Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
 Nij'deki Müqəddəs(Aziz) Yelisey Kilisesi | |
| Ülke | Azerbaycan |
|---|---|
| Mezhep | Ortodoks |
| Cemaat | 10 000 |
| Açılış | 2003 |
| Durum | Açık |
| Kurucu | Robert Mobili |
Alban-Udi Kilisesi (resmî adıyla Alban-Udi Hristiyan Dini Cemaati), 2003 yılında Azerbaycan'da kurulan, Udi halkından oluşan ve kendisini IV-XIX. yüzyıllar arasında var olan tarihi Alban Havari Kilisesi'nin vârisi olarak gören bir kilise topluluğudur. Kilise, Çarlık Rusyası döneminde feshedilen tarihi Alban Havari Kilisesi'nin 167 yıl sonraki yeniden canlandırması olarak tanımlanır. 2013'te Alban Havari Kilisesi'nin kuruluşunun 1700. yılını kutladı. Azerbaycan hükûmeti tarafından desteklenen kilise, Rus Ortodoks Kilisesi Bakü Piskoposu ve Türkiye'nin Mardin şehrindeki Süryani kilisesi ile ilişkiler sürdürür.
Tarihî arka plan
| ]Kafkas Albanyası MÖ IV-MS VIII yüzyıllarda Güney Kafkasya'da var olmuş, Azerbaycan tarihinin bir parçasıdır. Tarihi Alban Havari Kilisesi, IV. yüzyılda Kafkasya Albanyası'nda kurulmuş, bir süre özerk (otosefal) olarak faaliyet göstermiş bir kilise örgütüydü. 705 yılında Arap Hilafeti'nin bölge hâkimiyetinin güçlenmesiyle Ermeni Apostolik Kilisesi'ne bağlandı; Rusların Güney Kafkasya'yı işgalinden sonra 1836'da feshedildi. Udi halkı, Kafkasya'nın en eski etnik gruplarından biri olup Hristiyanlığı kabul ederek bu dini Albanyası'nda yaymış; Kiş Kilisesi (Şeki bölgesi) bu mirasın önemli örneklerindendir. Modern Alban-Udi Kilisesi, Yeruşalim (Kudüs) Ortodoks Kilisesi'nin devamı olarak görülür ve Udi kimliğinin Hristiyanlık serüvenini Ermeni Gregoryen Kilisesi'nin etkisinden bağımsızlaştırmayı hedefler.
Kuruluş ve faaliyetler
| ]2003'te merkezî Nij (Nicə) olarak devlet kaydına alınan kilisenin lideri Robert Mobili, topluluğu tarihi Alban Havari Kilisesi'nin dirilişi olarak nitelendirir. Kilise, Ortodoks geleneğini savunurken bağımsızlığını da korur. Din adamları eğitimi için Mısır, Suriye, Türkiye ve Ukrayna gibi ülkelere başvurmuş, Ukrayna'yı dil ve ılımlı tutum nedeniyle öncelikli seçmiştir. Robert Mobili, Ürdün Nehri'nde vaftiz olmuş ve Athos Dağı'nı ziyaret eden ilk Azerbaycanlı olarak Ksenofont Manastırı arhimandriti Aleksi'den haç almıştır. Türkçe dil ortaklığı, eğitimde kolaylık sağladıgı icin, kilisenin keşişleri Mardin'deki Süryani kiliselerinde litürji öğrenirler.
Kilise, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü desteklemiş; Karabağ'ın Ermeni işgalinden kurtarılan bölgelerine seferler düzenlemiş, Hadrut ve Laçın'daki Hristiyan tapınaklarında ayinler gerçekleştirmiştir. 2021'de Laçın'daki Ağoğlan tapınağında, 2024'te Hadrut tapınaklarında Hocalı Soykırımı anısına dualar okunmuş; şamlar (mum) yakılarak ölenler anılmıştır. 4 Aralık 2020'de Kelbecer'deki Hudaveng (Xudavəng) Manastırı'nı ziyaret etmiş, icma yardımcısı Rafiq Danakari buranın vaizi olarak atanmıştır. Din Kurumları ile İş Devlet Komitesi Başkanı Mübariz Qurbanlı, manastırın Alban-Udi cemaatine tahsisini önermiş; 2021 Paskalya sofrası Robert Mobili tarafından burada düzenlenmiştir.
Yayınlar ve eğitim
| ]Kilisenin çabalarıyla Luka İncili Udi diline çevrilip yayımlanmış; Udi çocuklar için kitapçıklar hazırlanmış ve resmî web sitesi kurulmuştur. Nij'deki Müqəddəs (Aziz) Yelisey Kilisesi'nde, Robert Mobili ve Rafiq Danakari yönetiminde Udi dilinde İncil dersleri verilir. 2013'te 10. ve 1700. yıl kutlamaları "On Yıl Diriliş" etkinliğiyle Nij'de yapılmış; Rus Ortodoks din adamları ile Litürji törenleri düzenlenmiştir. Udi gelenekleri Pasxa ve Kala Axsibay bayramlarıyla sürdürülür.
