitz, M.D., & Ogg, G.M. (2020). The Geologic Time Scale 2020. Elsevier.
- ^ Madern, Anneke (21 Ağustos 2015). "Vertebrate Palaeontology by Michael Benton. Fourth edition. Wiley-Blackwell, Chichester, 2014. No. of pages: x+480. Price: UK£39.95. ISBN 978-1-118-40684-7 (paperback)". Geological Journal. 50 (6): 859-860. doi:10.1002/gj.2713. ISSN 0072-1050.
- ^ Zachos, James; Pagani, Mark; Sloan, Lisa; Thomas, Ellen; Billups, Katharina (27 Nisan 2001). "Trends, Rhythms, and Aberrations in Global Climate 65 Ma to Present". Science. 292 (5517): 686-693. doi:10.1126/science.1059412. ISSN 0036-8075.
- ^ Wolfe, Jack A. (18 Mart 2013), Distribution of Major Vegetational Types During the Tertiary, American Geophysical Union, ss. 357-375, erişim tarihi: 16 Mayıs 2025
- ^ Mihlbachler, Matthew C. (28 Aralık 2006). "Species Level Revision of North American Rhinos Rectifies a Century of Poor Taxonomy". Journal of Mammalian Evolution. 14 (1): 61-64. doi:10.1007/s10914-006-9026-2. ISSN 1064-7554.
- ^ Miller, Kenneth; Browning, James; Schmelz, W. John; Kopp, Robert; Mountain, Gregory; Wright, James (23 Mart 2020). "Cenozoic sea-level and cryospheric evolution from deep-sea geochemical and continental margin records". doi.org. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2025.
- ^ Hilgen, F.J.; Lourens, L.J.; Van Dam, J.A.; Beu, A.G.; Boyes, A.F.; Cooper, R.A.; Krijgsman, W.; Ogg, J.G.; Piller, W.E. (2012), The Neogene Period, Elsevier, ss. 923-978, erişim tarihi: 16 Mayıs 2025
- ^ Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D.; Ogg, G.M. (17 Eylül 2020). "On the Geologic Time Scale". Newsletters on Stratigraphy. 53 (4): 497-504. doi:10.1127/nos/2020/0634. ISSN 0078-0421.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bu sayfanin herhangi bir incelenmis surumu bulunmuyor bu yuzden standartlara uygunluk acisindan kontrol edilmemis olabilir BurdigaliyenBurdigaliyen Miyosen doneminde Neojen sistem yer alan bir jeolojik cagdir ve yaklasik 20 44 milyon yil once ile 15 97 milyon yil once arasindaki zaman dilimini kapsar Uluslararasi Stratigrafi Komisyonu ICS tarafindan tanimlanan bu cag adini Fransa nin Bordeaux bolgesinin Latince adi olan Burdigala dan alir Burdigaliyen Akitaniyen cagini takip eder ve Langiyen cagindan once gelir Bu donem kuresel iklim degisimleri tektonik hareketler ve biyolojik cesitlenmenin onemli bir evresini temsil eder Jeolojik BaglamBurdigaliyen Miyosen in erken ve orta evrelerinde yer alir ve bu donemde Dunya nin iklimi genel olarak ilimandir ancak Miyosen Iklimsel Optimumu na MCO dogru isinma egilimleri gorulur Gradstein ve digerleri 2020 tarafindan belirtildigi uzere Antarktika daki buzullarin kismi erimesi ve yeniden olusumu deniz seviyelerinde dalgalanmalara neden olmustur Bu donemde Tethys Denizi nin kapanisi devam etmis Afrika ve Avrasya plakalari arasindaki carpisma Alp Himalaya orojenezini hizlandirmistir Avrupa Kuzey Afrika ve Asya daki sedimanter havzalarda tortul birikimler yogunlasmistir Stratigrafi Taban Burdigaliyen in tabani manyetik polarite kronu C6An 2n ile tanimlanir Bu yaklasik 20 44 milyon yil oncesine denk