Yapılar ve örgütlenme
| ]- Aziz Yelisey Kilisesi: 1823'te temeli atılan Nij'de merkezî kilisedir.
- Aziz Meryem Ana Kilisesi: 1890'da inşa edildi. Haydar Aliyev Vakfı tarafından restore edildi.
- Hudaveng Manastırı: Ana kilisesi 1214'te Defne sülalesinden Arzu Hatun tarafından yaptırıldı; Kelbecer'de Udi cemmatine tahsis edildi.
Kilisenin liderleri, cübbe, halat, kamilavka ve özel haçlar gibi ruhani kıyafetler giyerler. Vaftizler Rus Ortodoks Bakü Piskoposu tarafından yapılır.
Kaynakça
| ]- ^ "Religions in present Azerbaijan". 4 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Nazrin Gadimova (5 Ağustos 2013). "1700th anniversary of Christianity in Caucasian Albania marked in Azerbaijan" (İngilizce). Azernews. 10 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2026.
- ^ a b c Nizami Afandiyev (Haziran 2019), "Geçmişten Günümüze Azerbaycan Alban Udi Halkının Hristiyanlık Serüveni", Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10 (22), ss. 197-216, doi:10.35415/sirnakifd.542089, 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Ocak 2026
- ^ Afandiyev, Nizami (2020). "Kafkas Albanyası Devletinin Hıristiyanlık Öncesi Dini İnançları". Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (15): 357-374. doi:10.34085/buifd.681512. 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Ocak 2026.
- ^ Mammadova, Farida (2021). Caucasian Albania and Albanians (PDF). Baku: Baku International Multiculturalism Centre. ss. 3-512. 10 Ocak 2026 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2026.
- ^ Aygün Attar (2007). "Ermeni Kimliği'nin Anatomisi". Akademik İncelemeler Dergisi. ss. 291-308. ISSN 1306-7885. 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2026.
- ^ "«Din ve Cemiyet» — 12.02.2021 Konu: Alban-Udi Hristiyan Dini Cemaati Başkanı Robert Mobili". АЛБАНО-УДИНСКАЯ ХРИСТИАНСКАЯ ОБЩИНА (Azerice). udi.az. 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2026.
- ^ a b "Kutsal Meryem Ana Kilisesi tamamen restore edildi". İki Sahil (Azerice). ikisahil.az. 7 Kasım 2020. 9 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2026.
- ^ Efendiyev, Nizami (2020). "Kafkasya'da Hıristiyanlığın Tarihsel Gelişimi: Alban-Udi Kilisesi Örneği" (PDF). İstanbul Üniversitesi10 Ocak 2026.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Vikipedi ozgur ansiklopedi Alban Udi KilisesiNij deki Muqeddes Aziz Yelisey KilisesiUlkeAzerbaycanMezhepOrtodoksCemaat10 000Acilis2003DurumAcikKurucuRobert Mobili Alban Udi Kilisesi resmi adiyla Alban Udi Hristiyan Dini Cemaati 2003 yilinda Azerbaycan da kurulan Udi halkindan olusan ve kendisini IV XIX yuzyillar arasinda var olan tarihi Alban Havari Kilisesi nin varisi olarak goren bir kilise toplulugudur Kilise Carlik Rusyasi doneminde feshedilen tarihi Alban Havari Kilisesi nin 167 yil sonraki yeniden canlandirmasi olarak tanimlanir 2013 te Alban Havari Kilisesi nin kurulusunun 1700 yilini kutladi Azerbaycan hukumeti tarafindan desteklenen kilise Rus Ortodoks Kilisesi Baku Piskoposu ve Turkiye nin Mardin sehrindeki Suryani kilisesi ile iliskiler surdurur Tarihi arka plan span Kafkas Albanyasi MO IV MS VIII yuzyillarda Guney Kafkasya da var olmus Azerbaycan tarihinin bir parcasidir Tarihi Alban Havari Kilisesi IV yuzyilda Kafkasya Albanyasi nda kurulmus bir sure ozerk otosefal olarak faaliyet gostermis bir kilise orgutuydu 705 yilinda Arap Hilafeti nin bolge hakimiyetinin guclenmesiyle Ermeni Apostolik Kilisesi ne baglandi Ruslarin Guney Kafkasya yi isgalinden sonra 1836 da feshedildi Udi halki Kafkasya nin en eski etnik gruplarindan biri olup Hristiyanligi kabul ederek bu dini Albanyasi nda yaymis Kis Kilisesi Seki bolgesi bu mirasin onemli orneklerindendir Modern Alban Udi Kilisesi Yerusalim Kudus Ortodoks Kilisesi nin devami olarak gorulur ve Udi kimliginin Hristiyanlik seruvenini Ermeni Gregoryen Kilisesi nin etkisinden bagimsizlastirmayi hedefler Kurulus ve faaliyetler span 2003 te merkezi Nij Nice olarak devlet kaydina alinan kilisenin lideri Robert Mobili toplulugu tarihi Alban Havari Kilisesi nin dirilisi olarak