gelir ICS 2020 Ust sinir C5Cn 1n kronu Burdigaliyen in sonunu 15 97 Ma isaret eder Kayac turleri Karbonat ve kirintili tortul kayaclar ozellikle Akdeniz havzalarinda yaygindir Fransa daki Bordeaux havzasi Burdigaliyen in tip bolgesidir ve burada kalin kumtasi ve kirectasi tabakalari bulunur Iklim ve CevreBurdigaliyen Miyosen in sicak donemlerinden birine gecisin baslangicidir Zachos ve digerleri 2001 tarafindan yapilan oksijen izotop analizleri bu donemde kuresel sicakliklarin Akitaniyen e kiyasla hafifce yukseldigini gosterir Deniz seviyeleri onceki caglara gore daha yuksekti ve bu kiyi bolgelerinde genis sig deniz ortamlarinin olusmasina yol acti Avrupa da Paratethys Denizi nin izole havzalari benzersiz ekosistemlerin gelisimini destekledi Iklimsel olaylar Miyosen Iklimsel Optimumu MCO Burdigaliyen in sonlarina dogru yaklasik 17 15 milyon yil once sicakliklarin zirve yaptigi MCO nun erken sinyalleri gorulur Deniz seviyesi degisimleri Miller ve digerleri 2020 Burdigaliyen de deniz seviyesinin 20 50 metre arasinda dalgalandigini belirtir Bu resif olusumlarini ve kiyi ekosistemlerini etkilemistir PaleontolojiBurdigaliyen hem karasal hem de denizel yasamda onemli evrimsel gelismelerin yasandigi bir donemdir Fosil kayitlari modern fauna ve floranin erken temsilcilerinin cesitlendigini gosterir Karasal Fauna Memeliler Erken at turleri Miohippus ve Parahippus ilkel gergedanlar Menoceras ve erken proboscideanlar filgillerin atalari bu donemde yaygindir Prothero 2019 Burdigaliyen in otobur memelilerin cayir ekosistemlerine adaptasyonunun hizlandigi bir donem oldugunu belirtir Primatlar Erken hominoidler ozellikle Afrika ve Avrupa da bulunan Dryopithecus gibi turler orman ekosistemlerinde cesitlenmistir Karnivorlar Erken kedigiller Pseudaelurus ve kopekgiller avci nislerde baskin hale gelmeye baslamistir Denizel FaunaMercan resifleri Tropikal bolgelerde mercan resifleri gelismistir Bu resifler cesitli denizel omurgasizlara ev sahipligi yapmistir Baliklar ve deniz memelileri Erken balinalar Cetotherium ve kopekbaliklari acik denizlerde yayginlasmistir Benton 2021 Burdigaliyen in modern deniz memelilerinin erken bicimlerinin ortaya ciktigi bir donem oldugunu vurgular FloraBitki ortusu Iliman ve subtropikal ormanlar Avrupa ve Asya da baskindir Cayir ekosistemlerinin erken bicimleri ozellikle Kuzey Amerika ve Avrasya da gorulmeye baslamistir Wolfe 1985 bu donemde C4 fotosentez yapan bitkilerin erken temsilcilerinin ortaya ciktigini one surer Palinoloji Polen kayitlari karisik ormanlarin ve savan benzeri ortamlarin yaygin oldugunu gosterir Ekonomik OnemiBurdigaliyen yataklari hidrokarbon rezervleri acisindan buyuk oneme sahiptir Akdeniz havzalari Kuzey Denizi ve Orta Dogu daki tortul birikimler petrol ve dogal gaz uretiminde kritik rol oynar Ayrica bu donemde olusan kirectasi ve kumtasi yataklari insaat malzemeleri ve endustriyel mineraller icin kullanilir Ornegin Bordeaux havzasindaki Burdigaliyen kayaclari yerel tas ocaklarinda cikarilmaktadir Kuresel Baglam ve Bolgesel FarkliliklarBurdigaliyen kuresel olcekte farkli bolgelerde cesitli jeolojik ve biyolojik ozellikler sergiler Avrupa Paratethys Denizi nin izole havzalari endemik turlerin gelisimini desteklemistir Kuzey Amerika Buyuk Ovalar da cayir ekosistemlerinin erken bicimleri ortaya cikmistir Afrika Erken hominoidlerin cesitlendigi tropikal ormanlar yaygindir Asya Himalaya nin yukselisi bolgesel iklimi ve ekosistemleri etkilemistir Arastirma ve Modern BulgularSon yillarda Burdigaliyen e dair arastirmalar yuksek cozunurluklu stratigrafi ve izotop analizleriyle zenginlesmistir Hilgen ve digerleri 2012 astronomik dongulerin Milankovitch donguleri Burdigaliyen sedimanter kayitlarinda tespit edilebildigini gostermistir Bu cagin kronolojisinin daha hassas bir sekilde tanimlanmasini saglamistir Ayrica fosil kayitlarindaki yeni bulgular ozellikle Afrika daki primat evrimi uzerine yapilan calismalar Burdigaliyen in biyolojik cesitlilik acisindan kritik bir donem oldugunu dogrulamaktadir Benton M J 2021 Vertebrate Palaeontology 5th Edition Wiley Blackwell Zachos J Pagani M Sloan L Thomas E amp Billups K 2001 Trends rhythms and aberrations in global climate 65 Ma to present Science 292 5517 Wolfe J A 1985 Distribution of major vegetational types during the Tertiary Geophysical Monograph Series 32 Prothero D R 2019 The Evolution of North American Mammals Cambridge University Press Miller K G Browning J V Schmelz W J et al 2020 Cenozoic sea level and cryospheric evolution from deep sea geochemical and continental margin records Science Advances 6 20 Hilgen F J Lourens L J amp Van Dam J A 2012 The Neogene Period In The Geologic Time Scale 2012 Elsevier Gradstein F M Ogg J G Schmitz M D amp Ogg G M 2020 The Geologic Time Scale 2020 Elsevier Madern Anneke 21 Agustos 2015 Vertebrate Palaeontology by Michael Benton Fourth edition Wiley Blackwell Chichester 2014 No of pages x 480 Price UK 39 95 ISBN 978 1 118 40684 7 paperback Geological Journal 50 6 859 860 doi 10 1002 gj 2713 ISSN 0072 1050 Zachos James Pagani Mark Sloan Lisa Thomas Ellen Billups Katharina 27 Nisan 2001 Trends Rhythms and Aberrations in Global Climate 65 Ma to Present Science 292 5517 686 693 doi 10 1126 science 1059412 ISSN 0036 8075 Wolfe Jack A 18 Mart 2013 Distribution of Major Vegetational Types During the Tertiary American Geophysical Union ss 357 375 erisim tarihi 16 Mayis 2025 Mihlbachler Matthew C 28 Aralik 2006 Species Level Revision of North American Rhinos Rectifies a Century of Poor Taxonomy Journal of Mammalian Evolution 14 1 61 64 doi 10 1007 s10914 006 9026 2 ISSN 1064 7554 Miller Kenneth Browning James Schmelz W John Kopp Robert Mountain Gregory Wright James 23 Mart 2020 Cenozoic sea level and cryospheric evolution from deep sea geochemical and continental margin records doi org Erisim tarihi 16 Mayis 2025 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Hilgen F J Lourens L J Van Dam J A Beu A G Boyes A F Cooper R A Krijgsman W Ogg J G Piller W E 2012 The Neogene Period Elsevier ss 923 978 erisim tarihi 16 Mayis 2025 Gradstein F M Ogg J G Schmitz M D Ogg G M 17 Eylul 2020 On the Geologic Time Scale Newsletters on Stratigraphy 53 4 497 504 doi 10 1127 nos 2020 0634 ISSN 0078 0421