nitelendirir Kilise Ortodoks gelenegini savunurken bagimsizligini da korur Din adamlari egitimi icin Misir Suriye Turkiye ve Ukrayna gibi ulkelere basvurmus Ukrayna yi dil ve ilimli tutum nedeniyle oncelikli secmistir Robert Mobili Urdun Nehri nde vaftiz olmus ve Athos Dagi ni ziyaret eden ilk Azerbaycanli olarak Ksenofont Manastiri arhimandriti Aleksi den hac almistir Turkce dil ortakligi egitimde kolaylik sagladigi icin kilisenin kesisleri Mardin deki Suryani kiliselerinde liturji ogrenirler Kilise Azerbaycan in toprak butunlugunu desteklemis Karabag in Ermeni isgalinden kurtarilan bolgelerine seferler duzenlemis Hadrut ve Lacin daki Hristiyan tapinaklarinda ayinler gerceklestirmistir 2021 de Lacin daki Agoglan tapinaginda 2024 te Hadrut tapinaklarinda Hocali Soykirimi anisina dualar okunmus samlar mum yakilarak olenler anilmistir 4 Aralik 2020 de Kelbecer deki Hudaveng Xudaveng Manastiri ni ziyaret etmis icma yardimcisi Rafiq Danakari buranin vaizi olarak atanmistir Din Kurumlari ile Is Devlet Komitesi Baskani Mubariz Qurbanli manastirin Alban Udi cemaatine tahsisini onermis 2021 Paskalya sofrasi Robert Mobili tarafindan burada duzenlenmistir Yayinlar ve egitim span Kilisenin cabalariyla Luka Incili Udi diline cevrilip yayimlanmis Udi cocuklar icin kitapciklar hazirlanmis ve resmi web sitesi kurulmustur Nij deki Muqeddes Aziz Yelisey Kilisesi nde Robert Mobili ve Rafiq Danakari yonetiminde Udi dilinde Incil dersleri verilir 2013 te 10 ve 1700 yil kutlamalari On Yil Dirilis etkinligiyle Nij de yapilmis Rus Ortodoks din adamlari ile Liturji torenleri duzenlenmistir Udi gelenekleri Pasxa ve Kala Axsibay bayramlariyla surdurulur Yapilar ve orgutlenme span Aziz Yelisey Kilisesi 1823 te temeli atilan Nij de merkezi kilisedir Aziz Meryem Ana Kilisesi 1890 da insa edildi Haydar Aliyev Vakfi tarafindan restore edildi Hudaveng Manastiri Ana kilisesi 1214 te Defne sulalesinden Arzu Hatun tarafindan yaptirildi Kelbecer de Udi cemmatine tahsis edildi Kilisenin liderleri cubbe halat kamilavka ve ozel haclar gibi ruhani kiyafetler giyerler Vaftizler Rus Ortodoks Baku Piskoposu tarafindan yapilir Kaynakca span Religions in present Azerbaijan 4 Mart 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Nazrin Gadimova 5 Agustos 2013 1700th anniversary of Christianity in Caucasian Albania marked in Azerbaijan Ingilizce Azernews 10 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Ocak 2026 a b c Nizami Afandiyev Haziran 2019 Gecmisten Gunumuze Azerbaycan Alban Udi Halkinin Hristiyanlik Seruveni Sirnak Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi 10 22 ss 197 216 doi 10 35415 sirnakifd 542089 9 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi9 Ocak 2026 Afandiyev Nizami 2020 Kafkas Albanyasi Devletinin Hiristiyanlik Oncesi Dini Inanclari Bingol Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi 15 357 374 doi 10 34085 buifd 681512 9 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi10 Ocak 2026 Mammadova Farida 2021 Caucasian Albania and Albanians PDF Baku Baku International Multiculturalism Centre ss 3 512 10 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 10 Ocak 2026 Aygun Attar 2007 Ermeni Kimligi nin Anatomisi Akademik Incelemeler Dergisi ss 291 308 ISSN 1306 7885 9 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2026 Din ve Cemiyet 12 02 2021 Konu Alban Udi Hristiyan Dini Cemaati Baskani Robert Mobili ALBANO UDINSKAYa HRISTIANSKAYa OBShINA Azerice udi az 9 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2026 a b Kutsal Meryem Ana Kilisesi tamamen restore edildi Iki Sahil Azerice ikisahil az 7 Kasim 2020 9 Ocak 2026 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2026 Efendiyev Nizami 2020 Kafkasya da Hiristiyanligin Tarihsel Gelisimi Alban Udi Kilisesi Ornegi PDF Istanbul Universitesi10 Ocak 2026 Kategoriler KiliselerAzerbaycan da dinAzerbaycan da HristiyanlikAzerbaycan da Dogu OrtodoksluguAzerbaycan da Hristiyanlik mezhepleriGizli kategoriler Yinelenen sablon degiskenleri kullanan sayfalarVikiveri de koordinati eksik olan yapilar